“әркинликкә бир қәдәм” мавзулуқ йиғинда түркийә һөкүмити уйғур ирқий қирғинчилиқини етирап қилишқа чақирилди

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.05.22
ghaziantep-yighin-03 20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
RFA/Erkin Tarim

“уйғур қирғинчилиқи” түркийәниң газиантәп шәһиридә 20-май күни өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинда оттуриға қоюлған алаһидә темиға айланди. Болупму йиғинда, 2017-йилдин буян хитай билән йеқин һәмкарлиқ, достлуқ вә сода-иқтисадий мунасивәтлири орнитип, иқтисадий җәһәттә хитайға тайинип қалған оттура асия түркий җумһурийәтлири билән ислам дөләтлириниң уйғур қирғинчилиқиға қарита сүкүттә туруватқанлиқи тилға елинип, уларниң уйғурларға игә чиқиши оттуриға қоюлди. Болупму түркийә һөкүмити уйғур қирғинчилиқини етирап қилишқа чақирилди.

20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
RFA/Erkin Tarim

Йиғинниң ечилиш нутқини мәзкур йиғинға саһибханилиқ қиливатқан газиантәп университети “түркуваз” оқуғучилар уюшмисиниң рәиси сәрқан җәнгиз әпәнди сөзлигән. У, сөзидә бу йиғинда түрк дуняси тоғрисида муһакимә елип берилидиғанлиқини, болупму русийә ишғали астидики қирим татарлири, шималий ирақтики түркмәнләр, иран һөкүмитиниң зулми астидики азәри түрклири вә ирқий қирғинчилиққа учраватқан уйғур түрклириниң һазирқи вәзийити вә келәчики тоғрисида муһакимә елип берилидиғанлиқини ейтқан.

Йиғинда уйғурларға вакалитән шәрқий түркистан вәхписиниң сабиқ рәиси һамутхан көктүрк әпәнди сөз қилди. У, алди билән уйғур ирқий қирғинчилиқи тоғрисида мәлумат бәргәндин кейин уйғур дәвасиниң хәлқарадики вәзийити тоғрисида мәлумат бәргән. У, бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: “мән сөзүмдә дунядики шәрқий түркистан мәсилисиниң хәлқаралишиши һәққидә тохталдим. Буниңда шәрқий түркистан мәсилисиниң хәлқаралиқ мәсилигә айланғанлиқини, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, явропа парламенти, һәр қайси дөләтләрниң парламентлирида, университетлирида вә аммиви тәшкилатларда шәрқий түркистанлиқ паалийәтчиләрниң уйғур мәсилисини аңлатқанлиқини оттуриға қойдум.”

20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
RFA/Erkin Tarim

У, йиғинда қилған сөзидә дуня уйғур қурултийиниң дәваға қошқан төһпилири тоғрисидиму тохталған. У, бу һәқтә мундақ деди: “дуня уйғур қурултийиниң узун йиллардин буян шәрқий түркистан мәсилисиниң хәлқаралишишиға зор төһпә қошқанлиқини, мюнхен бихәтәрлик йиғиниға қатнишип хитай рәһбәрләрниң алдида шәрқий түркистан мәсилисини күнтәртипкә елип кәлгәнликини, һазирғичә түркийә парламентида 6 қетим шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәкшүрүп чиқиш тоғрисида қанун лайиһәси сунулған болсиму, буниң рәт қилинғанлиқини, -9майда сунулған қарар лайиһәсиниң бир қәдәр юқири дәриҗидә болғанлиқини, буниңда шәрқий түркистанда болуватқан ирқий қирғинчилиқ тоғрисида тәкшүрүш елип берип, түркийә парламентида етирап қилиниши керәкликини оттуриға қойдум. ”

Һамутхан гөктүрк әпәнди йиғинда қилған сөзидә, америка һөкүмити вә америка дөләт мәҗлисидин башқа йәнә канада, әнглийә, голландийә, белгийә, литва, австрийә вә фирансийә парламентлири илгири-кейин болуп, хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бастуруш һәрикитини “ирқий қирғинчилиқ” дәп етирап қилғанлиқини, бундақ бир пәйттә 2021-йили 11-айниң 12-күни түркийәниң истанбул шәһиридә “түрк дөләтлири тәшкилати” ниң қурулғанлиқи җакарланғанлиқини, бундин кейин мәзкур тәшкилатқа әза ғоллуқ дөләтләрдин бири болуш сүпити билән түркийәниң алди билән уйғур ирқий қирғинчилиқни етирап қилиши керәкликини тәкитлигән.

Йиғинға алаһидә тәклип бойичә қатнашқан шаирә нурәла көктүрк ханим шәрқий түркистан вә уйғурлар темисида язған шеирлирини декламатсийә қилип бәргән. Йиғин ахирида йеңи нәшр қилинған 1964-йили түркийәниң қәйсәри шәһиригә келип олтурақлашқан уйғурларниң көчүш сәргүзәштлири баян қилинған әслимә китабиға қол қоюп тарқитип бәргән.

20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
20-Май күни түркийәниң газиантәп шәһиридә өткүзүлгән “әркинликкә бир қәдәм” намлиқ йиғинниң көрүнүши. 2024-Йили 20-май, газиантәп
RFA/Erkin Tarim

Мәзкур йиғинни уюштурған газиантәп университети түркүваз оқуғучилар уюшмисиниң рәиси сәрқан җәнгиз телефон зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “бу йиғинни уюштуруштики мәқситимиз газиантәп университетида иран тәбризниң, шәрқий түркистан, ирақтики түркмән елиниң вә қиримниң түркий хәлқләрниң юрти икәнликини чүшәндүрүш иди. Бу йиғин арқилиқ оқутқучи вә оқуғучилиримизға вилайитимиздики аммивий тәшкилат мәсуллири билән сиясий партийә рәһбәрлиригә буни аңлаттуқ. Болупму хитайниң шәрқий түркистанда елип бериватқан ирқий қирғинчилиқ сияситигә алаһидә орун бәрдуқ. ”

Мәзкур йиғинни уюштурғучилардин бири болған түркийәдики әң чоң аммиви тәшкилатлардин бири һесаблинидиған түрк оҗақлири тәшкилатиниң газиантәп шөбисиниң рәиси, газиантәп университети иқтисадшунаслиқ кәспи пирофессори мустафа мәтә әпәнди, йиғин тоғрисидики соалимизға телефон учури арқилиқ җаваб қайтуруп мундақ дәп язған. “тәшкилатимиз изчил һалда һәр йили 2-3 қетим шәрқий түркистан тоғрисида паалийәт уюштуруп келиватимиз. Бу қетимқи йиғинимизниң бурунқиға охшимайдиған тәрипи, бу қетимқи йиғинда дөлитини йоқитип қойған түркләр бир йәргә җәм болуп, ирандики түркләргә вакалитән доктор раһим җәватбәйли, шималий ирақтики түркмәнләргә вакалитән рәшат салиһ әпәнди, қирим татарлириға вакалитән зафәр қаратай әпәндиләр өзлириниң еғир вәзийити тоғрисида мәлумат бәргәндин сирт уйғур қирғинчилиқи тоғрисидиму тохталди. ”

Йерим күн давамлашқан “әркинликкә бир қәдәм” мавзулуқ йиғинға иштирак қилған бәзи сиясий партийәләрниң рәһбәрлири йиғин ахирида һамутхан гөктүрк әпәнди билән алаһидә сөһбәт өткүзүп, уйғурлар үчүн немиләрни қилғанда пайдилиқ болидиғанлиқи һәққидә пикир алмаштурған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.