Пирофессор доктор саадәттин гөмәч: “уйғурлар чоқум үчинчи җумһурийәтни қуриду”

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2023.11.13
abdulhemit-qarxan Әнқәрәдә өткүзүлгән “шәрқий түркистан җумһурийәт күни” ни хатириләш йиғини көрүнүши, 2023-йили 11-ноябир, әнқәрә
RFA/Erkin Tarim

11-Ноябир әнқәрәдә өткүзүлгән “шәрқий түркистан җумһурийәт күни” ни хатириләш йиғинида уйғурларниң чоқум 3-қетим йәнә бир шәрқий түркистан җумһурийити қуридиғанлиқиға үмид барлиқи оттуриға қоюлди. Бу сөзләрни әнқәрәдики һаҗи байрам университети пирофессори мәһмәт шаһингөз әпәнди “җумһурийәт күни” хатириләш мунасивити билән өткүзүлгән доклат бериш йиғинида оттуриға қойди.

Бу доклат бериш йиғинини 113 йиллиқ тарихқа игә түркийәдики әң чоң аммиви тәшкилатлардин бири “түрк оҗақлири” тәшкилати билән уйғур академийәси бирликтә уюштурған болуп, мурасимға мәзкур тәшкилатларниң мәсуллири, әзалири вә зиялийлардин болуп көп санда киши иштирак қилди.

Йиғида сөзгә чиққан әнқәрә университети тил вә тарих-җуғрапийә факултети пирофессори саадәттин гөмәч әпәнди уйғурлар 1933-йили қәшқәрдә, 1944 йили ғулҗида қурған икки җумһурийәт тоғрисида доклат бәрди.

У, һәр иккила қетимлиқ җумһурийәтниң дуняви риқабәтләр түпәйли бәрбат қилинғанлиқи һәққидә тохтилип мундақ деди: “ахирқи җумһурийәт сабиқ совет иттипақиниң ярдәм қилиши билән 1949-йили сентәбир хитайниң таҗавузиға учриди. У күндин тартип шәрқий түркистанда ассимилятсийә сиясити йүргүзүлүш башланди. Бүгүнки күндә хитайниң ассимилятсийә сиясити ирқий қирғинчилиққа айланди. Уйғурлар тарихта парлақ мәдәнийәт яратқан муһим бир түрк қовми. Мән уйғурларниң қайтидин үчинчи җумһурийәтни қуралайдиғанлиқиға ишинимән вә буни чин дилимдин үмид қилимән. ”

Пирофессор саадәт гөмәчниң қаришичә, һәр икки қетимлиқ “шәрқий түркистан җумһурийити” йәрлик хәлқниң өз вәтинидики зулумға вә мустәмликичиликкә қарши туруштәк ортақ сәвәб асасида дуняға кәлгән. Бу һал хелила мукәммәл түзүлгән асасий қанун маддилиридиму толуқ әкс әткән.

Доклат бериш йиғинида әнқәрә һаҗи байрам вәли университети пирофессори абдурешит қарлуқ әпәндиму 20-әсирдә қурулған икки җумһурийәт тоғрисида мәлумат бәрди.

Йиғин ахирида зияритимизни қобул қилған абдулһәмит қарахан әпәнди әнқәрәдә икки җумһурийәтни хатириләш паалийитиниң бир күн давамлашқанлиқини, паалийәтниң яхши өткәнликини баян қилди.

11-Вә 12-ноябир күнлири түркийәниң уйғурлар яшайдиған барлиқ шәһәрлирдә икки җумһурийәтни қутлаш паалийәтлири һәр хил шәкилдә өткүзүлди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.