Türkiye parlaméntidiki 2024-yilliq xamchot muzakire yighinida Uyghurlar mesilisi otturigha qoyuldi

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2023.11.29
Namiq-tan-1024 “Jumhuriyet xelq partiyesi” din bolghan parlamént ezasi, péshqedem diplomat namiq tan parlaméntta sözlewatqan körünüsh. 2023-Yili 27-noyabir, enqere
RFA/Erkin Tarim

Her yilining axirida türkiye parlaméntida her qaysi ministirliqlarning kéyinki yilliq xamchoti muzakire qilinip békitilidu. 27-Noyabir küni türkiye parlaméntidiki tashqi ishlar ministirliqining 2024-yilliq xamchotini muzakire qilish yighinida “Jumhuriyet xelq partiyesi” din bolghan parlamént ezasi, péshqedem diplomat namiq tan ependi tashqi ishlar ministirliqini “Irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan Uyghurlar bilen ruslarning ishghali astidiki qirim tatarlirini tilgha almidi” dep eyiblidi.

Mezkur yighinda aldi bilen türkiye tashqi ishlar ministirliqi mes'ulliri tashqi ishlar ministirliqining 2023-yilliq xizmet doklati sunulghan bolup, doklatta türkiyening pelestin we rohin'gadiki musulmanlarning mesilisige alahide köngül bölüwatqanliqi tekitlinip ötülgen, emma Uyghurlar bilen qirim tatarliri tilghan élinmighan. Mezkur doklatni anglighan parlamént ezasi, péshqedem diplomat namiq tan ependi söz qilip, Uyghurlar bilen qirim tatarlirigha orun bérilmigenlikige naraziliq bildürüsh bilen birlikte, tashqi ishlar ministiridin töwendiki so'allarni sorighan:

Tashqi ishlar ministirliqining doklatida éghir kishilik hoquq depsendichilikige uchrawatqan, xitayning bésimi astida turuwatqan Uyghurlarning tilgha élinmasliqidiki seweb zadi néme?

Türkiye hökümitining Uyghur qirghinchiliqigha qarita sükütte turuwélishidiki seweb néme?

Tashqi ishlar ministirliqining doklatida Uyghurlargha orun bérilmeslikining sewebi türkiyening xitay bilen bolghan soda munasiwitimu?

Hökümetning Uyghur mesiliside sükütte turuwélishining xitaydin alghan qeriz pul bilen munasiwiti barmu?

Türkiye tashqi ishlar ministirliqining Uyghur qirghinchiliqigha tutqan bu pozitsiyesi exlaqiy we wijdaniy jehettin toghrimu?

Xamchot muzakire qilish yighinining yighin xatirisige we bu heqte “Damgatürk” gézitide 27-noyabir küni élan qilin'ghan xewerge asaslan'ghandimu, türkiye parlaméntida türkiye tashqi ishlar ministirliqining xamchotini muzakire qilish yighinida Uyghur mesilisi hökümet teripidin tilgha élinmighan we namiq tan ependi naraziliq bildürüp, yuqiridiki so'allarni sorighan. Tashqi ishlar ministirliqining doklatida Uyghur mesilisige orun bérilmeslikidiki némidin dérek béridu?

Enqerediki Uyghur tetqiqat institutining mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi türkiye tashqi ishlar ministirliqining xizmet doklatida qirim tatarliri bilen Uyghur mesilisige orun bérilmesilikining sewebliri toghrisida melumat berdi.

Undaqta, 2024-yili Uyghur mesilisi türkiyede qandaq bolidu? doktor erkin ekrem ependi eger türkiye jama'etchilikining bésimi mushundaqla dawamlashsa, xitaydin kélidighan menpe'et yéterlik bolmisa, -2024yilida Uyghur mesilisining türkiye siyasitide choqum orun alidighanliqini tekitlidi.

Istanbudiki sherqiy türkistan wexpisining sabiq re'isi, péshqedem tetqiqatchi hamutxan göktürk ependi buning yéqindin buyan türkiye-bilen xitay otturisidiki soda munasiwitining kücheygenlikining béshariti ikenlikini, öktichi partiyeler köplep otturigha qoysa-2024yilidimu türkiye hökümitining xitayni ochuq ashkara eyiblesh éhtimalining zor ikenlikini, chünki türkiyediki Uyghurlarning köpining téxiche ata-ana we uruq-tughqanliri bilen körüshelmeywatqanliqini ilgiri sürdi.

“Jumhuriyet xelq” partiyesi parlamént ezasi, péshqedem sabiq büyükelchi namiq tan ependi sözining axirida türkiye tashqi ishlar ministirliqining doklatida türkler bilen qan qérindash bolghan Uyghurlar bilen tatarlargha orun bérilmigenlikidin könglining intayin yérim bolghanliqini tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.