Америкада «уйғурларниң өтмүши вә бүгүнигә нәзәр» намлиқ муһакимә йиғини өткүзүлди

Мухбиримиз қутлан
2019-11-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур академийәси америка шөбисиниң уюштуруши билән 11-айниң 23-күни вирҗинийә шитатида «уйғурларниң өтмүши вә бүгүнигә нәзәр» намлиқ илмий муһакимә йиғини өткүзүлди.
Уйғур академийәси америка шөбисиниң уюштуруши билән 11-айниң 23-күни вирҗинийә шитатида «уйғурларниң өтмүши вә бүгүнигә нәзәр» намлиқ илмий муһакимә йиғини өткүзүлди.
Photo: RFA

Уйғур академийәси америка шөбисиниң уюштуруши билән 11-айниң 23-күни вирҗинийә шитатида «уйғурларниң өтмүши вә бүгүнигә нәзәр» намлиқ илмий муһакимә йиғини өткүзүлди.

Уйғур академийәсиниң америка шөбиси қурулуп тунҗи қетим өткүзгән бу илмий муһакимә йиғини 11-әсирдә өткән атақлиқ уйғур мутәппәккури йүсүп хас һаҗип туғулғанлиқиниң 1000 йиллиқи вә «12-декабир уйғур оқуғучилар һәрикити» ниң 34 йиллиқиға беғишланди.

Бүгүнки бу йиғинда доктор аблиз абдуқадир, доктор нәбиҗан турсун, доктор мәмәт имин, докторант мустапа ақсу қатарлиқ тәтқиқатчилар һәмдә рошән аббас, нурмәмәт мусабай, ирадә қәшқәри қатарлиқ паалийәтчиләр мәхсус тәмиларда доклат бәрди.

Йиғинда муһакимигә қоюлған мақалә вә доклатлар тема җәһәттин үч чоң саһәгә беғишланған. Нәбиҗан турсун, мустапа ақсу қатарлиқларниң доклати йүсүп хас һаҗибниң «қутатғу билиг» намлиқ әсири бойичә, мәмәт имин, әнқәр әнвәр, ирадә қәшқәри қатарлиқларниң доклати муһаҗирәттики уйғурларниң роһий сағламлиқи, ана тил мәктәплири вә уйғур өрп-адәтлири бойичә, нурмәмәт мусабай, рошән аббас қатарлиқларниң доклати 1985-йили декабирдики уйғур алий мәктәп оқуғучилириниң хитайға қарши зор намайиши бойичә оқулған.

Йиғин башлиниши билән уйғур академийәси америка шөбисиниң рәиси доктор әркин аблиз ечилиш нутқи сөзлигән. Йиғинға уйғур академийәси америка шөбисиниң муавин рәиси доктор пәйзулла зәйдун риясәтчилик қилған. Арқидин уйғур академийәси америка шөбисиниң даимий һәйәт әзаси аблиз абдуқадир «америка уйғур академийәси һәққидә» намлиқ доклатини тәқдим қилған. У доклатида уйғур академийәси америка шөбисиниң қурулуш җәряни, қурулғандин кейин елип барған паалийәтлири шундақла буниңдин кейинки тәрәққият истиқбали һәққидә тохтилип өткән.

Доктор мәмәт иминниң бүгүнки йиғинда оқуп өткән «хитай сияситиниң уйғурларниң роһий сағламлиқиға көрсәткән тәсири» намлиқ доклати аңлиғучиларниң күчлүк диққитини қозғиған. Активал темиға беғишланған мәзкур доклатта хитай һөкүмитиниң йеқиндин буян уйғур диярида йүргүзиватқан йоқири бесимлиқ сиясити, болупму милйонлиған уйғурларни җаза лагерлириға қамап, уларға инсан қелипидин чиққан җисманий вә роһий зулумларни йүргүзиватқанлиқи баян қилинған. У доклатида хитай һөкүмити йүргузиватқан бу зулумларниң вәтән ичидики уйғурларниң асасий гәвдисидин сирт йәнә муһаҗирәттә яшаватқан уйғур җамаити вә уларниң роһий сағламлиқиға елип кәлгән мислисиз еғир тәсирлирини илмий һәм пакитлиқ һалда йорутуп бәргән. 

Йиғиндин кейин зияритимизни қобул қилған доктор мәмәт имин хитай һөкүмитиниң 3 йилдин буян муһаҗирәттики уйғурларниң вәтән билән болған барлиқ мунасивәтлирини кесип ташлиғанлиқини, чәтәлләрдики уйғурларниң әзиз вәтини, ана туприқи, ата-ана, уруғ-туғқан вә барлиқ йеқин кишилири билән болған беғиниң үзүлиши билән уларниң роһий җәһәттин өзлирини йитим, тәнһа вә қуруқ һәс қилиштәк писихикилиқ бесимлар дучар боливатқанлиқини тәкитләп өтти.

Игилинишичә, йеқинқи йиллардин буян уйғур академийәсиниң вәтән сиртидики илмий вә аммивий паалийәтлири күнсайин җанланмақтикән. Уйғур акадәмийәси 2009-йили истанбулда қурулған болуп, һазирғичә болған 10 йил җәрянида муһаҗирәттики уйғур билим игилири, тәтқиқатчилар вә алий мәктәп оқуғучилирини тәшкилләп һәр йили түрлүк темиларда илмий муһакимә йиғини һәм мәхсус темилар бойичә доклат бәриш йиғинлири уюштуруп кәлмәктә. Униңдин сирт уйғур академийәси һәрқайсий дөләтләрдә оқуватқан уйғур алий мәктәп оқуғучилирини тәшкилләп қәрәллик һалда уларға чәтәл тили, уйғур тарихи, уйғур мәдәнийити вә нөвәттики дуня вәзийити бойичә түрлүк курс, лексийә һәм учур алмаштуруш паалийәтлирини уюштуруп кәлмәктә. Уйғур акадәмийәси йәнә мәхсус оқуш мукапати тәсис қилип, түркийәдә оқуватқан уйғур алий мәктәп оқуғучилири ичидики нәтиҗиси алаһидә яхши болған вә турмуш қийинчилиқи болған оқуғучиларға оқуш мукапати тарқитип кәлмәктә.

Уйғур академийәси өткән йилидин буян амәрика вә явропада шөбилирини қурған болуп, кәлгүсидә техиму көп дөләтләрдә шөбә органлирини ечишни пилан қилмақтикән. Уйғур академийәсиниң америка шөбиси буниңдин кейин амәрикада уйғур билим игилириниң сани көп һәм сәрхил болуштәк әвзәлликидин толуқ пайдиллинип, өзиниң илмий вә аммивий паалийәтлирини техиму җанландуридикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт