Уйғурларни қоллаш мәсилисидә түркийә парламентидики өктичи партийәләр билән чавушуғлу оттурисида тартишма болған

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.11.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
turkiye-tashqi-ishlar-ministiri-mewlut-chawushoghlu Түркийә тасқий ислар министери мәвлут чавушоғлу парламентта суалларға җавап бәрмәктә, 2022-йили 9-ноябир, әнқәрә
RFA/Erkin Tarim

Һәр йилиниң ахирида түркийә парламентида һәр қайси министирлиқларниң кейинки йиллиқ хамчоти музакирә қилинип бекитилиду. 9-Ноябир күни түркийә парламентидики ташқий ишлар министирлиқиниң 2023-йиллиқ хамчотини музакирә қилиш йиғинида “җумһурийәтчи хәлқ партийәси”ниң, парламент әзаси, мәһмәт бекаруғлу  әпәнди ташқий ишлар министириниң  уйғурларни тилға алмаслиқини қаттиқ әйиблигәндин кейин, ташқи ишлар министири чавушоғлу уйғурлар һәққидә тохтилип, уйғурларни ғәрб дөләтлири билән бирликтә қоллашни давамлаштуридиғанлиқини ейитқан.

Мәзкур йиғинда алди билән түркийә ташқий ишлар министири мәвлут чавушоғлу ташқий ишлар министирлиқиниң 2023-йиллиқ хизмәт доклати бәргән. У доклатида сүрийә, әзәрбәйҗан қарабағ, пәләстин вә шималий сипрус мәсилилири тоғрисида тохталғандин кейин, түркийәниң асия дөләтлири билән болған мунасивити  тоғрисида тохталғанда, уйғурларни тилға алмиған. Шу мәйданда  парламент әзаси мәһмәт бекароғлу дәрһал орнидин туруп мундақ соал қойған: “барлиқ түркий хәлқләрни тилға алдиңиз, әмма сөзиңиздә уйғурлар йоқ. Немә үчүн уйғурларни тилға алмидиңиз? силәрниң ташқий сияситиңлар, ички сиястиңларға охшашла мәнпәәткә таянған. Силәрниң ташқий сияситиңларда әхлақий принсип йоқтур. Буниң үчүн уйғурларни тилға алмидиңлар”!

Парламент әзаси мәһмәт бекароғлу суал соримақта, 2022-йили 9-ноябир.

Түркийә ташқий ишлар министири мәвлут чавушуғлу униңға: “ялған гәп қиливатисән, қолуңға бәргән материялда йезиғлиқ” дегән. Андин сөзини давамлаштуруп мундақ дегән: “биз хели бурунла уйғур түрклири һәққидә баянат бәргән. Кейин ғәрб дөләтлириму уйғурлар тоғрисида инкас қайтурушқа башлиди. Биз һазир уйғур мәсилисидә демократик ғәрб әллири билән бирликтә һәрикәт қилишқа башлидуқ. Әпсуски, уйғур мәсилисидә ислам дунясиму, түрк дунясиму сүкүттә туруватиду. Биз уйғур мәсилисигә көңүл бөлүватимиз, лекин ислам вә түрк дуняси биз билән бирликтә һәрикәт қилмиғачқа, ялғуз қеливатимиз.  Бу түркийәниң аҗизлиқи әмәс, бу бир һәқиқәт. Әмма биз ялғуз қалсақму пәләстин мәсилисини қоллиғандәк, уйғур түрклириниму қоллашни давам қилимиз.”

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған вә  ташқий ишлар министири мәвлут чавушоғлу  бирләшкән дөләтләр тәшкилати һәмдә ислам дөләтлири һәмкарлиқ кеңишидә қилған сөзлиридә уйғур мәсилисини тилға алған болсиму, лекин дөләт ичидә дегәндәк оттуриға қоймайватиду. Буниң сәвәплири немә?

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған “ийи” партийәси парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди мундақ деди: “ташқий ишлар министирлиқи, йәни һөкүмәт, шәрқий түркистан мәсилисини рәсмий йосунда парламентниң күнтәртипигә елип кәлгини йоқ. Лекин бирләшкән дөләтләр тәшкилатида бу мәсилини оттуриға қойғанлиқини дәватиду. Ундақта, түркийә һөкүмити немә үчүн техичә бирләшкән дөләтләр тәшкилати елан қилған доклатниң әмәлийләштүрүлүши  һәққидә чақириқ қилмайду? техичә хитай һөкүмитигиму бир нәрсә дегини йоқ.  Мәнчә, шәрқий түркистан мәсилисидә түркийә ташқий ишлар министирлиқи мәсулийитини ада қилмайватиду. Парламентта уларға бесим кәлсә, биз хәлқара сорунларда уйғур мәсилисини оттуриға қоюватимиз дәп қоюватиду. Қисқиси, түркийә һөкүмитиниң уйғурлар һәққидә қилған конкирет бир иши йоқ. Биз ийи партийәси болуш сүпитимиз билән һөкүмәткә бесим ишлитишни давамлаштуримиз.”

Истанбулдики ибни халдун университетиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисидә ичкий вә ташқий җәһәттин бесимға учраватқанлиқини, шу сәвәбтин уйғурларни тилға елишқа мәҗбур қеливатқанлиқини баян қилди.

Һазир түркийә парламентида 5 партийәниң парламент әзалири асаслиқ орунни игилигән болуп, уйғур мәсилиси парламенттики 2 өктичи партийәниң вәкиллири тәрипидин изчил һалда оттуриға қоюлуп келинмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.