Türkiye üchün wetendashliri muhimmu, ayasofyamu?

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2019-03-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Lagérdiki türük wetendishi 6 Uyghurning bir qismi.
Lagérdiki türük wetendishi 6 Uyghurning bir qismi.
RFA/Abduweli Ayup

Bügün "Bazfid" türk puqrasidin alte kishining xitayning jaza lagérida yétiwatqanliqini xewer qildi. Buning ichide ikkisi téxi aghzidin ana süti purap turghan sebiy bala bolup, ular daril'étam déyilidighan balilar lagérigha qamaqliq. Xewerde déyilishiche, türkiye hökümet terep Uyghur ésillik puqralirining xitayda tutulghanliqini ashkara otturigha qoymighan. Xitaymu muxbirning bu heqte sorighan so'aligha perwa qilmighan. Méning istanbuldiki Uyghur jama'iti we shexslerdin uqushumche, xitayda qamalghan türk wetendashliqidiki Uyghur nechche ondin ashidu.

Xitayda tutup turuluwatqan Uyghur ésillik türk wetendashliri we ularning a'ile tawabi'atliridin bashqa, türkler bilen toylashqan Uyghur erler we ayallarmu nechche on kishidin ashidu. Erliri xitayda tutulup tulgha aylan'ghan anilar, ayalliri kohiqapqa yem bolghandek bir ketkenche ghayib bolghan erler, tirik yétim bolghan balilar istanbulning zeytinburnu, sefaköy, chapa qatarliq mehelliliride iztirapta ünsiz yash tökidu. Ulargha ya aq partiye hökümitidin iltipat kelmeydu, ya derdini anglaydighan chongraq taratqulardin muxbirlar kelmeydu.

Tutqundiki Uyghurlarning xewiri türkiyede qaynaq bir keypiyat yaratmighan bilen ayasofya ajayip bir qizghinliq yaratti. Nechche onlighan türk puqraliri xitayning jaza lagérlirigha qamilip wetinige qaytalmasliqi diqqet tartmighan bilen ayasofyaning jamege qaytishi axbaratqa jan kirgüzüwetti. Chong metbu'atlar bularni bes-beste xewer qildi. Türkiye re'isi rejep tayip erdoghan ayasofyaning bundin kéyin muzéy emes burunqidek jame bolidighanliqini élan qilip, türkiyede we musulman dunyasida yene bir ret qehriman boldi. Bolupmu re'is erdoghanning buni tramp hökümitining yérusalémni isra'iliyening paytexti dep étirap qilishigha ima qilishi türk musulmanlirini ghururlandurdi. Musulman dunyasida bu ajayip bir jasaret sanaldi. Manga ghelite bilin'gini pelestindiki yérusalémgha shu qeder köngül bölgen erdoghanning türkiyedin xitaygha bir barghanche yoqap ketken alte Uyghurgha süküt qilishi boldi.

Ayasofyaning jamege qayturulushi heqqidiki türkche qizghin xewerler, hayajanliq bayanatlar bilen alte Uyghurning wetinige qaytalmasliqi, xitayda yoqap kétishi heqqidiki in'glizche xewer we bu xewerdiki kishilerning héch bir ashkara étirapqa, bayanatlargha na'il bolalmasliqi manga bir hedisni esletti. Peyghembirimiz bundin 1400 yil burun musulmanning hörmette kebidin ulughluqini tekitligen (sehi hedisler qataridiki nomuri 3420). Shuninggha ishinimenki, meyli erdoghan bolsun yaki her qandaq bir musulman yérusalémni, ayasofyani kebidin ulugh démeydu. Resulimiz bir musulmanni kebidin ulugh dégen tursa, néme üchün xitayda ghayib qiliwétilgen alte Uyghur musulman bu hörmettin mehrum qalidu? ular musulman emesmu, ular türk emesmu, ular insan emesmu?

Pelestindiki bir quddus üchün meydisige mushtlap meydan'gha chiqqan erdoghan, yighilishlarda "Ey tramp, ey amérika" dep islam dunyasining lidéri sanalghan bir zat néme üchün xitaydiki bir milyondin artuq musulman üchün "Ey shi jinping, ey xitay" déyelmeydu? amérikaning quddusni paytext dep étirap qilishigha qarshi ayasofyani jame bolidu dep jakarlashqa jür'etlik bu jesur musulman rehber yene néme üchün hörmiti kebidin, ayasofyadin ulugh bolghan, öz puqrasi bolghan alte Uyghur musulman üchün jasaretlinelmeydu? xitay amérikadinmu küchlükmu? türkiyening xitaydin alidighan iqtisadi menpe'eti amérikadinmu köpmu?

Türkiye islam hemkarliq teshkilatining nöwetlik re'isi, emma bu teshkilat yéqinda xitayning Uyghur qatarliq türk musulmanlarni basturushini "Térrorluqqa qarshi tedbir" dep qollap quwwetlidi. Türkiye bu teshkilatta Uyghur qatarliq türklerning heqliq teripide turmighan bilen amérikaning elchixanisini quddusqa köchürüshige qarshi b d t yighinida qarar élinishqa türtke bolghan idi. Türkiye aq partiye hökümiti néme üchün pelestin üchün b d t da körsetken bu himmetni islam hemkarliq teshkilatida musulman türkler üchünmu körsitelmeydu? bir sheher üchün ornidin des turghan, xelq'aragha xitab qilghan, meydanlarni toldurghan aq partiye hökümiti néme üchün bir milyondin artuq insan üchün bu keskinlikni namayan qilmaydu? boptu, qalghanlarghu puqrasi emes, néme üchün shu alte puqra üchünmu bolsa bu mesilini xelq'ara teshkilatlarning küntertipige qoymaydu? 

Men milyonlighan Uyghurlar we musulmanlargha oxshashla türkiyeni söyimen. Men resulimiz muhemmed eleyhissalamning ümmiti bolush süpitim bilen uning "Her qandaq bir musulmanning hörmiti kebidin ulugh" dégen hedisige emel qilimen. Musulmanliq meydanida turup dunyagha xitab qiliwatqan möhterem erdoghan we u rehberlik qiliwatqan hökümetning özi terghib qiliwatqandek küchlük bolghanlarning emes, belki heqliq bolghanning yénida bolushini, ayasofyagha, quddusqa ige bolghandek, jaza lagérlirida xarliniwatqan Uyghur qatarliq türk musulmanlargha ige bolushini, özining Uyghur ésillik alte puqrasi heqqide xitaydin ashkara hésab sorishini ümid qilimen. Allah "Zumer" süriside "Allah yalghanchini we tuzkorni hidayet qilmaydu" dégen. Allah bizni resulimizning hedisige asiyliq qilidighan tuzkorlardin, heqni qoghdashqa bergen wedimizge wapa qilmaydighan yalghanchilardin qilmisun.

(Maqalidiki közqarashlar aptorgha xas bolup, radiyomizgha wekillik qilmaydu.)

Toluq bet