Германийә мәтбуатлириниң үрүмчидики от апити вә намайишларға қарита баһалири

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.11.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
urumchi-ot-apiti-namayish-1.jpg Хитай һөкүмитиниң ковид юқум тәдбирлиригә қарши намайиш қиливатқан хәлқ. Сүрәт иҗтимаий таратқуларға йолланған син филимидин елинған, 2022-йили 25-ноябир, үрүмчи.
Reuters

Германийә мәтбуатлири үрүмчидики от апити пәйда қилған намайишлар тоғрисида һәрхил баһаларни оттуриға қойған.

24-Ноябир үрүмчидә йүз бәргән от апити вә бу сәвәблик хитайда пәйда болған қозғилишлар тоғрисида германийә мәтбуатлирида түрлүк мулаһизиләр вә баһалар оттуриға қоюлған. “германийә авази” радийосиниң 28-ноябир елан қилған “германийә мәтбуатлириниң ахбарат обзорлири” намлиқ хәвиридә баян қилишичә, германийәдә нәширдин чиқидиған көплигән гезит вә журналлар бу вәқәгә қарита баһа берип өткән.

“йеңи оснабрүкер гезити” мунулар баян қилинған: “бәзидә кичиккинә бир һадисә, ғайәт зор вәқәләрниң рояпқа чиқишиға түрткә болуп қалиду. 10 Адәмниң өлүшигә сәвәб болған аилиликләр бинасидики от апити милйонлиған хитайларниң һөкүмәтниң ‛юқумни нөлгә чүшүрүш‚ сияситиға қарита ғәзәп-нәпрәтлириниң партлишиға йол ачти, бу унтулғусиз бир һадисидур. Әмәлийәт, инсанларниң бүйүк чәклимиләрни һеч қаршилиқсиз қобул қилишиниң бир әпсанә икәнликини испатлиди. Әмма меңә ююш йәнила давам қилмақта. Барғансери көплигән инсанлар ‛юқумни нөлгә чүшүрүш‚ сияситиниң мәғлуб болғанлиқини, униң нөвәттә пәйда қиливатқан иқтисадий вә иҗтимаий хәвплириниң еришиватқан мәнпәәтни бесип чүшиватқанлиқини чуңқур тонуп йәтмәктә. Әлвәттә, кишиләр асанла ‛һазир хитайлар бу мустәбит дөләтни ағдуруп ташлап, униң орниға сайлам арқилиқ вуҗудқа келидиған яхши бир һөкүмәт бәрпа қилсикән‚ дәп ойлайду. Буниңдин ялғуз уйғурлар, тибәтләр тәйвәнликләрла шатланмайду, әлвәттә. Бу дөләтниң қалаймиқанчилиқлардин қутулуши үчүн басидиған мусаписи узун.”

Хитайда йүз бериватқан намайишларниң көлиминиң барғансери кеңийиватқанлиқини тилға алған уйғур сиясий әрбаблиридин әркин алптекин әпәндиниң қаришичә, әгәр бу намайиш йәниму улғийип пүтүн хитай тәвәсигә таралған тәқдирдә, ши җинпиң һакимийитигә тәһдит пәйда қилиши мумкин икән.

“лайпсиг гезити” үрүмчидики узун мәзгиллик қамал вә буниңға қарита қозғалған қаршилиқлар һәққидә тохтилип, мунуларни баян қилған: “бу қаршилиқлар йеқинқи бирқанчә айдин буянқи үмидсизликләрниң җуғлинип қайси дәриҗигә йәткәнликини намайән қилип бәрди. Бу наразилиқлар тасадипийлиқниң әмәс, бәлки һазирғичә топланған нурғунлиған паҗиәләрниң мәһсулидур. Буларниң һәммисини дәриҗидин ташқири қамал кәлтүрүп чиқарди.”

“франкфурт мәҗмуәси” гезитидә мунулар баян қилинған: “намайишниң тарқилиш сүрити хитай рәһбирини қорқутуши вә сарасимигә селиши мумкин. 1989-Йилидики демократик һәрикәттин буян инсанларниң кочиларға төкүлүп, очуқ-ашкара һалда мәвҗут һакимийәтниң ағдурулушини тәләп қилидиған вәқәләр болуп бақмиған иди. Немила болмисун, бу һәрикәтләрниң коммунистик һакимийәткә еғир тәһдит елип келидиғанлиқиға ишиниш һазирчә балдур болуши мумкин. Бу вәқәләр ши җинпиң үчүн йеңи бир имтиһандур.”

Хитайдики бу намайишларниң хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан җаза лагерлири мәсилисини хәлқара күнтәртипкә қайтидин елип чиққанлиқини әскәрткән д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди, ши җинпиң хитайда йолға қоюватқан ‛юқумни нөлгә чүшүрүш‚ йолидики қамал сияситиниң мәлум мәнидин җаза лагерлири сияситигә охшайдиғанлиқини илгири сүрди.

“җәнубий германийә гезити” хитай коммунистик партийәсиниң нөвәттә йүз бериватқан қаршилиқларни рәһимсизләрчә бастуруши мумкинликини илгири сүрүп мундақ баян қилиду: “бу партийә йеңидин дигитал мустәбитлик системисини қуруп чиқти, бу әҗәллик бир рәқиптур. Шуни муқимлаштурушқа болидуки, бу партийә наразилиқ һәрикәтләригә баш болған, сөзләшкә җүрәт қилған қәһриманларни тутуп солайду. Бәлким бу һәрикәтләр тездин бесиқтурулуши мумкин. Сақчилар рәһимсизлик қилиши мумкин. Әмма бир нәрсидин халий болуш мумкин әмәс, йәни бу дуня компартийә импирийәсидә немиләрниң қайнаватқанлиқини көрүп туриду.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.