Өз вәтинидин йирақ анатолуда меһри-шәпқәт тапқан 20 уйғур мусапир балиниң һекайиси

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-09-18
Share
Өз вәтинидин йирақ анатолуда меһри-шәпқәт тапқан 20 уйғур мусапир балиниң һекайиси Мисирдин түркийәгә қечип келип таянчсиз қалған 20 нәпәр уйғур балиға игә чиққан сахавәтчи һаҗи әрдал тунали әпәнди. Бурса, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

2000-Йилларниң ахири, болупму 2013-2014-йиллардин башлап нурғун уйғур мусапирлар тайланд қатарлиқ шәрқий җәнубий асия вә башқа әлләр арқилиқ арқиму-арқидин түркийәгә келип йәрлишишкә башлиди. Һәтта тайланд даирилири түркийәгә кетиш үчүн тайландқа қечип кәлгән уйғурларни тутуп солап, бир қетимдила уларниң хели көп сандики балилирини ата-анисидин айрип түркийәгә йолға селивәткәниди. Нөвәттә, истанбул вә башқа шәһәрләрдә хели көп сандики ата-анисиз уйғур балилири яшаватқанлиқи мәлум. 2016-Йилиниң ахири 2017-йилиниң бешидин тартип хитайниң бесим ишлитиши билән мисир даирилири уйғур оқуғучиларни тутуп хитайға қайтуруп беришкә башлиғандин кейин йәнә бир қетим уйғур балилири вә оқуғучилириниң мисирдин түркийәгә қечип келип панаһлиниши йүз бәрди. Әнә шу қетим мисирдин қечип кәлгәнләр ичидин 20 нәпәр бала истанбулда ата-анисиз вә һечқандақ ярдәмсиз һалда бирмәзгил турғандин кейин турмушини қамдиялмай, 2017-йили 9-айда түркийәниң бурса вилайити гәмлик наһийәси умрубәй йезисиға берип, кона йиқилип чүшәй дәп қалған бир өйдә яшашқа башлиған. Истанбулдәк қиммәтчилик қаплиған, һаят өткүзүш мүшкүл шәһәрдә бу уйғур мусапир балилири әң еғир күнләрни баштин кәчүргән болуп, улар һеч ярдәмсиз, таянчсиз қалған. Әң кичики 5 яш, чоңи 15 яш болған бу балилар өз алдиға қандақму мустәқил һалда нормал турмуш кәчүрәлисун? әмма, ата-анисиниң қучиқида, етип бәргән тамақлирини йәп, иссиқ өйләрдә, иллиқ ата-ана меһри муһәббитидә һаят кәчүрүш мумкинчиликидин айрилған бу 20 нәпәр уйғур бала һаятлиқ йоли издәп гәмлик наһийәсиниң умрубәй йезисиниң мәсчитигә намазға барғанда һаҗи әрдал тунали намлиқ бир киши билән тонушқандин кейин уларниң һаяти пүтүнләй өзгәргән. Улар һәқиқий инсанлиқ меһри-муһәббитигә еришкән.

Сахавәтчи һаҗи әрдал тунали әпәнди 20 нәпәр уйғур балиниң 3 вақит тамиқини қилип, кирини ююп, мәктәптә оқутқан. Һәтта булар үчүн мәхсус 20 кишилик кичик аптобус елип мәктәпкә апирип әкелип оқутқан. Бу балиларниң 9 нәпири бу йил университет имтиһаниға қатнишип, түркийәниң әң яхши университетлириға өткән. Қалған 11 нәпәр уйғур бала оттура вә толуқ оттура мәктәпләрдә оқуватқан болуп, бәзилири алдимиздики йилларда университет имтиһаниға киридикән. Биз бу һәқтә техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн сахавәтчи һаҗи әрдал тунали әпәнди вә бу йезиға берип телевизийә программиси ишлигән түркистан телевизийәси мухбири муһәммәт елий атаюрт әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Һаҗи әрдал тунали алди билән өзини қисқичә тонуштуруп өтүп мундақ деди: "исмим әрдал тунали, 1945-йили 2-айда бурсаниң гәмлик наһийәсидә туғулдум. Биз әслидә муһаҗир, йәни дадам булғарийәлик, анам гиретсийәдин кәлгән көчмән. Биз 3 бала, мән 7 яш вақтимда йетим қалған".

"гәмликкә кәлгән 20 уйғур бала билән қандақ тонушқан идиңиз?" дегән соалимизға у, мундақ җаваб бәрди: "бу балилар мисир даирилири уйғур оқуғучиларни тутуп хитайға қайтуруп беришкә башлиғанда, мисирдин истанбулға келипту. Истанбулда бир мәзгил турғандин кейин, истанбул 16 милйон нопусқа игә, чоң бир шәһәр болғачқа бу балилар ятидиған йәрлири йоқ, биз бу йәрдин кетәйли дәп дәп ойлап бурса шәһиригә кәпту. Бурсада иҗаригә елиш үчүн өй издәпту, булар 20 киши болғачқа һечким өй иҗаригә бәрмәпту. Бәзиләр силәр гәмлик наһийәсигә барсаңлар өй тапалайсиләр дәпту. Буларниң сани көп болғачқа гәмликтиму һечким өй иҗарә бәрмәпту. Айлинип бизниң умрубәй йезисиға келип, бу йезида, ичидә һечнемә йоқ, дәризилири чеқилип кәткән кона бир өйгә чүшүпту. Арқидин намаз оқуш үчүн бизниң йезиниң мәсчитигә кәлгәндә улар мениң диққитимни тартти".

Һаҗи әрдал тунали әпәнди мәсчиткә намазға кәлгән уйғур балиларниң шәрқий түркистанлиқ икәнликини билгәндин кейин шәрқий түркистанниң еғир вәзийитидин хәвәрдар болғачқа бәкла ичи ағриғанлиқини баян қилип мундақ деди: "‹силәр қәйәрлик?' дәп сориғинимда улар: ‹биз шәрқий түркистанлиқ' дәп җаваб беришигә улар мениң диққитимни тартти. Чүнки мән, шәрқий түркистанниң вәзийитидин хәвәрдар идим. Мән улар билән тонушқандин кейин улар туруватқан өйгә бардим. Өйдә һечнемә йоқ икән, 20 бала қаттиқ йәрдә йетип ухлайдикән. Улар үстидә бир йүрүш кийим, қоллирида кичик бир сомка билән кәлгәникән. Буларни көрүп бәкла ичим ағриди, худайим һечқандақ бәндисини бундақ бир күнгә қоймисун, дедим. Бүгүнки күндә дуняда мусапир болуш бәкла қийин. Мән буларни көрүп, бир күн ичидә өй җабдуқлири, йотқан, ястуқ вә қача-қучиларни елип бәрдим. Улар 2017-йили 9-айниң 27-күни кәлгәниди. Һаваму союшқа башланди. Бир еғизлиқ өйдә 20 адәм ятиду. Мунчиға чүшидиған йериму йоқ, мунчиға чүшәлмигәчкә өйниң ичи пурап кетипту. Узун өтмәйла музлатқу, киралғу вә ток очиқи қатарлиқларниму елип бәрдуқ. Қиш келиши билән бу бир еғизлиқ өй техиму бәк соғуқ болуп кәтти. Булар тоңлап кәтмисун дәп, мәсчитниң иккинчи қәвитидики өйгә орунлаштурдум. У йәрдиму мунча болмиғачқа балилар мунчиға чүшәлмигәчкә мәсчитму пурап кәтти. Мән бу 20 балини бурса шәһиригә апирип мунчиға чүшүрүп кәлдим. Кейин мәсчитниң вәхписиниң ятақханисини йеңидин ясап, мәзкур ятақханиға кариват алдуқ, мунча вә ашхана салдуқ, шуниң билән 4 ай ичидә бу 20 уйғур балиниң мәсилиси һәл болған болди".

Һаҗи әрдал тунали әпәнди бу 20 уйғур балини мәктәпкә апирип әкелиш үчүн машина алғанлиқини баян қилип мундақ деди: "бу балиларни мәктәпкә апирип әкелиш үчүн икки сахавәтчи достимиз кичик аптобус елип бәрди. Шуниң билән бу 20 уйғур балиниң қийинчилиқи пүтүнләй һәл болған болди".

Һаҗи әрдал тунали әпәнди өзи тамақ қилишни билмисиму тордин тамақ етишни өгинип 20 балиға 4 йилдин буян 3 вақ тамақ етип бәргән. У, бу балиларниң оқушиға бәк әһмийәт бәргән болуп, бу йил 9 нәпәр яш түркийәниң яхши университетлириға өткән. У, бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: "бу 20 уйғур оқуғучи иди. Бу йил 9 оқуғучи университетқа өтти, 11 оқуғучи қалди. Һазир мән уларни оқутуватимән. Истанбулдин йәнә уйғур балиларни бу йәргә елип келип оқутмақчимән."

Лекин у, бу 20 балини зиярәт қилишни тәләп қилған болсақму қобул қилмиди. Сахавәтчи һаҗи әрдал тунали әпәнди туруватқан умрубәй йезисиға берип телевизийә программиси ишлигән түркистан телевизийәси мухбири муһәммәт ели атаюрт әпәнди зияритимизни қобул қилип, һаҗи әрдал тунали әпәнди пүтүн күчи билән бу уйғур балиларни оқутуватқанлиқини, бу 20 уйғур балиниңму өрнәк уйғур болуп йетишип, йеза хәлқиниң сөйгүсигә еришкәнликини баян қилди.

2017-Йилидики мисир июл чоң тутқунида, хитай паспорти билән туруватқан уйғурларниң һәммиси нишан қилинғаниди. Әнә шу тутқунда бирқисим аяллар, балилар түркийәгә келивалған. Лекин бу балиларниң ата-аниси тутқунға учриған. Булардин башқа истанбул қатарлиқ җайларда йәнә көплигән уйғур балилири ата-анисиз, яки атисиз яшимақта. Уларниң ата-анилири яки дадиси уйғур елидә хитай һөкүмити тәрипидин лагер вә түрмиләргә солинип, түркийәдики пәрзәнтлири, аилиси билән бирлишәлмигән. Бу балилар, аялларму һәрхил ярдәмләргә моһтаҗ болмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт