Лагердин тирик қалған йерим җанлар (3)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-05-26
Share
Лагердин тирик қалған йерим җанлар (3)
Photo: RFA

Турсунай зиявудун: "мән адаләт үчүн яшаватимән. . ."

Лагер шаһити турсунай зиявудун қазақистандики ери халмирзаниң тохтимай әрзи қилиши билән гәрчә лагердин чиқип қазақистанға кәлгән болсиму, лагерда учриған җисманий қийин-қистақларниң қалдурған қанлиқ ярилиридин сақиялмай, аввал түркийәгә чиқип давалиниш пурситини издигән. Түркийәдә тегишлик җиддий қутқузушқа мувәппәқ болалмиған турсунай, ахири америка даирилириниң ярдимигә еришип, бултур сентәбирдә дәрһал вашингтонға елип келингәниди.

Америкиға келип узун өтмәй балиятқуни еливетиш оператсийәси қилинған турсунай зиявудун, һазирму давалаш қобул қилмақта. Гәрчә у уйғур җамаитиниң вә америка даирилириниң тохтимай көңүл бөлүшигә еришип келиватқан болсиму, у йәнила қазақистандики һәмраһи халмирзадин қайта айрилип яшашқа мәҗбур болмақта. Турсунай, җисманий азабларни йеңишкә қариғанда, роһий азабини йеңишниң мүшкүл икәнликини баян қилди.

Лагер шаһити турсунай зиявудун қазақистанлиқ ери халмирза билән алтайда.

Турсунай:

-Тоғра мән лагердин қутулуп чиқалидим, һаят қалдим, әмма инсан вә бир аял киши болуш сүпитим билән арманлирим, пәрзәнтлик болуш чүшлиримдин тартип көпүккә айлинип, һаятим хитай тәрипидин вәйран қилинди.

2017-Вә 2018-йиллири икки қетим җәмий 9 ай ғулҗиниң күнәс наһийәсидики лагериға қамалған турсунай, лагердин қутулуп чиқип-2018 йил ахирида қазақистанға кәлгәндин кейин зияритимизни қобул қилип, қазақистандиму өзиниң хитай даирилириниң һәр түрлүк паракәндә селиши вә тәһдитлиригә учрап кәлгәнликини аңлатқаниди.

Турсунай америкиға кәлгәндин кейин гәрчә бундақ әндишиләрдин қисмән қутулуп, америка һаятиға аста-аста маслишиватқан болсиму әмма қазақистанда қалған ери халмирзаға вә хитай тәрипидин гөрүгә елинған туғқанлириға бирәр паракәндичилик йетишидин һәмишә әнсирәп, гаһида гунаһкарлиқ туйғулирида азаблинидиғанлиқини баян қилди.

Халмирза: аялимниң җасаритидин пәхирлинимән

Турсунайниң б б с қатарлиқ хәлқаралиқ нопузлуқ ахбаратларға хитайниң лагерда бигунаһ қиз-аялларға системилиқ басқунчилиқ вә мәҗбурий туғут чәкләп елиш бериватқанлиқини аңлитип хәлқарада зор ғулғула қозғалғандин кейин, униң ери халмирзаниң қазақистанда ачқан амбулаторийәсиму тақалған. Һазир иқтисадий кирим мәнбәсидин айрилған, аяли турсунай билән айрилип туруватқан дохтур халмирза зияритимизни қобул қилғанда болса, аяли турсунайдин чәксиз пәхирлинидиғанлиқини, хитайниң җинайәтлирини паш қилиш үчүн өзини атиған аяли билән тәң бәдәл төләшкә тәйяр икәнликини билдүрди.

Халмирза:

-Турсунайниң лагердин чиқишила әмәс униң һаят қелишиниң өзи бир мөҗизә, мән буниңға шүкри дәймән. Ойлап беқиң, бир қанчә ай илгири түркийәдә дохтурлар уни өлүп кетиду дегәниди. Мән һәтта йәрликму тәйярлиғанидим. У бәк җасарәтлик аял, у көрсәткән җасарәт вә бәргән қурбанлиқлар асан әмәс. Мән аялимдин бәк пәхирлинимән. Мәйли қанчә узун вақит кәтсун, биз һаман у җәм болимиз. Турсунайниң ишлирини қоллаймән, униңға давамлиқ яр йөләк вә роһий җәһәттин мәдәт берип турушум керәк. Мән аялимни сөйимән, уйғур хәлқини сөйимән, хитайниң қиливатқини ялғуз уйғурлар әмәс пүткүл инсанийәткә қаритилған йоқитиш, биз буниңға бирликтә қарши турушимиз керәк. Бу һәммимизниң бурчи.

Лагер шаһитлириниң болупму турсунайдәк вәһшиянә муамилиләрниң қурбани болған бир аял кишиниң, дуня мәтбуатлириға бешидин өткәнлири устидин гуваһлиқ бериши аҗайип зор җасарәт тәләп қилиду, турсунайниң бу җасарәткә келишидә, униң ери халмирза әпәндиниң қанчилик риғбәтләндүрүш ролиниң барлиқини, униң сөзлиридин һес қилиш тәс әмәс.

Луиса: хитай зулуминиң мәйли биваситә вәяки васитилик қурбанлири болсун охшашла бәдәл төлимәктә

Вашингтонда паалийәт елип бериватқан уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң ташқи ишларға мәсул хадими луиса гирев ханим, өзиниң турсунай зиявудун қатарлиқ барлиқ лагер шаһитлириниң көрситиватқан җасарити вә пидакарлиқиға интайин қайил икәнликини билдүрүш билән тәң, , әмма уларға лагерда көргән вәһший қийин-қистақлириниң, роһий вә җисманий һәр икки тәрәптин яман тәсирлириниң давамлишиватқанлиқини тәкитләп мундақ деди:

-Лагер шаһитлириниң гуваһлиқлири вә әмәлий әһвалидин көрәләймизки улар лагерда учриған вәһший муамилә вә қийин-қистақларниң азаблиридин тәлтөкүс сақийип кетәлмиди. Бу улар төләватқан бәдәл җисманий вә роһий һәр тәрәплимилик һәмдә узун мәзгиллик болидиғанлиқини чүшәндүриду. Шундақла ялғуз биваситә лагерға қамалғанларла әмәс, васитилик лагер қурбанлири болған уларниң аилә әзалириму охшашла бәдәл төлимәктә. Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилати әлвәттә уларниң учраватқан азаблиридин әндишә қилимиз вә барлиқ шәрқий түркистандики зулум астидики хәлқ төләватқан бәдәлләрдин еғир вә җиддий әндишә қилимиз. Барлиқ бәдәл төләватқанларниң мәсилиси диққәт қозғиши керәк. Вә бу мәсилиләрниң доклатлаштурулуши интайин муһим.

Луиса ханим йәнә тәшкилатиниң лагердин қутулуп чиққан шаһитлар вә уларниң аилә әзалириниң, дуч келиватқан психологийәлик азаблирини йеңиши үчүн, мәслиһәт бериш программисини йолға қойғанлиқини чүшәндүрүп мундақ деди:

-Биз хитайниң бу хил системилиқ йоқитишниң тәсиригә учриған лагер шаһитлирини вә уларниң аилиси вә һәр қандақ уйғурларға бу қийинчилиқларни йеңиштә, зөрүр психикилиқ мәслиһәт беришни, ярдәм түри сүпитидә йолға қоюп паалийәт башлидуқ, гәрчә бу программа ноқул давалаш болмисиму бу тәрәптин мәслиһәткә моһтаҗ уйғур, қазақ вә һәр қандақ кишигә ярдәмдә болушқа тәйярмиз.

Турсунай зиявудун пәқәт қазақистанда турғанлиқи үчүнла, лагерға қамалғандин кейин униң лагердики һаяти һаяти, 9 ай кишилик әркинлики вә барлиқ қанунлуқ һәқ-һоқуқлиридин мәһрум қелиш, кәң көләмлик назарәт қилиш, қанунсиз тутуп туруш, меңә ююш тәрбийәси, һәтта һамилидарлиқтин сақлиниш дорилирини мәҗбурий ичиш, ахирида қайта-қайта басқунчилиққа учраштәк ечинишлиқ вә қорқунчлуқ җинайәтләрниң қурбаниға айланди. У әркинликкә чиққандин кейинму қазақистанда давамлиқ хитайға қайтурулуш хәвпидә яшиғаниди, әмдиликтә америкаға кәлгән болсиму лагерда чәккән таяқ зәрбиси ахири уни пәрзәнтлик болуш иқтидаридин мәңгү айрилған йерим җан һаләткә елип кәлди.

Турсунай адәттики инсанлар қияс қилиши һәқиқий һес қилиши тәс болған бу азабларни пәқәт бирла нәрсиниң "адаләт" кә болған арзусиниң күчи билән тақабил туруп кәлмәктә.

У: "мени яшитиватқан нәрсә шуки, бир күни хитайниң маңа вә милйонлиған бигунаһ инсанларға қиливатқан җинайәтлириниң җавабкарлиққа тартилишини көрүш. Мән бу адаләткә еришиш үчүн тохтимаймән, шуниң үчүн яшаймән" дәйду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт