Sha'ir tursunjan emetning 12 yil, qizining 3 yil késiwétilgenliki jezmleshti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-12-11
Share
Sha'ir tursunjan emetning 12 yil, qizining 3 yil késiwétilgenliki jezmleshti Sha'ir tursunjan emet ependi. (Waqti we orni éniq emes)
RFA/Erkin Tarim

2001‏-Yili yéngi yil kéchisi ürümchidiki xelq sariyida ötküzülgen sen'etkar nurmuhemmet tursunning "Tembür kéchiliki" de sha'ir tursunjan emet "Qan'gha boyalghan naxun" dégen shé'irini déklamatsiye qilip, kéchilikke qatnashqan tamashibinlarning qattiq tesirlendürgenidi. Shu kündin buyan xitay saqchilirining teqib qilishigha uchrap kéliwatqan sha'ir tursunjan emetning 9-ayning 14-küni tunji qétim sotlan'ghanliqi, üch ay ötkendin kéyin uning 12 yil, uning kichik qizi nazile tursunning 3 yil késiwétilgenliki adwokati arqiliq bildürülgen.

Tursunjan emetning hazir türkiyede yashawatqan küy'oghli doghan erdoghan ependi qéynatisi we qéyinsinglisi heqqide toxtilip ularning 9-ayning 14-küni sotlan'ghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "9-Ayning 14-küni sotlandi. 2001-Yili yéngi yil kéchiside shé'ir oqudi dégen jinayet bilen sotlandi. 3 Ay ötkendin kéyin 12 yil késilgenlikini jakarlidi. U, shé'irni menmu oqudum, uningda bölgünchilik bilen eyiblen'güdek bir mezmun yoq. Bu shé'irdin tüpeyli 'xelqni bölgünchilikke righbetlendürdi' dep eyiblep 12 yil qamaq jazasi bériptu".

Melum bolushiche, 2001‏-yili yéngi yilda ürümchide ötküzülgen mezkur tembür kéchiliki sha'ir tursunjan emet oqughan "Qan'gha boyalghan naxun" namliq shé'ir bilen tarixiy bir weqege aylan'ghan. Shu kéchilik seweblik talantliq tembürchi merhum nurmuhemmet tursun xizmitidin ayrilghan. Shu kéchiliktin kéyin sha'ir tursunjan emet 24 sa'et solap qoyulghan. Kéyin xitay saqchilirining közitish obyéktigha aylan'ghan. 16 Yil mushu xil shekilde awarichilikke uchrap kelgen tursunjan emet 2018‏-yili 9‏-ayda ghulja shehiridiki öyidin tutup kétilgen. U tutup ürümchige élip kétilgendin del ikki yil kéyin sotqa chiqirilghan. Igilishimizche bashqa kishiler sotqa chiqirilmastin qoligha nechche yil késilgenliki toghrisidiki höküm xéti bérilgen bolsa, sha'ir tursunjan emetning barliq a'ile-tawi'abatliri ghuljidin ürümchige bérip sotqa qatnashqan. Küy'oghli doghan erdoghan ependi bu jeryan toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Özi ghuljada idi, ürümchige élip kétilip 2 yil türmide yatqandin kéyin sotlandi. Sizgimu melum ürümchide sotqa a'ilisi chaqirilmaytti. Kishiler sotlanmayla qoligha höküm qeghizi tutquzulup qoyulatti. Qéynatam sotlandi, sotqa a'ile we bala-chaqiliridin 8 kishining ghuljidin ürümchige bérip qatnishishigha ruxset qiliptu. Menche xitay kishilerning közini boyash üchün shundaq qilghan bolushi mumkin".

Erdoghan ependi tursunjan emetning sotlinip üch ay ötkendin kéyin 12 yil qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqining bildürülgenlikini bayan qilip mundaq dédi: "9-Aydiki sotta 10 kündin kéyin hökümni jakarlaymiz dégen iken. Biz ümidwar iduq. Saqliduq 10 kün ötti bir gep yoq. Üch ay ötkendin kéyin 12 yil qamaq jazasi bérilgenlikini adwokati arqiliq a'ilisidikilerge bildürüptu. Qéynatam tursunjan emet ependi bu eyibleshni qobul qilmaymen dep iltimas sunuptu. Adwokatining éytishiche yéqinda qayta sotlinidiken".

Igilishimizche xitay 2016-yilining axiridin tartip köp sanda yazghuchi, sha'irlarnimu lagérgha tashlighan, tursunjan emetni bolsa "Bölgünchilik" bilen eyiblep késiwetken.

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi xitayning siyasiy medeniyitide qedimdin tartip pikir erkinliki yoqluqini otturigha qoydi.

U, xitay hökümitining medeniyet inqilabi mezgilidimu "Échilip sayrash" dep xelqni pikir bayan qilishqa chaqirip, pikrini bayan qilghandin kéyin jazalighanliqini, xitayning hazirmu shu taktikini ishlitiwatqanliqini, Uyghurlarni qattiq basturuwatqanliqini bayan qildi.

Tursunjan emetning köp sanda shé'iri élan qilin'ghan bolup, bezi shé'irliri Uyghur naxshilirida tékist qilip oqulmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet