Түрмә әтрәт башлиқи: “түрмә терилғу йәрлирини хитайлар һөддә алиду, уйғур мәһбуслар ишләйду”

Вашингтондин мухбиримиз шөһрәт һошур тәйярлиди
2023.10.02
urumchi-3-turme.jpg Даванчиңдики 3-номурлуқ түрминиң дәрвазиси. 2021-Йили 23-апрел.
AP

Мухбиримизниң түрмиләр һәққидики ениқлашлири давамида, керийә түрмисиниң 10 миң модин артуқ терилғу йери барлиқи, буни хитай көчмәнлириниң һөддә алидиғанлиқи вә бу йәрләрдә уйғур сиясий мәһбусларниң мәҗбурий әмгәккә селинидиғанлиқи ашкариланди.

Америкадики “лавгәй” тәтқиқат орниниң тор бетидә хатирилинишичә, хитайда әмгәк билән өзгәртиш түзүми хитай хәлқ җумһурийити қурулған 1949‏-йилидин башланған. 1994‏-Йилиға кәлгәндә хәлқара органларниң изчил назарити вә бесими билән, хитай тәрәп әмгәк билән өзгәртиш түзүмини бикар қилғанлиқини елан қилған. Әмма түзүм намда әмәлдин қалған болсиму, әмәлийәттә өзгәрмигән. Нәтиҗидә милйонлиған мәһбуслар еғир әмгәкләргә селинип җисманий вә роһий җәһәттин зәипләшкән.

Иҗтимаий таратқулардики учурлардин мәлум болушичә, бу вәзийәт уйғур елида 2017‏-йилдин етибарән техиму омумлашқан вә еғирлашқан. Иҗтимаий ахбаратларда үзлүксиз чиқип туруватқан өлүм хәвәрлири, болупму түрмидин чиқип узун өтмәй җан үзгәнләрниң рәсим вә видейолири, түрмидики қейин-қистақниң бир парчиси болған еғир әмгәкниң һелиһәм давам қиливатқанлиқидин бешарәт бәрмәктә.

Телефонимизни қобул қилған керийә түрмисидики бир әтрәт башлиқиниң ашкарилишичә, мәзкур түрминиң 10 миң модин артуқ терилғу йери бар болуп, бу йәрләрни хитай көчмәнлири һөддигә елип башқуридикән, бу йәрләргә мәзкур түрмидики мәһбуслар әмгәккә селинидикән.

Йәнә ашкарилинишичә, мәзкур түрминиң “кәйфачү” , йәни “ечиш райони” намидики санаәт райониму бар болуп, униңда семонт завути, пайпақ тоқуш завути, пәләй завути, яғач завути қатарлиқ 10 дин артуқ завут-фабрика мәвҗут икән. Мәзкур санаәт районида қоғдаш хизмити билән шуғуллиниватқан бир хадимниң баян қилишичә, бу завут вә фабрикиларда, җаза муддити өтәватқан 10 миңдин артуқ мәһбус ишчи болуп ишләйдикән.

Юқириқи икки хадим мәзкур түрмидә ишқа селиниватқанларниң сиясий мәһбус яки иҗтимаий җинайәтләр билән кесилгән мәһбуслар икәнлики һәққидә ениқ мәлумат берәлмиди. Әмма илгирики ениқлашлиримизда, хотән педагогика алий техникомидин “миллий бөлгүнчилик” вә “диний әсәбийлик” гумани билән тутқун қилинип кесиветилгән 30 нәччә оқутқучиниң мәзкур түрмидә җаза муддити өтәватқанлиқи ашкариланған иди.

Юқириқи учурлардин нөвәттә түрмидә яки түрмидин чиқип җан үзгәнләрниң әнә шу әмгәк мәйданлирида еғир әмгәкниң ақивитидә аҗизлашқан кишиләр икәнлики мәлум болмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.