Түркийәдә “шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намлиқ тор амбири қурулди

Истанбулдин ихтиярий мухбиримиз арслан тәйярлиди
2024.05.24
Chengiz-Hanoghli

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” ниң муавин мудири чиңиз һаноғли әпәнди. 2024-Йили 22-май, истанбул. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi1

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi2

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi3

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi4

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi5

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi6

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Dogu Turkistan Dijital Hafize merkezi tor sehipisi kurunushi7

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи. RFA/Arslan

Уйғурлар вә уйғурларниң тарихи, мәдәнийити, өрп-адәтлири, иҗтимаий-сиясий мәсилилири, сиясий рәһбәрлири, язғучилар вә шуниңдәк мәшһур шәхслири тоғрисидики үн-син, китаб, гезит-журнал, мақалә вә муһим хәвәрләрни өз ичигә алған “Шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” (Doğu Türkistan Dijital Hafıza Merkezi) Намлиқ тор архип амбири қурулған болуп, 22-майдин башлап оқурмәнләргә ечиветилгән.

Биз бу һәқтә толуқ мәлуматқа еришиш үчүн, мәзкур мәркәзниң мудири әсад әмәкли әпәндигә телефон қилдуқ. У бизни мәзкур мәркәзниң мудир ярдәмчиси җенгиз ханоғлуға йүзләндүрди.

У алди билән “шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” тоғрисида мәлумат берип, бу мәркәзни рояпқа чиқириш үчүн 2022-йили истанбулда бәш кишилик бир гуруппа яшларниң баш қошқанлиқи, икки йил тиришчанлиқ билән ишләш нәтиҗисидә бу тор амбириниң йеқинда пүткәнлики, 22-майдин башлап бу тор амбирини кәң оқурмәнләрниң һузуриға ечивәткәнликини билдүрди.

Җенгиз ханоғлу “шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” ниң мәқсити тоғрисида тохтилип, мундақ деди: “бу мәркәз, хитай коммунист партийәси тәрипидин йоқитилишқа нишанланған, әмма чоңқур йилтиз тартқан бир қәдимий мәдәнийәтниң изнаси вә мәнивий байлиқлирини диҗитал шәкилдә сақлаш, қоғдаш, шундақла уни пүтүн дунядики виҗданлиқ инсанлар билән һәмбәһирлинишни мәқсәт қилиду”.

Җенгиз ханоғлу “шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” ниң уйғурларға нисбәтән әһмийити тоғрисида тохтилип, мундақ деди: “бу иш алди билән шәрқий түркистанға мунасивәтлик тәк вә тунҗи қетимлиқ бир иш болуш сүпити билән өзигә хас алаһидиликкә игидур. Интернет дунясида нурғун мәлуматлар мәвҗут, бирақ булар түзитилишкә вә тәһрирләшкә еһтияҗи болған мәлуматлардур. Бу мәлуматлар өлчәмлик бир шәкилдә тәйярлинип сунулмиған тәқдирдә әһмийити вә қиммитини йоқитип қойиду. Шуниң үчүн биз ‛шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи‚ материялларни лаяқәтлик, өлчәмлик вә ихчам усулда һазирқи диҗитал дәврниң тәләплиригә лайиқ шәкилдә тәйярлап, хәлқ аммисиниң тор арқилиқ пайдилинишиға сундуқ. Биз бу материялларни бир тәрәптин сақлаш вә қоғдаш үчүн тор сәһипимиздә сақлаймиз, һәм учур әң тиз тарқилидиған иҗтимаий таратқулар арқилиқ тарқитишқа тиришиватимиз. Бу җәһәттә ‛шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи‚ни муһим әһмийәткә игә дейишкә болиду”.

“шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” намда ечилған тор амбириниң сәһиписи.

Җенгиз ханоғлу бизниң “‛шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи‚ қандақ түрдики материялларни өз ичигә алиду?” дегән соалимизға җаваб берип мундақ деди: “бу йоқитилишқа уруниливатқан бир қәдимий мәдәнийәтниң изнасини архиплаштуруш, сақлаш вә диҗитал муһитта интернет арқилиқ виҗданлиқ кишиләргә тиз һәм қолай йәткүзүш үчүн елип берилған бир иш пиландур. Бу тор амбири шәрқий түркистанниң тил-әдәбияти, мәшһур шәхслири, китаблар, мақалиләр, мәдәнийәт, өрп-адәтлири, миллий таамлири, чалғу сазлири, қисқичә қилип ейтқанда, шәрқий түркистанға мунасивәтлик барлиқ муһим материялларни өз ичигә алиду”.

Җенгиз ханоғлу уйғурлар вә шәрқий түркистан тоғрисидики көз қарашлирини ипадиләп, мундақ деди: “шәрқий түркистан пүтүн түрк тарихиниң, түрк мәдәнийитиниң әң муһим тәркибий қисмидур. Хусусән биз түркийә түрклири болуш сүпитимиз билән шуни етирап қилишимиз керәкки, башланғуч мәктәптин башлап бизгә дәрс қилип өгитилгән муһим язғучилар, әдәбиятшунаслар, дөләт әрбаблири, сиясийонлар шәрқий түркистан җуғрапийәсидә йетишкән вә яшап өткәндур. Бу җәһәттә шәрқий түркистан түрк мәдәнийити үчүн интайин муһим әһмийәткә игә. Ислам тарихи вә мәдәнийити үчүнму алаһидә төһпә қошқан нурғунлиған диний алимларму у җуғрапийәдә йетишип чиққан. Уйғурлар тарихта тунҗи болуп шәһәрлишиш мәдәнийитигә қәдәм басқан түрк қовми болуп, өтмүшимизни билиштә бизгә кимликимизни, мәдәнийитимизни йорутуп бәргән хәлқтур. Улар бүгүнки күндә бир йерим милярд нопусқа игә хитай мәдәнийитиниң ассимилятсийәсигә қарши 35 милйонлуқ бир нопус билән тиркишиватиду. Улар җиддий һалда кишилик һоқуқ дәпсәндичиликләргә вә бесимларға учраватқан болсиму, әмма өз мәдәнийитиниң мәвҗутлуқини қоғдап келиватиду. Бу у йәрдики инсанларниң қанчилик мәдәнийәтлик икәнликини, у йәрдики мәдәнийәтниң қанчилик чоңқур йилтизға игә бир мәдәнийәт икәнликини, дуняниң әң чоң бир мәдәнийәтлиридин бири болған хитай мәдәнийити билән риқабәтлишәләйдиған бир мәдәнийәт икәнликини бизгә көрсәтмәктә. Шуниң үчүн бу мәдәнийәт вә қиммәт қарашни қоғдаш вә униңға игә чиқиш бизниң мәҗбурийитимиздур”.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған миркамил қәшқәрли әпәнди, “шәрқий түркистан диҗитал материял амбири мәркизи” ниң уйғурларға алақидар һәр саһә муһим материялларни өз ичигә алғанлиқини вә буниң сәл чағлашқа болмайдиған муһим бир хизмәт икәнликини билдүрди. У йәнә бу амбарниң техиму тәрәққий қилиши үчүн уйғурларниң кәң түрдә қоллап һәссә қошуши керәкликини, бу арқилиқ шәрқий түркистан дәвасиға техиму әмәлий һәссә қошқили болидиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.