Түркийәдики уйғур зиялийлири җәм болуп, мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатирилиди

Истанбулдин ихтиярий мухбиримиз арслан тәйярлиди
2024.01.22
Perhat-kurban-tengrighalini-07 Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитидә мәрһумниң қизи, түркийәдә тонулған музикант гүлдияр тәңритағли сөзләватиду. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
RFA/Arslan

Тонулған уйғур зиялийси доктор пәрһат қурбан тәңритағлиниң вапатиниң 40 күнлүки мунасивити билән өткүзүлгән хатириләш мурасимида сөз қилған униң савақдашлири вә достлиридин бири пирофессор алимҗан инайәт әпәнди: “пәрһат қурбан мениңла әмәс, бәлки уйғур хәлқиниң дости иди. У пүтүн һаяти бойичә уйғур хәлқигә хизмәт қилди. Илим саһәсидә көрүнәрлик нәтиҗиләрни қолға кәлтүрди. У шәрқий түркистан дәваси үчүнму өчмәс төһпә қошти, болупму униң уйғур миллий дәвасини сәнәт арқилиқ тонуштурушта төһписи наһайити чоң” дәп баһа бәрди.

Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитиниң көрүнүши. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитиниң көрүнүши. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
RFA/Arslan

У, бу сөзләрни истанбулдики уйғур академийәси вәхписи тәрипидин 1-айниң 20-күни истанбулда уюштурулған доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш вә иш-излирини әсләш мурасимида қилғаниди.

Хатириләш мурасимиға мәрһумниң аилә әзалири, достлири, уйғур академийәсиниң рәһбәр вә әзалири, җамаәт вәкиллири болуп көп санда киши қатнашти. Еге университетиниң пирофессори алимҗан инайәт мурасимда мәхсус пәрһат қурбан тәңритағли билән биргә өткән күнләрни әсләш билән униң һаят йоллири вә уйғурларниң миллий сиясий дәваси йолидики паалийәтлири вә башқилар һәққидә әтраплиқ тохталди.

Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитидә пирофессор алимҗан инайәт сөзләватиду. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитидә пирофессор алимҗан инайәт сөзләватиду. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
RFA/Arslan

Пирофессор алимҗан инайәт әпәнди, мәрһум қурбан тәңритағлиниң муһим китабларни язғанлиқини бу китаблирида, түркийә дөләт әрбаблири вә хәлқиниң хитайниң ялған тәшвиқатлириға алдинип кәтмәслики үчүн хитайниң һәқиқий маһийитини тонуштуруш үчүн ашу китабларни язғанлиқини тәкитлиди.

 Мурасим уйғурларниң әнәниви өрп-адәтлири бойичә хәтмә қуран қилиш билән башланған болуп, кейин уйғур академийәсиниң баш катипи абдулһәмит қарахан ечилиш сөзи қилип, мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлиниң һаятини қисқичә тонуштуруп өтти. Кейин мәрһумниң қизи, түркийәдә тонулған музикант гүлдияр тәңритағли сөз қилип дадисиниң һаяти тоғрисида тохталди.

У, мәрһум дадисиниң бәк тиришчан, бир минутму вақитни бикар өткүзмәйдиған киши икәнликини, қиммәтлик әсәрләрни йезип қалдуруп кәткәнликини, өзлириниңму сәнәт билими саһәсидә дадисиниң изидин меңишқа тиришидиғанлиқини ипадилиди.

Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитидә уйғур академийәси вәхписиниң рәиси доктор мәғпирәт камал сөзләватиду. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағлини хатириләш паалийитидә уйғур академийәси вәхписиниң рәиси доктор мәғпирәт камал сөзләватиду. 2024-Йили 20-ноябир, истанбул
RFA/Arslan

Пәрһат қурбан тәңритағли һаятиниң ахирқи йиллирида йәни 2021-йилидин 2023-йили 7-айғичә уйғур академийәси вәхписиниң рәиси һәмдә 2019-йилидин 2023-йили 8-декабирғичә уйғур академийәсиниң тармиқидики хитай тәтқиқати институтиниң мудири болуп вәзипә өтигән. У бу җәрянда хитай вә уйғурлар мәсилиси бойичә бир қанчә қетим илмий муһакимә йиғинлири тәшкиллигән шуниңдәк уйғур академийәсиниң тәрәққияти үчүнму көрүнәрлик рол ойниғаниди. Уйғур академийәси вәхписиниң рәиси доктор мәғпирәт камал ханим сөз қилип, пәрһат қурбан тәңритағлиниң һаят иш-излирини тонуштуруш билән биллә униң уйғур академийәсигә рәис болуп вәзипә өтәш җәрянида қошқан төһпилирини юқири баһалап вә хизмәтлирини бирмубир тәкитләп өтти.

 Хатириләш мурасимиға пәқәт истанбулдики уйғурларла әмәс, бәлки түркийәниң башқа шәһәрлиридә турушлуқ бир қисим уйғур зиялийлири, мәрһумниң достлири вә җамаәт вәкиллириму келип қатнашти. Әнә шуларниң бири, әнқәрә университети пирофессори әркин әмәт болуп, у әнқәрәдин мәхсус бу паалийәткә келип қатнишип, мәрһум билән яш вақитлири вә кейинки вақитлардики биллә чүшкән хатирә сүрәтлирини бирмубир көрситиш арқилиқ мәрһумниң һаяти вә иш-излири, идийәси, ой-пикирлири тоғрисида әтраплиқ вә тәсирлик мәлумат бәрди.

У, сөзидә, мәрһум пәрһат қурбан тәңритағлиниң уйғур сәнити арқилиқ түркийә хәлқигә уйғурларни вә уйғур мәдәнийитини шундақла уйғур дәвасини тонуштурушта зор төһпә қошқанлиқини тәкитлиди.

 Мәрһум доктор пәрһат қурбан тәңритағли 1962-йили қәшқәрдә туғулған, башланғуч вә оттура мәктәпни қәшқәрдә оқуған. 1980-1984-Йиллири бейҗиңдики мәркизий милләтләр университетида уйғур тили вә әдәбияти кәспи бойичә тәрбийә алған. 1980-Йилларниң ахирида түркийәгә келип, магистир вә докторлуқ унванлири үчүн оқуған. У, уйғур мәдәнийәт тарихи вә хитай һәм униң сиясәтлири, җүмлидин хитайниң уйғурларға қаратқан сиясәтлиригә аит диссертатсийә, илмий китаблар вә көплигән мақалиләрни йезип елан қилған.

Пәрһат қурбан тәңритағлиниң асаслиқ әсәрлири “хитайниң ғәрбий район нәзәрийәси: хитайниң түркистан вә түркийә сиясити” , “хитайдин ашкариланған лагер һөҗҗәтлири: қарақаш тизимлики”, “йеңи хитай-җаһангирликкә қарши инқилабтин барлиққа кәлгән йеңи җаһангир күч”, “хитай чүши”, “хитайниң бир бәлбағ вә бир йол қурулуши вә түрк дуняси” вә хитайниң ақ ташлиқ китабиға қарши тәйярланған “көк ташлиқ китаб” қатарлиқлардур.

 Пәрһат қурбан тәңритағли һәтта уйғурлар арисида тунҗи болуп, түркийә парламентиға әза болуш үчүн өз намзатлиқини көрситип сайлам паалийәтлири елип барғаниди.

 Пәрһат қурбан тәңритағли әпәнди 2023 йили 12-айниң 8-күни кесәллик сәвәбидин истанбулда 61 йешида вапат болған болуп, униң вапати чәтәлләрдики уйғур җамаитини чоңқур қайғуға салди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.