B b p re'isi mustafa destichi: “Sherqiy türkistan dewasi musulmanlar bilen türkiy xelqlerning dewasidur”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.04.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
B b p re'isi mustafa destichi: “Sherqiy türkistan dewasi musulmanlar bilen türkiy xelqlerning dewasidur” Türkiyediki büyük birlik partiyesining re'isi mustafa destichi ependi ramazan éyi munasiwiti bilen muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2022-Yili 28-aprél, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Qurulghan kündin tartip türk dunyasigha, bolupmu Uyghur dewasigha alahide köngül bölüp kéliwatqan türkiyediki büyük birlik partiyesining re'isi mustafa destichi ependi ramazan éyi munasiwiti bilen ziyaritimizni qobul qildi. U xitayning Uyghur, qazaq qatarliq türkiy xelqlerge qarita irqiy qirghinchiliq we medeniyet qirghinchiliqi élip bériwatqanliqini, buninggha qarita türkiy jumhuriyetliri we musulman döletlerning ortaq inkas qayturushi kéreklikini tekitlidi.

Mustafa destichi ependi 28-aprél küni büyük birlik partiyesining merkizide ziyaritimizni qobul qildi.

U bizning “Bu mubarek ramazan éyida Uyghurlar yenila bésim astida diniy ibaditini bija keltürelmeywatidu, siz buninggha qandaq qaraysiz?” dégen so'alimizgha mundaq jawab berdi: “Biz büyük birlik partiyesi qurulghan kündin buyan sherqiy türkistan dewasini qollap kéliwatimiz. Sherqiy türkistan dewasi peqetla sherqiy türkistanliqlarning dewasi emes, u öz nöwitide yene türkiy xelqlerning we musulmanlarning dewasidur. Sherqiy türkistan dewasi türkiyening muhim mesililiridin biri hésablinidu. Chünki Uyghur qérindashlirimiz bügünki künde hem irqiy qirghinchiliqqa hem mediniyet qirghinchiliqigha uchrimaqta. Xitay u yerdiki Uyghur we qazaq qatarliq türkiy xelqlerge qarita irqiy qirghinchiliq élip bérip, ularni we ularning medeniyetlirini pütünley yoq qilishni dawamlashturiwatidu. Qisqisi, xitay sherqiy türkistanda irqiy qirghinchiliq élip bériwatidu. Biz buni türkiye parlaméntida we bashqa sorunlarda dawamliq otturigha qoyup kéliwatimiz. Parlaméntta bizning partiyemizdin bolghan parlamént ezalirining sani az bolghachqa, qanun chiqiralmaymiz, emma qilishqa tégishlik ishlarning hemmisini qilduq, bundin kéyinmu yene qilimiz.”

Büyük birlik partiyesining re'isi, parlamént ezasi mustafa destichi ependi ziyaritimiz jeryanida, xitayning enqerede turushluq bash elchisidin jaza lagérliri we xitay hökümitining Uyghurlarning öylirige xitay erlirini orunlashturush siyasitini sorighanliqini, lékin qayil qilarliq jawab alalmighanliqini tekitlidi. U mundaq dédi: “Xitayning enqerede turushluq bash elchisi bir qanche qétim partiyemizni ziyaret qildi. Men xitay elchisidin insanliqqa yat bolghan jaza lagérliri mesilisini soridim. Ikkinchidin Uyghurlarning öylirige xitay erlerni orunlashturush mesilisini soridim. Lékin xitay elchisi qayil qilarliq jawab bérelmidi. Men xitay elchisige Uyghurlargha barliq heq-hoquqining bérilishi kéreklikini, Uyghurlarning xitaylargha bérilgen heq-hoquqning hemmisidin behriman bolalishi kéreklikini dédim. Men uninggha: ‛sherqiy türkistan biz türklerning ata yurti, siler bésiwélshtin burun u yerde musteqil dölet bar idi. Sherqiy türkistan bésiwélin'ghan zémin, siler u yerdiki türkiy xelqlerning heq we hoquqini bérishinglar kérek. Sherqiy türkistan mesilisini türkiye bilen birlikte tinchliq yol bilen hel qilmisanglar, kélechekte amérika, gérmaniye, fransiye we yaponiye qatarliq döletler bilen hel qilishqa mejbur bolisiler, ‚ dédim.”

Mustafa destichi ependi “Bundin kéyin sherqiy türkistan dewasi heqqide némilerni qilmaqchisiz?” dégen so'alimizgha mundaq jawab berdi: “Sherqiy türkistan musteqil bolghiche, xitayning tajawuzchiliqigha xatime bergiche, sherqiy türkistan musteqilliq kürishi dawamlishidu. Bu dewani dawamlashturushimiz kérek. Sherqiy türkistan xelqi xitay mustemlikisini qobul qilmaydu. Ular bu dewa yolida zor bedel tölimekte. Bügün 3 milyon etrapida qérindishimiz xitayning jaza lagérlirida, buni türk jama'etchilikige we dunya jama'etchilikige anglitishimiz kérek. Men erkin asya radyosi arqiliq pütün dunyadiki sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning kélish aldida turghan rozi héytini tebrikleymen!”

Büyük birlik partiyesi türkiyediki kichik partiyelerdin birsi hésablansimu, emma Uyghur mesiliside burundin tartip izchil halda awazini chiqirip kelmekte. Undaqta, bu partiye islam we türk dunyasigha tesir körsitelemdu? Uyghur akadémiyesi wexpisining re'isi, xitay tetqiqat inistitutining mudiri doktor perhat qurban tengritaghli ependi mezkur partiye bashqa chong partiyelerdek hem türk dunyasigha hem islam dunyasigha tesir körsitelmisimu, emma türkiye hökümitini qollawatqan bir siyasiy partiye bolush süpiti bilen melum derijide tesiri bolidighanliqini bayan qildi.

Türkiyede milletperwerlik idiyesini ilgiri süridighan büyük birlik partiyesi milletchi heriket partiyesidin ayrilip chiqqan muxsin yaziji'oghlu bashchiliqidiki 5 neper parlamént ezasi teripidin 1993-yili 1-ayning 24-küni qurulghan partiyedur. Mezkur partiye qurulghan kündin bashlap, türkiy milletlerning mesililirige, bolupmu Uyghur mesilisige alahide köngül bölüp kelmekte. Jaza lagérliri mesilisi chiqqandin kéyinmu türkiye parlaméntida we bashqa sorunlarda Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini otturigha qoyup kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.