Türme etret bashliqi: “Türme térilghu yerlirini xitaylar hödde alidu, Uyghur mehbuslar ishleydu”

Washin'gtondin muxbirimiz shöhret hoshur teyyarlidi
2023.10.02
urumchi-3-turme.jpg Dawanchingdiki 3-nomurluq türmining derwazisi. 2021-Yili 23-aprél.
AP

Muxbirimizning türmiler heqqidiki éniqlashliri dawamida, kériye türmisining 10 ming modin artuq térilghu yéri barliqi, buni xitay köchmenlirining hödde alidighanliqi we bu yerlerde Uyghur siyasiy mehbuslarning mejburiy emgekke sélinidighanliqi ashkarilandi.

Amérikadiki “Lawgey” tetqiqat ornining tor bétide xatirilinishiche, xitayda emgek bilen özgertish tüzümi xitay xelq jumhuriyiti qurulghan 1949‏-yilidin bashlan'ghan. 1994‏-Yiligha kelgende xelq'ara organlarning izchil nazariti we bésimi bilen, xitay terep emgek bilen özgertish tüzümini bikar qilghanliqini élan qilghan. Emma tüzüm namda emeldin qalghan bolsimu, emeliyette özgermigen. Netijide milyonlighan mehbuslar éghir emgeklerge sélinip jismaniy we rohiy jehettin ze'ipleshken.

Ijtima'iy taratqulardiki uchurlardin melum bolushiche, bu weziyet Uyghur élida 2017‏-yildin étibaren téximu omumlashqan we éghirlashqan. Ijtima'iy axbaratlarda üzlüksiz chiqip turuwatqan ölüm xewerliri, bolupmu türmidin chiqip uzun ötmey jan üzgenlerning resim we widéyoliri, türmidiki qéyin-qistaqning bir parchisi bolghan éghir emgekning hélihem dawam qiliwatqanliqidin bésharet bermekte.

Téléfonimizni qobul qilghan kériye türmisidiki bir etret bashliqining ashkarilishiche, mezkur türmining 10 ming modin artuq térilghu yéri bar bolup, bu yerlerni xitay köchmenliri höddige élip bashquridiken, bu yerlerge mezkur türmidiki mehbuslar emgekke sélinidiken.

Yene ashkarilinishiche, mezkur türmining “Keyfachü” , yeni “Échish rayoni” namidiki sana'et rayonimu bar bolup, uningda sémont zawuti, paypaq toqush zawuti, peley zawuti, yaghach zawuti qatarliq 10 din artuq zawut-fabrika mewjut iken. Mezkur sana'et rayonida qoghdash xizmiti bilen shughulliniwatqan bir xadimning bayan qilishiche, bu zawut we fabrikilarda, jaza mudditi ötewatqan 10 mingdin artuq mehbus ishchi bolup ishleydiken.

Yuqiriqi ikki xadim mezkur türmide ishqa séliniwatqanlarning siyasiy mehbus yaki ijtima'iy jinayetler bilen késilgen mehbuslar ikenliki heqqide éniq melumat bérelmidi. Emma ilgiriki éniqlashlirimizda, xoten pédagogika aliy téxnikomidin “Milliy bölgünchilik” we “Diniy esebiylik” gumani bilen tutqun qilinip késiwétilgen 30 nechche oqutquchining mezkur türmide jaza mudditi ötewatqanliqi ashkarilan'ghan idi.

Yuqiriqi uchurlardin nöwette türmide yaki türmidin chiqip jan üzgenlerning ene shu emgek meydanlirida éghir emgekning aqiwitide ajizlashqan kishiler ikenliki melum bolmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.