Piroféssor doktor sa'adettin gömech: “Uyghurlar choqum üchinchi jumhuriyetni quridu”

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2023.11.13
abdulhemit-qarxan Enqerede ötküzülgen “Sherqiy türkistan jumhuriyet küni” ni xatirilesh yighini körünüshi, 2023-yili 11-noyabir, enqere
RFA/Erkin Tarim

11-Noyabir enqerede ötküzülgen “Sherqiy türkistan jumhuriyet küni” ni xatirilesh yighinida Uyghurlarning choqum 3-qétim yene bir sherqiy türkistan jumhuriyiti quridighanliqigha ümid barliqi otturigha qoyuldi. Bu sözlerni enqerediki haji bayram uniwérsitéti piroféssori mehmet shahin'göz ependi “Jumhuriyet küni” xatirilesh munasiwiti bilen ötküzülgen doklat bérish yighinida otturigha qoydi.

Bu doklat bérish yighinini 113 yilliq tarixqa ige türkiyediki eng chong ammiwi teshkilatlardin biri “Türk ojaqliri” teshkilati bilen Uyghur akadémiyesi birlikte uyushturghan bolup, murasimgha mezkur teshkilatlarning mes'ulliri, ezaliri we ziyaliylardin bolup köp sanda kishi ishtirak qildi.

Yighida sözge chiqqan enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti piroféssori sa'adettin gömech ependi Uyghurlar 1933-yili qeshqerde, 1944 yili ghuljida qurghan ikki jumhuriyet toghrisida doklat berdi.

U, her ikkila qétimliq jumhuriyetning dunyawi riqabetler tüpeyli berbat qilin'ghanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi: “Axirqi jumhuriyet sabiq sowét ittipaqining yardem qilishi bilen 1949-yili séntebir xitayning tajawuzigha uchridi. U kündin tartip sherqiy türkistanda assimilyatsiye siyasiti yürgüzülüsh bashlandi. Bügünki künde xitayning assimilyatsiye siyasiti irqiy qirghinchiliqqa aylandi. Uyghurlar tarixta parlaq medeniyet yaratqan muhim bir türk qowmi. Men Uyghurlarning qaytidin üchinchi jumhuriyetni quralaydighanliqigha ishinimen we buni chin dilimdin ümid qilimen. ”

Piroféssor sa'adet gömechning qarishiche, her ikki qétimliq “Sherqiy türkistan jumhuriyiti” yerlik xelqning öz wetinidiki zulumgha we mustemlikichilikke qarshi turushtek ortaq seweb asasida dunyagha kelgen. Bu hal xélila mukemmel tüzülgen asasiy qanun maddiliridimu toluq eks etken.

Doklat bérish yighinida enqere haji bayram weli uniwérsitéti piroféssori abduréshit qarluq ependimu 20-esirde qurulghan ikki jumhuriyet toghrisida melumat berdi.

Yighin axirida ziyaritimizni qobul qilghan abdulhemit qaraxan ependi enqerede ikki jumhuriyetni xatirilesh pa'aliyitining bir kün dawamlashqanliqini, pa'aliyetning yaxshi ötkenlikini bayan qildi.

11-We 12-noyabir künliri türkiyening Uyghurlar yashaydighan barliq sheherlirde ikki jumhuriyetni qutlash pa'aliyetliri her xil shekilde ötküzüldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.