Мутәхәссисләр: «шәрқий түркистан мәсилиси һәл болмиғучә түркийә-хитай мунасивити тәрәққий қилмайду»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-04-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәнди 21-апрел күни түркийә дөләтлик хәвәр агентлиқи болған анатолийә агентлиқиға бәргән баянати.
Түркийәниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәнди 21-апрел күни түркийә дөләтлик хәвәр агентлиқи болған анатолийә агентлиқиға бәргән баянати.
aa.com.tr

Түркийәниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәнди 21-апрел күни түркийә дөләтлик хәвәр агентлиқи болған анатолийә агентлиқиға бәргән баянатида, түркийәниң ташқи сияситидә хитайниң алдинқи қатарда әмәсликини, түркийә дөлитиниң маарип, сәһийә, тиҗарәт, мәдәнийәт-сәнәт қатарлиқ саһәләрдә икки дөләтниң өзара чүшиниши вә һәмкарлиқини күчәйтиши керәкликини тәкитлигән. Түркийә әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәнди түркийә хитайниң бүгүнки вәзийитини нәзәрдә тутуп сиясәт елип барса пурсәтни қачуруп қойидиғанлиқини тәкитлигән.

Абдулқадир әмин өнән әпәнди бейҗиңда өткүзүлгән «2019-йили йәрмәнкиси» дә анатолийә хәвәр агентлиқи мухбири әда фатма топчу ханимниң зияритини қобул қилип, түркийәниң бейҗиңдики әлчиханисиниң икки дөләт оттурисидики мунасивәтни күчәйтишкә тиришиватқанлиқини, болупму хитай саяһәтчиләрниң көпләп түркийәгә беришини әмәлгә ашуруш үчүн хитайда түркийәни тонуштуридиған паалийәтләр уюштуруватқанлиқини баян қилған. Биз баш әлчиниң оттуриға қойғанлири тоғрисида көз қаришини игиләш үчүн әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди вә истанбулдики айдин университети хәлқара мунасивәтләр кәспи профессори қутай қараҗа әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Доктор әркин әкрәм әпәнди түркийәниң бейҗиңдики баш әлчиси абдулқадир әмин өнән әпәнди баян қилған хитай түркийәниң сияситидә муһим орунда турмайду дегәнликиниң тоғра әмәсликини, 2015-йилидин тартип түркийәниң хитай билән болған мунасивитини күчәйтиш сиясити елип бериватқанлиқини оттуриға қойди.

Хитай, түркийәгә 2001-йили һәр йил 1 милйон хитай саяһәтчи әвәтиш тоғрисида вәдә бәргән иди. Әмма һазирғичә әмәлийләшкини йоқ. Түркийә саяһәт вә мәдәнийәт министирлиқиниң тор бетидики мәлуматлириға асасланғанда 2018-йилида 340 миң әтрапида хитай саяһәтчи кәлгән. 18 Йилдин буян буниң әмәлийләшмәсликидики сәвәб немә? доктор әркин әкрәм әпәнди буниң сәвәблириниң көп икәнликини баян қилди.

Мәлум болғинидәк 2-айниң 8-күни түркийә ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси сами ақсой әпәнди, 2-айниң 11-күни түркийәдики һакимийәт бешидики адаләт вә тәрәққият партийәси баянатчиси һүсәйин челик әпәнди, 26-чесла болса түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу баянат берип, хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини болупму уйғур вә қазақларни «җаза лагерлириға» ташлаш сияситини қаттиқ әйиблигән иди. Униңдин кейин хитай билән болған мунасивәт йириклишишкә қарап йүзләнгән. Ундақта бундин кейин хитай билән болған мунасивәт қандақ тәрәққий қилар? доктор әркин әкрәм әпәнди түркийә-хитай мунасивитиниң бундин кейинму бәзидә яхшилинип бәзидә йириклишип давамлишидиғанлиқини илгири сүрди.

Истанбулдики айдин университети хәлқара мунасивәтләр факултети профессори қутай қараҗа әпәнди зияритимизни қобул қилип, түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтниң «бир биримизгә чеқилмайли» дегән сиясәт икәнликини, түркийәниң һазирчә шәрқий түркистан мәсилисини тоңлитип қойғанлиқини баян қилип мундақ деди: «түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтни мениңчә ички ишлиримизға арилашмайли шәклидә бир сиясәт. Түркийә һазир хитай билән болған мунасивәттә шәрқий түркистан мәсилиси башта нурғун мәсилиләрни һазирчә тоңлитип қойғандәк қилиду. Түркийә америка қошма штатлириға қарши русийә вә хитай билән болған мунасивәтни күчәйтиш сиясити елип бериватиду».

Профессор доктор қутай қараҗа әпәнди хитай дөлитиниң, түркийә билән болған дипломатийәлик мунасивәттә ялған сөзләштин ваз кәчмигүчә икки дөләт оттурисидики мунасивәтниң тәрәққий қилмайдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай түркийәгә варяк кемисини истанбул қолтуқидин өткүзүшимизгә рухсәт қилсаңлар бир милйон хитай саяһәтчи әвәтимиз, бу иш пилани әмәлийләшсә бир милйон хитай саяһәтчи әвәтимиз дәп алдап келиватиду. Бу ялған вәдиләр түгимәй туруп икки дөләт мунасивити күчәймәйду. Хитайниң шәрқий түркистанда һазир йүргүзүватқан бесим сиясити давамлашқан муддәтчә икки дөләт оттурисидики мунасивәт күчәймәйду дәп ойлаймән».

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт