Mutexessisler: "Sherqiy türkistan mesilisi hel bolmighuche türkiye-xitay munasiwiti tereqqiy qilmaydu"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-04-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyening béyjingda turushluq bash elchisi abdulqadir emin önen ependi 21-aprél küni türkiye döletlik xewer agéntliqi bolghan anatoliye agéntliqigha bergen bayanati.
Türkiyening béyjingda turushluq bash elchisi abdulqadir emin önen ependi 21-aprél küni türkiye döletlik xewer agéntliqi bolghan anatoliye agéntliqigha bergen bayanati.
aa.com.tr

Türkiyening béyjingda turushluq bash elchisi abdulqadir emin önen ependi 21-aprél küni türkiye döletlik xewer agéntliqi bolghan anatoliye agéntliqigha bergen bayanatida, türkiyening tashqi siyasitide xitayning aldinqi qatarda emeslikini, türkiye dölitining ma'arip, sehiye, tijaret, medeniyet-sen'et qatarliq sahelerde ikki döletning öz'ara chüshinishi we hemkarliqini kücheytishi kéreklikini tekitligen. Türkiye elchisi abdulqadir emin önen ependi türkiye xitayning bügünki weziyitini nezerde tutup siyaset élip barsa pursetni qachurup qoyidighanliqini tekitligen.

Abdulqadir emin önen ependi béyjingda ötküzülgen "2019-Yili yermenkisi" de anatoliye xewer agéntliqi muxbiri eda fatma topchu xanimning ziyaritini qobul qilip, türkiyening béyjingdiki elchixanisining ikki dölet otturisidiki munasiwetni kücheytishke tirishiwatqanliqini, bolupmu xitay sayahetchilerning köplep türkiyege bérishini emelge ashurush üchün xitayda türkiyeni tonushturidighan pa'aliyetler uyushturuwatqanliqini bayan qilghan. Biz bash elchining otturigha qoyghanliri toghrisida köz qarishini igilesh üchün enqerediki istratégiyelik chüshenchiler instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi we istanbuldiki aydin uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespi proféssori qutay qaraja ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi türkiyening béyjingdiki bash elchisi abdulqadir emin önen ependi bayan qilghan xitay türkiyening siyasitide muhim orunda turmaydu dégenlikining toghra emeslikini, 2015-yilidin tartip türkiyening xitay bilen bolghan munasiwitini kücheytish siyasiti élip bériwatqanliqini otturigha qoydi.

Xitay, türkiyege 2001-yili her yil 1 milyon xitay sayahetchi ewetish toghrisida wede bergen idi. Emma hazirghiche emeliyleshkini yoq. Türkiye sayahet we medeniyet ministirliqining tor bétidiki melumatlirigha asaslan'ghanda 2018-yilida 340 ming etrapida xitay sayahetchi kelgen. 18 Yildin buyan buning emeliyleshmeslikidiki seweb néme? doktor erkin ekrem ependi buning seweblirining köp ikenlikini bayan qildi.

Melum bolghinidek 2-ayning 8-küni türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi sami aqsoy ependi, 2-ayning 11-küni türkiyediki hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesi bayanatchisi hüseyin chélik ependi, 26-chésla bolsa türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawushoghlu bayanat bérip, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan siyasitini bolupmu Uyghur we qazaqlarni "Jaza lagérlirigha" tashlash siyasitini qattiq eyibligen idi. Uningdin kéyin xitay bilen bolghan munasiwet yiriklishishke qarap yüzlen'gen. Undaqta bundin kéyin xitay bilen bolghan munasiwet qandaq tereqqiy qilar? doktor erkin ekrem ependi türkiye-xitay munasiwitining bundin kéyinmu bezide yaxshilinip bezide yirikliship dawamlishidighanliqini ilgiri sürdi.

Istanbuldiki aydin uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler fakultéti proféssori qutay qaraja ependi ziyaritimizni qobul qilip, türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwetning "Bir birimizge chéqilmayli" dégen siyaset ikenlikini, türkiyening hazirche sherqiy türkistan mesilisini tonglitip qoyghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwetni méningche ichki ishlirimizgha arilashmayli sheklide bir siyaset. Türkiye hazir xitay bilen bolghan munasiwette sherqiy türkistan mesilisi bashta nurghun mesililerni hazirche tonglitip qoyghandek qilidu. Türkiye amérika qoshma shtatlirigha qarshi rusiye we xitay bilen bolghan munasiwetni kücheytish siyasiti élip bériwatidu".

Proféssor doktor qutay qaraja ependi xitay dölitining, türkiye bilen bolghan diplomatiyelik munasiwette yalghan sözleshtin waz kechmigüche ikki dölet otturisidiki munasiwetning tereqqiy qilmaydighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Xitay türkiyege waryak kémisini istanbul qoltuqidin ötküzüshimizge ruxset qilsanglar bir milyon xitay sayahetchi ewetimiz, bu ish pilani emeliyleshse bir milyon xitay sayahetchi ewetimiz dep aldap kéliwatidu. Bu yalghan wediler tügimey turup ikki dölet munasiwiti kücheymeydu. Xitayning sherqiy türkistanda hazir yürgüzüwatqan bésim siyasiti dawamlashqan muddetche ikki dölet otturisidiki munasiwet kücheymeydu dep oylaymen".

Toluq bet