Isma'il chatakli istanbulidiki iptarda Uyghurlarning birqanche ayda girazhdanliqining hel bolidighanliqini bildürdi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2022-04-25
Share
Isma'il chatakli istanbulidiki iptarda Uyghurlarning birqanche ayda girazhdanliqining hel bolidighanliqini bildürdi Istanbulda ötküzülgen “Sherqiy türkistan qérindashliq iptar” pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yili 23-aprél, türkiye.
RFA/Arslan

23-Aprél shenbe küni merkizi istanbuldiki xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining uyushturushi we dewet qilishi bilen istanbuldiki Uyghurlar “Sherqiy türkistan qérindashliq iptar” pa'aliyitide jem boldi.

Iptar pa'aliyti'ide söz qilghan türkiye ichki ishlar mu'awin ministiri isma'il chatakli “Türkiyediki Uyghurlarning bir qanche ay ichide türkiye girazhdaniliqigha ötidighanliqini we Uyghurlarning her qandaq mesililiri bolsa hel qilidighanliqi” ni bildürdi.

Bu iptar pa'aliyitige türkiyening ichki ishlar mu'awin ministiri isma'il chatakli, türkiye köchmen ishliri idarisining re'isi doktur sawash ünlü, mu'awin re'isi dokturgökchi oq, köchmen ishliri idarisi istanbul shöbe re'isi bayram yalinsu, türkiyening sabiq parlamént ezasi tetqiqatchi yasin aktay, milletchi heriket partiyesi istanbul shöbisining mu'awin re'isi isma'il akköz, iy partiy istanbul shöbisi re'is wekili tolgha tékniji qatarliqlardin bashqa yene sherqiy türkistan ijtima'iy teshkilatlirining rehberliri, dini alimlar, ziyaliylar we istanbulda yashawatqan Uyghur xelq ammsi bolup 1500 din artuq kishi qatnashti.

Istanbulda ötküzülgen “Sherqiy türkistan qérindashliq iptar” pa'aliyitide türkiye ichki ishlar mu'awin ministiri isma'il chatakligha Uyghur doppisi sowgha qilindi. 2022-Yili 23-aprél, türkiye.
Istanbulda ötküzülgen “Sherqiy türkistan qérindashliq iptar” pa'aliyitide türkiye ichki ishlar mu'awin ministiri isma'il chatakligha Uyghur doppisi sowgha qilindi. 2022-Yili 23-aprél, türkiye.
RFA/Arslan

Iptar waqtidin ilgiri qur'an kerim tilawiti qilindi, kéyin xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan söz qildi.

Hidayetullah oghuzxan sözide türkiye ichki ishlar mu'awin ministirigha xitab qilip mundaq dédi: “Hörmetlik ministir ependim, sherqiy türkistanda 73 yilliq mustemlike jeryanida xelqimizning diniy we milliy kimlikining pütünley yoq qilinishi, milliy medeniyet, qimmet qarashlirimiz we tarixi eserlirimizning yoqilishi üchün sistémiliq buzghunchiliq dawam qildi. Emma yéqinqi alte yildin buyan sherqiy türkistan xelqining tashqi dunya bilen munasiwiti késildi, put-qolliri baghlandi, pikir-chüshenchiliri cheklimige uchridi, tashqi dunya bilen alaqe-munasiwetliri cheklendi, men we mushu yerde olturghan pütkül sherqiy türkistanliq qérindashlirimiz u yerdiki uruq-tughqanlirimiz bilen téléfonda bolsimu alaqe qilalmaywatimiz, men anam we bashqa uruq tughqanlirimning hazir qeyerde ikenlikini, qandaq ehwalda ikenlikini bilelmidim, mushu yerde olturghan pütün qérindashlarmu oxshash weziyette turuwatidu”.

Hidayetullah oghuzxan sözide yene Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini, bir xelqning yoq bolup kétish xewpige duch kelgenlikini tekitlidi. U sözide yene türkiyede yashawatqan Uyghurlarning diniy étiqadi, milliy medeniyiti we örp-adetlirini saqlap qélish üchün tirishchanliq qiliwatqanliqini ipadilidi.

Hidayetullah oghuzxan sözide türkiyediki Uyghurlarning qiyinchiliqlirini hel bolushi üchün qolidin kélishiche tirishchanliq qiliwatqanliqini bildürüp mundaq dédi: “Biz uzun yildin buyan dewaning tereqqiyati üchün dewaning bir parchisi bolghan türkiyediki barliq qérindashlirimizning, xelqimizning qiyinchiliqining hel bolushi üchün qolimizdin kélishiche jiddiy tirishchanliq qilduq. Aldimizdiki hej mewsumi yétip kelgüche sherqiy türkistan xelqining meyli girazhdanliqqa ötüsh mesilisi bolsun meyli bashqa qiyinchiliq mesililirining hel bolushi üchün enqeredin buyruq chüshürüldi, shu sewebtin ichki ishlar mu'awin ministirimu bu iptar programmigha kélip qatnashti, bu heqtiki tepsilatni ministirdin anglaymiz”.

Iptar pa'aliyitige teklip bilen qatnashqan türkiye ichki ishlar mu'awin ministiri isma'il chatakli ependi Uyghurlar mesilisi toghrisidiki köz-qarashlirini ipadilep mundaq dédi: “Bügünki künlerde sherqiy türkistandiki qérindashlirim duch kéliwatqan mesilini biz obdan bilimiz we sezgürlük bilen közitip kéliwatimiz, shu nuqta hemmige éniq bolushi kérekki, dunyaning tengpungluqi qaysi terepke éghir bisshidin qet'iynezer, türkiyening we anatoliyening sherqiy türkistandiki pütün qérindashlirini estin chiqirip qoyushi, ular duch kéliwatqan qiyinchiliq mesililerni körmeske silishi, küntertiptin chiqirip tashlishi, bashqa payda menpe'etler üchün zaye qiliwétishi esla mumkin emes. Biz türkiye ichki ishlar minisitirliqi bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistan xelqining herxil qiyinchiliqliri we teleplirini hel qilishta ularning yénida ikenlikimizni bildürimen”.

U sözining axirida türkiyede yashawatqan Uyghurlarning eng qisqa waqit ichide türkiye girazhdanliqigha ötidighanliqini bildürüp mundaq dédi: “Türkiyede yashawatqan Uyghur qérindashlirimizning türkiye girazhdanliqigha ötüsh mesilisini birqanche ay ichide hel qilimiz. Türkiye we bashqa yerlerde bezi chet'ellik jem'iyetler yaki shexsler herxil wasitiler bilen meqsetlik halda Uyghur qérindashlirimizning aramini buzidighan bir muhit yaritishqa urunuwatqanliqini bilip turuwatimiz. Silerge shuni éniq bildürimenki, türkiyede yashawatqan Uyghurlarni qiyinchiliqqa ittirishke héchkimning küchi yetmeydu. Türkiye xelqimu undaq bir ishqa yol qoymaydu, shunga siler bi'aram bolmanglar! , araminglarni buzidighanlargha purset bermenglar! , türkiye silerning wetininglar. Türkiye girazhdani bolghandin kéyin özünglar türkiyede bolsanglarmu, qelbinglar sherqiy türkistanda bolsun, wetininglarni untumanglar, yene biri qimmet qarashliringlarni, medeniyet-örüp aditinglarni untumanglar”.

Melum bolushiche, türkiyediki Uyghurlarning sani yéqinqi onnechche yilda burunqidin köpeygen bolup, xitayning Uyghurlarni lagérlargha solash qatarliq irqiy qirghinchiliq siyasiti kücheygendin kéyin Uyghurlarning öz ana wetini bilen bolghan alaqiliri üzülgen, mutleq köp sandiki Uyghurlarning turmush yolliri qiyinlashqan hetta ularning köpining ishlesh ruxsiti, puqraliq salahiyiti bolmighanliqi üchün her jehettin qiyinchiliqlargha duch kelgenidi. Türkiyediki Uyghurlarning nöwettiki muhim teleplirining biri özlirining türkiye puqraliqigha tézraq ötüshi hésablinidiken.

Mu'awin ministir isma'il chatakli sözini axirlashturghandin kéyin xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetullah oghuzxan we sherqiy türkistan ölimalar birliki re'isi doktur atawullah shahyar sehnige chiqip ministir isma'il chatakligha ton chapan we Uyghur chimen doppa kiydürdi, yighin ehli qizghin alqishlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet