Türkiye éghir jaza mehkimisi 6 neper xitay jasusigha qamaq jazasi bergenlikini élan qildi

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.03.01
Court_of_Cassation_in_Ankara-Yargitay Türkiyening enqerediki sot mehkimisi binasi, 2022-yili 13-séntebir, enqere
wikipedia.org

Türkiye aliy sotining istanbuldiki 24-éghir jaza mehkimisi türkiyediki sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri, shexsler we jama'et erbabliri toghrisida uchur yighip, xitay dölet xewpsizlik organlirigha teminligen 6 neper xitay jasusigha qamaq jazasi bergen. Ularning ichide pen ruy (Pan Rui), abliz dilyar we chén chyang (Chen Qiang) qatarliq 3 jasusqa 12 yil 6 ayliq qamaq jazasi bergen. Ben rongwéy (Ban Rongwei), ben yijyé (Ban Yijie) we yüsüp tuna qatarliq 3 kishige “Jasusluqqa yardem qilish” jinayiti bilen 6 yil 3 ayliq qamaq jazasi bergen.

Sot mehkimisining qararida, mezkur jasuslarning türkiyede turuwatqan Uyghurlar toghrisida melumat yighip, türkiyening dölet xewpsizlikige xeter élip kelgenliki؛ mexpiy yollar arqiliq türkiyede panahlan'ghuchilarning shexsiy uchurlirini qolgha chüshürüp, buni xitaygha teminlesh arqiliq maddiy menpe'etke érishkenliki tekitlen'gen. Ularning bu qilmishlirining türkiye qanuni boyiche siyasiy we eskiriy jasusluq jinayiti shekillendürgenliki qeyt qilin'ghan.

Türkiyediki hökümetke yéqin gézitlerdin biri bolghan “Sabah” gézitining 29-féwraldiki xewiride déyilishiche, türkiye 3-jaza mehkimisining qararida munular eskertilgen: xitay da'iriliri türkiyedin bir qisim Uyghurlarni qayturup bérishini telep qilghan, yeni buni emelge ashurush üchün pen ruy türkiyede qanunsiz méhmanxana échip, xitay dölet xewpsizlik organlirining yolyoruqi boyiche ish qilghan. Xitay terep pen ruy arqiliq xitay üchün ishligen kishilerge pul ewetip bérilgen؛ xitay izdewatqan panahlan'ghuchilarning türkiyede turuwatqan öy adrésliri we ular toghriliq bashqa melumatlarmu xitay dölet xewpsizlik organlirigha yollan'ghan.

Biz adwokat we qanunshunas faruq keleshtimur ependidin “Türkiyede ilgiri xitay jasusliri tutulghanda, déloni axbaratta élan qilmastin bir terep qilatti. Bu qétim uni ochuq élan qilishidiki seweb zadi néme?” dep soriduq. U, mundaq dep jawab berdi: “Bu elwette türkiye dölitining küchini, musteqilliqini, sherqiy türkistan mesilisige bolghan pozitsiyesini we shundaqla türkiyediki sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning bixeterlikini qoghdashtiki iradisini körsitip béridu. Türkiyediki xelq ammisining kallisida türkiye hökümiti néme üchün xitay jasuslarni körmeske salidu? néme üchün Uyghurlargha ige chiqmaydu? dégen so'allar bar idi. Xitay jasuslirigha türkiye qanuni boyiche qamaq jazasi bérilishi, xelq ammisining kallisidiki bu so'allarni yoq qildi. Menche, bu nahayiti yaxshi boldi. Men bir adwokat bolush süpitim bilen buni yéqindin közitiwatimen.”

Türkiyede turushluq Uyghur jama'et erbabi abdulqadir yapchanni xitay da'iriliri 2003-yili “Térrorchi” dep élan qilghan idi. Xitay hökümiti, birleshken döletler teshkilati musapirlar mehkimisi teripidin siyasiy panahliq bérilgen we 18 yildin buyan istanbulda yashawatqan abduqadir yapchanni qayturup bérishni köp qétim telep qilghanliqi melum. Xitay hökümiti abduqadir yapchan toghriliq türkiyege birinchi qétim 2016-yili we 2019-yili 5 betlik eyibname, 2020-yili 6-ayda 68 betlik yene bir eyibname yézip yollighan. Türkiye sot mehkimisi 2022-yili 8-aprél künidiki sotta xitayning abdulqadir yapchan üstidiki eyibnamisini ret qilip, uni xitaygha qayturmaydighanliqi toghriliq höküm chiqarghan. Buning bilen abduqadir yapchan ependi üstidiki nazaret bikar qilinip, uning erkinlikke chiqqanliqi heqqide qarar bérilgen. Shundaq turuqluq xitay jasusliri uning keynige chüshüp, bir amallar bilen uni xitaygha élip kétishke urun'ghan. Abduqadir yapchan uzun yillardin buyan xitay jasuslirining özini bi'aram qilip kéliwatqanliqini, türkiyening xitay jasuslirini waqtida sotlap ulargha tégishlik jaza bergenlikidin söyün'genlikini bildürdi.

Xewerlerde étilishiche 2022-yili istanbulning beylikdüzü rayonidin xitay dölet xewpsizlik organliri üchün ishligen 20 neper jasusluq gumandari tutqun qilin'ghan bolup, ikki yil sozulghan sotlash netijiside, ularning ichidiki 6 jasusqa qamaq jazasi bérilgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.