Түркийә еғир җаза мәһкимиси 6 нәпәр хитай җасусиға қамақ җазаси бәргәнликини елан қилди

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.03.01
Court_of_Cassation_in_Ankara-Yargitay Түркийәниң әнқәрәдики сот мәһкимиси бинаси, 2022-йили 13-сентәбир, әнқәрә
wikipedia.org

Түркийә алий сотиниң истанбулдики 24-еғир җаза мәһкимиси түркийәдики шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири, шәхсләр вә җамаәт әрбаблири тоғрисида учур йиғип, хитай дөләт хәвпсизлик органлириға тәминлигән 6 нәпәр хитай җасусиға қамақ җазаси бәргән. Уларниң ичидә пән руй (Pan Rui), аблиз диляр вә чен чяң (Chen Qiang) қатарлиқ 3 җасусқа 12 йил 6 айлиқ қамақ җазаси бәргән. Бән роңвей (Ban Rongwei), бән йиҗйе (Ban Yijie) вә йүсүп туна қатарлиқ 3 кишигә “җасуслуққа ярдәм қилиш” җинайити билән 6 йил 3 айлиқ қамақ җазаси бәргән.

Сот мәһкимисиниң қарарида, мәзкур җасусларниң түркийәдә туруватқан уйғурлар тоғрисида мәлумат йиғип, түркийәниң дөләт хәвпсизликигә хәтәр елип кәлгәнлики; мәхпий йоллар арқилиқ түркийәдә панаһланғучиларниң шәхсий учурлирини қолға чүшүрүп, буни хитайға тәминләш арқилиқ маддий мәнпәәткә еришкәнлики тәкитләнгән. Уларниң бу қилмишлириниң түркийә қануни бойичә сиясий вә әскирий җасуслуқ җинайити шәкилләндүргәнлики қәйт қилинған.

Түркийәдики һөкүмәткә йеқин гезитләрдин бири болған “сабаһ” гезитиниң 29-февралдики хәвиридә дейилишичә, түркийә 3-җаза мәһкимисиниң қарарида мунулар әскәртилгән: хитай даирилири түркийәдин бир қисим уйғурларни қайтуруп беришини тәләп қилған, йәни буни әмәлгә ашуруш үчүн пән руй түркийәдә қанунсиз меһманхана ечип, хитай дөләт хәвпсизлик органлириниң йолйоруқи бойичә иш қилған. Хитай тәрәп пән руй арқилиқ хитай үчүн ишлигән кишиләргә пул әвәтип берилгән; хитай издәватқан панаһланғучиларниң түркийәдә туруватқан өй адреслири вә улар тоғрилиқ башқа мәлуматларму хитай дөләт хәвпсизлик органлириға йолланған.

Биз адвокат вә қануншунас фаруқ кәләштимур әпәндидин “түркийәдә илгири хитай җасуслири тутулғанда, делони ахбаратта елан қилмастин бир тәрәп қилатти. Бу қетим уни очуқ елан қилишидики сәвәб зади немә?” дәп соридуқ. У, мундақ дәп җаваб бәрди: “бу әлвәттә түркийә дөлитиниң күчини, мустәқиллиқини, шәрқий түркистан мәсилисигә болған позитсийәсини вә шундақла түркийәдики шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң бихәтәрликини қоғдаштики ирадисини көрситип бериду. Түркийәдики хәлқ аммисиниң каллисида түркийә һөкүмити немә үчүн хитай җасусларни көрмәскә салиду? немә үчүн уйғурларға игә чиқмайду? дегән соаллар бар иди. Хитай җасуслириға түркийә қануни бойичә қамақ җазаси берилиши, хәлқ аммисиниң каллисидики бу соалларни йоқ қилди. Мәнчә, бу наһайити яхши болди. Мән бир адвокат болуш сүпитим билән буни йеқиндин көзитиватимән.”

Түркийәдә турушлуқ уйғур җамаәт әрбаби абдулқадир япчанни хитай даирилири 2003-йили “террорчи” дәп елан қилған иди. Хитай һөкүмити, бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар мәһкимиси тәрипидин сиясий панаһлиқ берилгән вә 18 йилдин буян истанбулда яшаватқан абдуқадир япчанни қайтуруп беришни көп қетим тәләп қилғанлиқи мәлум. Хитай һөкүмити абдуқадир япчан тоғрилиқ түркийәгә биринчи қетим 2016-йили вә 2019-йили 5 бәтлик әйибнамә, 2020-йили 6-айда 68 бәтлик йәнә бир әйибнамә йезип йоллиған. Түркийә сот мәһкимиси 2022-йили 8-апрел күнидики сотта хитайниң абдулқадир япчан үстидики әйибнамисини рәт қилип, уни хитайға қайтурмайдиғанлиқи тоғрилиқ һөкүм чиқарған. Буниң билән абдуқадир япчан әпәнди үстидики назарәт бикар қилинип, униң әркинликкә чиққанлиқи һәққидә қарар берилгән. Шундақ туруқлуқ хитай җасуслири униң кәйнигә чүшүп, бир амаллар билән уни хитайға елип кетишкә урунған. Абдуқадир япчан узун йиллардин буян хитай җасуслириниң өзини биарам қилип келиватқанлиқини, түркийәниң хитай җасуслирини вақтида сотлап уларға тегишлик җаза бәргәнликидин сөйүнгәнликини билдүрди.

Хәвәрләрдә етилишичә 2022-йили истанбулниң бәйликдүзү районидин хитай дөләт хәвпсизлик органлири үчүн ишлигән 20 нәпәр җасуслуқ гумандари тутқун қилинған болуп, икки йил созулған сотлаш нәтиҗисидә, уларниң ичидики 6 җасусқа қамақ җазаси берилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.