Parlamént ezasi naji jinisti: “Uyghurlargha ige chiqish türkiyening tarixiy we milliy wezipisidur”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021.03.19
Parlamént ezasi naji jinisti: “Uyghurlargha ige chiqish türkiyening tarixiy we milliy wezipisidur” Türkiyede namayish qiliwatqan Uyghur ayal
AFP

Xitayning Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan bésim siyasitining amérika hökümiti, kanada we gollandiye parlaméntliri teripidin birdek “Irqiy qirghinchiliq” dep békitilgenliki, shuning bilen birlikte yene bir qisim yawropa döletlirining xitayning Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini arqa-arqidin parlaméntlirida otturigha qoyushi we eyiblishi türkiyedimu küchlük tesir peyda qilmaqta.

Mushundaq bir peytte türkiye parlaméntidiki her qaysi siyasiy partiyelerge mensup parlamént ezaliri arqa-arqidin parlaménttiki omumiy yighinda nutuq sözlep, xitayni tenqid qilish bilen birlikte türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa dewet qilmaqta. Türkiyediki “Iyi” partiyesidin bolghan parlamént ezasi, shimaliy atlantik ehdi teshkilati parlamént ezaliri birlikining mu'awin re'isi naji jinisti ependi 17-mart küni türkiye parlaméntidiki omumiy yighinda söz qilip, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitining uzun yillardin buyan dawamlishiwatqanliqini, yéqindin buyan chidighusiz derijige yetkenlikini, Uyghurlargha ige chiqishning türkiyening tarixiy we milliy wezipisi ikenlikini tekitlidi.

U sözini mundaq bashlidi: “Hörmetlik parlamént re'isi, qimmetlik parlamént ezaliri, eziz millitim we omumiy yighin ehli hemminglargha hörmitimni bildürimen. Bügün silerge yillardin buyan uchrawatqan bésim we zulumdin tüpeyli nopusi köpiyelmeywatqan, eksiche nopusi aziyip kétiwatqan qérindashlirimizning mewjudiyitini qoghdap qélish üchün élip bériwatqan küreshlirini, sherqiy türkistandiki Uyghur türklirining zor tragédiyesini kishilik hoquq depsendichiliklirini otturigha qoymaqchimen”.

U, 40 yil burun baliliq chéghidila sherqiy türkistan dewasini anglighanliqini bayan qilip mundaq dédi: “Men 40 yil burun baliliq chaghlirimda sherqiy türkistan, Uyghur türkliri, sürgün, tajawuz we erkinlik dégendek atalghularni eysa yüsüp aliptékin öyimizge méhman bolup kelgende öz aghzidin tunji qétim anglighan idim. Tünügünkidekla yadimda büyük inqilabchi, lidér eysa yüsüp alptékinning yatqan jayi jennet bolsun”.

U, sözini mundaq dawamlashturdi: “Men bügün mu'awin re'islik wezipisini ötewatqan shimaliy atlantik ehdi teshkilati parlamént ezaliri birliki teripidin teyyarlan'ghan xitay toghrisidiki doklatqa Uyghurlar duchar boluwatqan kishilik hoquq depsendichilikini kirgüzgen bir parlamént ezasi bolush süpitim bilen silerge Uyghur mesilisini anglitiwatimen. Hörmetlik parlamént ezaliri dölitimiz xitay bilen bolghan diplomatiyelik munasiwitini dawamlashturghan halda sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning menpe'etini qoghdishi kérek. Uyghurlarning mesilisige öz wetendashlirimizning mesilisige köngül bölgendek köngül bölüshimiz kérek. Sherqiy türkistanliqlargha ige chiqish türkiyening tarixiy we milliy wezipimizdur. Türkiye kélechikini körelishi we ötmüshini unutmasliqi kérek”.

Naji jinisti ependi türkiye hökümitini tenqid qilip munularni dédi: “Uyghur mesilisi milliy bir estayidilliq asasida köngül bölüshke tégishlik mesilidur. 70 Yildin buyan milletchi we démokrat kishilerning küch chiqirishi bilen élip bériliwatqan sherqiy türkistan dewasi hazir dunyaning kün tertipide, bizning arzuyimiz emelge ashti, dunya jama'etchiliki bu dewagha ige chiqti. Epsuski Uyghurlargha ige chiqishi kérek bolghan türkiye hökümiti sherqiy türkistanliqlarning peryadigha quliqini étiwaldi. Héch qandaq bir millet özi mensup bolghan millitini ret qilalmaydu. Bügünki weziyet bizni oygha salmaqta. Men siyasiy jehettin hökümetni tenqid qilmaywatimen, tarixiy bir heqiqetni otturigha qoyuwatimen. Türkiye bügün sherqiy türkistan dewasigha bashlamchiliq qilghan bolsa, bashqa döletler türkiyege egeshken bolsa néme dégen yaxshi bolatti. Chünki biz türkiy milletler tarixtin buyan heqiqetni yaqlaydighan bir milletning perzentlirimiz”.

U, 17 mart küni türkiye parlaméntida qilghan sözide, türkiye hökümiti bilen türkiye parlaméntini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirip mundaq dédi: “Herqaysi döletler Uyghurlargha ige chiqiwatqan bügünki künde, beziler buni burmilap otturigha qoyghanlargha heyran qéliwatimen. Gherb elliri sherqiy türkistan dewasini qollawatidu dep xitay qérindashlirimizgha élip bériwatqan zulumni körmeslikke salimizmu? Uyghur türkliri özige ige chiqiwatqan döletlerdin siler bizge némishqa ige chiqiwatisen? dep sorisunmu? türkiye bashta musulman döletliri sükütte turuwéliwatqan bügünki künde türkiyediki Uyghurlar bala-chaqilirining iz-dérikini alalmaywatidu, sherqiy türkistanliqlar mejburiy halda assimilyatsiyege uchrawatidu. Türkiyediki Uyghurlar, türkiyening wetende qalghan uruq-tughqanliridin xewer élip bérishini kütmekte. Uyghurlar bizning din qérindishimiz, qan qérindishimiz, eng muhimi ular insan. Shunga türkiye yawropadiki türklerge, siprusqa we qarabaghqa ige chiqqandek Uyghur türklirigimu ige chiqishi kérek. Biz sherqiy türkistan mesilisini partiyeler üsti bir mesile dep körüshimiz kérek. Eng qisqa waqit ichide türkiye parlaméntide bu mesile heqqide mexsus muzakire élip bérishimiz. Türkiye bilen xitay otturisida tüzülgen <jinayetchilerni öz'ara ötküzüp bérish kélishimi> türkiye parlaméntida maqullansa xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan insanliq qélipidin chiqqan bésim siyasitige ortaq bolghan bolimiz. Shunga türkiye parlaméntining iyi partiye sun'ghan qarar layihisini maqullishini iltimas qilimen”.

Iyi partiyesige mensup parlamént ezaliri 2 yérim yildin buyan izchil halda Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini türkiye parlaméntida otturigha qoyup kelmekte. Kéyinki heptilerde Uyghur mesilisi tarixta türkiyede körülmigen bir shekilde her kün dégüdek türkiye parlaméntida otturigha qoyulmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.