Lagérdin tirik qalghan yérim janlar (3)

Muxbirimiz gülchéhre
2021-05-26
Share
Lagérdin tirik qalghan yérim janlar (3)
Photo: RFA

Tursun'ay ziyawudun: "Men adalet üchün yashawatimen. . ."

Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun qazaqistandiki éri xalmirzaning toxtimay erzi qilishi bilen gerche lagérdin chiqip qazaqistan'gha kelgen bolsimu, lagérda uchrighan jismaniy qiyin-qistaqlarning qaldurghan qanliq yariliridin saqiyalmay, awwal türkiyege chiqip dawalinish pursitini izdigen. Türkiyede tégishlik jiddiy qutquzushqa muweppeq bolalmighan tursun'ay, axiri amérika da'irilirining yardimige ériship, bultur séntebirde derhal washin'gton'gha élip kélin'genidi.

Amérikigha kélip uzun ötmey baliyatquni éliwétish opératsiyesi qilin'ghan tursun'ay ziyawudun, hazirmu dawalash qobul qilmaqta. Gerche u Uyghur jama'itining we amérika da'irilirining toxtimay köngül bölüshige ériship kéliwatqan bolsimu, u yenila qazaqistandiki hemrahi xalmirzadin qayta ayrilip yashashqa mejbur bolmaqta. Tursun'ay, jismaniy azablarni yéngishke qarighanda, rohiy azabini yéngishning müshkül ikenlikini bayan qildi.

Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun qazaqistanliq éri xalmirza bilen altayda.

Tursun'ay:

-Toghra men lagérdin qutulup chiqalidim, hayat qaldim, emma insan we bir ayal kishi bolush süpitim bilen armanlirim, perzentlik bolush chüshlirimdin tartip köpükke aylinip, hayatim xitay teripidin weyran qilindi.

2017-We 2018-yilliri ikki qétim jem'iy 9 ay ghuljining künes nahiyesidiki lagérigha qamalghan tursun'ay, lagérdin qutulup chiqip-2018 yil axirida qazaqistan'gha kelgendin kéyin ziyaritimizni qobul qilip, qazaqistandimu özining xitay da'irilirining her türlük parakende sélishi we tehditlirige uchrap kelgenlikini anglatqanidi.

Tursun'ay amérikigha kelgendin kéyin gerche bundaq endishilerdin qismen qutulup, amérika hayatigha asta-asta maslishiwatqan bolsimu emma qazaqistanda qalghan éri xalmirzagha we xitay teripidin görüge élin'ghan tughqanlirigha birer parakendichilik yétishidin hemishe ensirep, gahida gunahkarliq tuyghulirida azablinidighanliqini bayan qildi.

Xalmirza: ayalimning jasaritidin pexirlinimen

Tursun'ayning b b s qatarliq xelq'araliq nopuzluq axbaratlargha xitayning lagérda bigunah qiz-ayallargha sistémiliq basqunchiliq we mejburiy tughut cheklep élish bériwatqanliqini anglitip xelq'arada zor ghulghula qozghalghandin kéyin, uning éri xalmirzaning qazaqistanda achqan ambulatoriyesimu taqalghan. Hazir iqtisadiy kirim menbesidin ayrilghan, ayali tursun'ay bilen ayrilip turuwatqan doxtur xalmirza ziyaritimizni qobul qilghanda bolsa, ayali tursun'aydin cheksiz pexirlinidighanliqini, xitayning jinayetlirini pash qilish üchün özini atighan ayali bilen teng bedel töleshke teyyar ikenlikini bildürdi.

Xalmirza:

-Tursun'ayning lagérdin chiqishila emes uning hayat qélishining özi bir möjize, men buninggha shükri deymen. Oylap béqing, bir qanche ay ilgiri türkiyede doxturlar uni ölüp kétidu dégenidi. Men hetta yerlikmu teyyarlighanidim. U bek jasaretlik ayal, u körsetken jasaret we bergen qurbanliqlar asan emes. Men ayalimdin bek pexirlinimen. Meyli qanche uzun waqit ketsun, biz haman u jem bolimiz. Tursun'ayning ishlirini qollaymen, uninggha dawamliq yar yölek we rohiy jehettin medet bérip turushum kérek. Men ayalimni söyimen, Uyghur xelqini söyimen, xitayning qiliwatqini yalghuz Uyghurlar emes pütkül insaniyetke qaritilghan yoqitish, biz buninggha birlikte qarshi turushimiz kérek. Bu hemmimizning burchi.

Lagér shahitlirining bolupmu tursun'aydek wehshiyane mu'amililerning qurbani bolghan bir ayal kishining, dunya metbu'atlirigha béshidin ötkenliri ustidin guwahliq bérishi ajayip zor jasaret telep qilidu, tursun'ayning bu jasaretke kélishide, uning éri xalmirza ependining qanchilik righbetlendürüsh rolining barliqini, uning sözliridin hés qilish tes emes.

Lu'isa: xitay zulumining meyli biwasite weyaki wasitilik qurbanliri bolsun oxshashla bedel tölimekte

Washin'gtonda pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur kishilik hoquq qurulushining tashqi ishlargha mes'ul xadimi lu'isa giréw xanim, özining tursun'ay ziyawudun qatarliq barliq lagér shahitlirining körsitiwatqan jasariti we pidakarliqigha intayin qayil ikenlikini bildürüsh bilen teng, , emma ulargha lagérda körgen wehshiy qiyin-qistaqlirining, rohiy we jismaniy her ikki tereptin yaman tesirlirining dawamlishiwatqanliqini tekitlep mundaq dédi:

-Lagér shahitlirining guwahliqliri we emeliy ehwalidin köreleymizki ular lagérda uchrighan wehshiy mu'amile we qiyin-qistaqlarning azabliridin teltöküs saqiyip kételmidi. Bu ular tölewatqan bedel jismaniy we rohiy her tereplimilik hemde uzun mezgillik bolidighanliqini chüshendüridu. Shundaqla yalghuz biwasite lagérgha qamalghanlarla emes, wasitilik lagér qurbanliri bolghan ularning a'ile ezalirimu oxshashla bedel tölimekte. Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati elwette ularning uchrawatqan azabliridin endishe qilimiz we barliq sherqiy türkistandiki zulum astidiki xelq tölewatqan bedellerdin éghir we jiddiy endishe qilimiz. Barliq bedel tölewatqanlarning mesilisi diqqet qozghishi kérek. We bu mesililerning doklatlashturulushi intayin muhim.

Lu'isa xanim yene teshkilatining lagérdin qutulup chiqqan shahitlar we ularning a'ile ezalirining, duch kéliwatqan psixologiyelik azablirini yéngishi üchün, meslihet bérish programmisini yolgha qoyghanliqini chüshendürüp mundaq dédi:

-Biz xitayning bu xil sistémiliq yoqitishning tesirige uchrighan lagér shahitlirini we ularning a'ilisi we her qandaq Uyghurlargha bu qiyinchiliqlarni yéngishte, zörür psixikiliq meslihet bérishni, yardem türi süpitide yolgha qoyup pa'aliyet bashliduq, gerche bu programma noqul dawalash bolmisimu bu tereptin meslihetke mohtaj Uyghur, qazaq we her qandaq kishige yardemde bolushqa teyyarmiz.

Tursun'ay ziyawudun peqet qazaqistanda turghanliqi üchünla, lagérgha qamalghandin kéyin uning lagérdiki hayati hayati, 9 ay kishilik erkinliki we barliq qanunluq heq-hoquqliridin mehrum qélish, keng kölemlik nazaret qilish, qanunsiz tutup turush, ménge yuyush terbiyesi, hetta hamilidarliqtin saqlinish dorilirini mejburiy ichish, axirida qayta-qayta basqunchiliqqa uchrashtek échinishliq we qorqunchluq jinayetlerning qurbanigha aylandi. U erkinlikke chiqqandin kéyinmu qazaqistanda dawamliq xitaygha qayturulush xewpide yashighanidi, emdilikte amérikagha kelgen bolsimu lagérda chekken tayaq zerbisi axiri uni perzentlik bolush iqtidaridin menggü ayrilghan yérim jan haletke élip keldi.

Tursun'ay adettiki insanlar qiyas qilishi heqiqiy hés qilishi tes bolghan bu azablarni peqet birla nersining "Adalet" ke bolghan arzusining küchi bilen taqabil turup kelmekte.

U: "Méni yashitiwatqan nerse shuki, bir küni xitayning manga we milyonlighan bigunah insanlargha qiliwatqan jinayetlirining jawabkarliqqa tartilishini körüsh. Men bu adaletke érishish üchün toxtimaymen, shuning üchün yashaymen" deydu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet