“униң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филим тамашибинлар билән йүз көрүшти

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2022-03-29
Share
“униң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филим тамашибинлар билән йүз көрүшти “буниң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филимниң режиссори түлай гөкчимән ханим(оңдин үчинчи) филим ишләш җәрянида. 2022-Йили март, түркийә.
RFA/Azigh

Түркийәдә уйғурларниң нөвәттики вәзийити асасий тема қилинған “буниң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филим 22-март күни тунҗи қетим истанбул таксимдики узун тарихқа игә атләс киноханисида тамашибинлар билән йүз көрүшкән.

Мәзкур һөҗҗәтлик филим тоқунуш вә зулум астидики районлиридики кишиләрниң әһвалини вә авазини дуняға аңлитишни өзигә нишан қилған “инсан кино әтрити” (Human Movie Team) ниң пидаийлири тәрипидин сүрәткә елинған. Филим ишлигүчи әтрәтниң пидаийлири хитайниң уйғур елидә елип бериватқан қирғинчилиқ сияситиниң маһийитини йорутуп беришқа тиришқанлиқини, өзлириниң йеқинда мәзкур филимниң әнқәрәдә иккинчи қетимлиқ қоюлуш мурасимини өткүзүшкә тәйярлиниватқанлиқини ейтти.

Һөҗҗәтлик филимда, хитайниң ирқи қирғинчилиқ сиясити түпәйли түрлүк сиясий вә иҗтимаий кризисларға дуч кәлгән уйғур хәлқиниң паҗиәси түркийәдә яшайдиған уйғурларниң һекайилири вә әслимилири билән йорутуп берилгән. Мәзкур һөҗҗәтлик филимға язғучи вә тәҗрибилик режиссор түлай гөкчимән ханим рижиссорлуқ қилған.

Уйғурларниң нөвәттики вәзийити асасий тема қилинған “буниң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филим тунҗи қетим истанбул таксимдики узун тарихқа игә атләс киноханисида тамашибинлар билән йүз көрүшти. 2022-Йили март, түркийә.
Уйғурларниң нөвәттики вәзийити асасий тема қилинған “буниң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филим тунҗи қетим истанбул таксимдики узун тарихқа игә атләс киноханисида тамашибинлар билән йүз көрүшти. 2022-Йили март, түркийә.
RFA/Azigh

Режиссор түлай гөкчимән ханим зияритимизни қобул қилип, өзлириниң нөвәттә сүрийә, йерусалем вә аракан, йәни роһинга вә башқа мусулманлар районлири һәққидә йүрүшлүк һөҗҗәтлик филим тәйярлаватқанлиқини, уйғур ели билән мунасивәтлик мәзкур һөҗҗәтлик филимниң бу йүрүшлүкниң бир парчиси икәнликини, өзлириниң бир йилдин ошуқ вақиттин бери уйғурлар билән мунасивәтлик учур топлаш җәрянида нурғун шаһит вә зиянкәшликкә учриғучилар билән биваситә сөһбәтлишиш пурситигә еришкәнликини ейтти.

У мәзкур һөҗҗәтлик филим тоғрисида тохтилип мундақ деди: “филимда кичик балиларниң пахта етизлирида пахта йиғишқа мәҗбурлинишидин хитай қурған йиғивелиш лагерлириғичә, түрмидики вә мәҗбурий бала чүшүрүш қилмишидин адәм органлири әткәсчиликигичә болған түрлүк мәсилиләр үстидә тохталдуқ. Бу, түркийәдә тунҗи қетим бу хил һөҗҗәтлик филимниң ишлиниши. Филимда биз гуваһчилар вә зиянкәшликкә учриғучиларниң ипадисини символлар вә картон қистурмилар арқилиқ күчләндүрүлгән шәкилдә әкс әттүрүшкә тириштуқ”.

У йәнә мундақ деди: “биз пәқәт сөз-җүмлиләр арқилиқ коммунист хитай һөкүмитигә қарши күрәш қиливатқан бу кишиләрниң авазини дуняға аңлитишни мәқсәт қилимиз. Биз уларни қоллаймиз. Бу биз үчүн бир башлиниш. Биз өзимизгә уйғурлар билән биллә күрәш қилишқа тәйяр икәнликимизни ейттуқ”.

Гөкчимән ханим 20 йиллиқ иҗадийәт һаятида нурғун әсәрләрни йоруқлуққа чиқарған болуп, йеқинқи 15 йилда уруш, тоқунуш, ишғалийәт вә апәт районлириға берип, мәзкур районларниң әһвалини һөҗҗәтлик филим қелип ишлигән.

Гөкчимән ханим зияритимиз давамида, немә үчүн уйғур мәсилиси үстидә һөҗҗәтлик филим ишләшни таллиғанлиқи һәққидә чүшәнчә берип мундақ деди:

“биз дуняға авазини аңлиталмайватқан бу кишиләрниң авазини аңлитиш мәқситидә бу темини таллидуқ. Қирғинчилиқларға қарайдиған болсақ, хитайниң уйғур түрклирини йоқитишни нишан қилғанлиқини көримиз. Дуняниң көзиниң алдида йүз бериватқан бу еғир вә қорқунчлуқ қирғинчилиққа техиму көп диққәт тартиш мәқситидә уйғур мәсилисини ишләшни таллидуқ”.

У йәнә мундақ деди: “биз инсан кино әтрити болуш сүпитимиз билән мустәқил вә өзимизгә хас бир аваз яритишқа тиришиватимиз. Бу авазни уйғур түрклириниң авази билән бирләштүрүш арқилиқ, биз бу ирқий қирғинчилиқни вә бу зулумни елип бериватқанларға қарши турушқа тиришимиз”.

“инсан кино әтрити” ниң баш тәһрири бәтүл доан ханим елхәт арқилиқ зияритимизни қобул қилди. У хәлқара җәмийәтниң күчлүк инкас қайтуруши үчүн бу хил мәдәнийәт-сәнәт васитилиридин пайдилинишниң интайин муһим икәнликини тәкитләп мундақ деди: “шәрқи түркистанлиқлар пүтүн дуня сүкүт қилған бир дөләткә қарши авазини аңлатмақчи болған бир хәлқ. Заманиви дәврдә қоллинилған системилиқ ассимилятсийә вә ирқий қирғинчилиққа дуня йетәрлик инкас билдүрмәйватиду. Биз бу системилиқ ирқий қирғинчилиққа қарши ипадә билдүрүш вә уйғурларниң авазини дуняға аңлитиш мәқситидә “буниң исми ирқий қирғинчилиқ” намлиқ һөҗҗәтлик филимни ишлидуқ. Бу хил һөҗҗәтлик филимларниң техиму көп ишлинишини үмид қилимән. Чүнки системилиқ ирқий қирғинчилиқни нормаллаштурушқа урунуватқан хитайға хәлқара җәмийәт күчлүк инкас қайтуруши вә конкрет қәдәм елиши керәк”.

42 Минутлуқ мәзкур һөҗҗәтлик филим муһаҗирәттики үч уйғурниң кәчүрмиши вә гуваһлиқини асаси тема қилған. Филимда 1949-йилидин буянқи уйғур елида йүз бәргән қирғинчилиқлар вә хитай һөкүмити тәрипидин елип берилған қәтлиам вә бастуруш сиясәтлири муһаҗирәттики уйғурлар билән елип берилған сөһбәт хатирилири вә вәзийәт чүшәндүрүлгән картон қистурмилар билән тәпсилий вә тәсирлик чүшәндүрүп берилгән. Һөҗҗәтлик филимдики асасий персунажлардин бири болған түркийәдики уйғур паалийәтчи мәрйәм султан ханим зияритимизни қобул қилип, муһаҗирәттики уйғурларниң гуваһлиқ беришиниң вә өз аилисиниң паҗиәсини ахбаратқа аңлитишниң уйғур даваси үчүн интайин муһим икәнликини тәкитләп мундақ деди: “чәтәлдики барлиқ уйғурлар һәм өзи чоң болған юртларда һәм һазир яшаватқан маканлирида инсанийәткә қариши җинайәтниң һәрхил шәкилләрдики гуваһчилиридур. Бу хил әһвалда буни аңқириш вә өзи яшаватқан җәмийәт вә шу җәмийәтләрдики һәрхил иҗтимаий гуруппиларға улар чүшинәләйдиған тилда бу һекайиләрни аңлитиш вә бу аңлитишларни бу ғайәт зор һәқ-тәләп давасиниң конкрет испати қилиш бир қаршилиқ көрситиш ипадиси вә әң әқәллий инсаний инкастур”.

Һөҗҗәтлик филим иҗтимаий турмуш шәкиллирини вә мәдәнийәтләрни тонуштуридиған, һәрқайси дәврләрдики тарихий вә иҗтимаий мәсилиләрни чүшәндүридиған йеңи алақә дәвридики әң муһим хәлқни тәрбийәләш вә хәвәрләндүрүш васитилириниң бири болуп, мутәхәссисләр уйғур мәсилиси һәққидә күчлүк җамаәт пикири шәкилләндүрүштә йеңи алақә қораллиридин пайдилинишниң интайин муһим икәнликини тәкитләп кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт