Доктор сусан йошихара: “уйғур аяллири хитайниң қош зиянкәшликниң қурбани болмақта”

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2023.11.06
Америка һөкүмити хитай әлчиханисиниң уйғур аяллири һәққидики тивиттер учурини қаттиқ әйиблиди Хитай әлчиханиси уйғур аяллирини туғмас қилғанлиқини етирап қилғанлиқи мунасивити билән ишләнгән картон.
Yettesu

“америка аяллар тинчлиқ вә бихәтәрлик кеңиши” йеқинда хитай компартийәсиниң уйғур аяллириға қаратқан қош зиянкәшлики һәққидә бир тәтқиқат мақалиси елан қилған.

Мәзкур мақалидә лагер шаһити турсунай зиявудунниң гуваһлиқиға асасән уйғур аяллири учраватқан системилиқ басқунчилиққа учраш, мәҗбурий туғмас қилиниш қатарлиқ инсан қелипидин чиққан зиянкәшликләр оттуриға қоюлған. Хитай компартийәсиниң уйғур аяллирини уйғурларға йүргүзүлүватқан ирқий қирғинчилиқниң “җәң мәйдани” ға айландурғанлиқи тәкитләнгән.

“америка аяллар тинчлиқ вә бихәтәрлик кеңиши” ниң қурғучиси вә рәиси доктор сусан йошихара (Susan Yoshihara) вә мәзкур кеңәшниң тәтқиқатчиси петир тоззи (Peter Tozzi) язған бу тәтқиқат мақалисидә, уйғур аяллириниң җинсий вә етиқади сәвәбидин хитай компартийәси тәрипидин қош зиянкәшликкә учраватқанлиқиға дунядики хәлқаралиқ қанун органлириниң йетәрлик диққәт қилмайватқанлиқи әскәртилгән.

Мақалидә йәнә уйғур районида қурулған, аз дегәндә 380 аталмиш “қайта тәрбийәләш” лагерида тәхминән 1 милйондин артуқ уйғурларниң соланғанлиқи, бу лагерлардики аялларға қаритилған җинсий таҗавузчилиқ вә туғмас қилиниш әһваллири нуқтилиқ баян қилинған.

Доктор сусан йошихара ханим бу һәқтә радийомизниң зияритини қобул қилип мундақ деди: “бу зиянкәшликниң охшимайдиған йери шуки, у аялларни нишан қилған вә үч хил шәкилдә елип берилған. Биринчиси, басқунчилиқ. Мәҗбурий тойлаштурушму әмәлийәттә басқунчилиқ. Хәлқара қанунға асасән өз разилиқи болмиған тойлаштурушниң һәммиси басқунчилиқ һесаблиниду. Басқунчилиқ бир җәмийәтниң қурулмисини бузиду, буни ашу топлуққа зиянкәшлик қилишни пиланлиғанлар обдан билиду. Шуңлашқа улар бир топлуқниң аяллириға басқунчилиқ қилишни урушниң бир тактикиси сүпитидә ишлитиду. Болупму диндар топлумда бир җәмийәтниң аяллириниң иззитини йәр билән йәксан қилиш арқилиқ ашу диний топлумниң иззитини йәргә урушни мәқсәт қилиду. Иккинчиси, аилиләрни вәйран қилиш. Йәни җәмийәтниң ички бағлинишини бузуш. Аилидә аяллар, балилар вә әрләр бихәтәрликкә еришиду. Сағлам бир җәмийәтниң ули аилә. Шуңа аялларни өлтүрүветиш яки керәксиз қиливетиш аилиләрни вәйран қиливетиду. Бу коммунистларниң башқа топлуқларға йүз йиллардин буян йүргүзүп келиватқан сиясити. Униңдин башқа ана-бала оттурисидики бағни үзүветиш. Ата-аниси билән чоң болған балиларниң роһи вә җисманий җәһәттин сағлам болидиғанлиқи тәтқиқатлардин испатланған һәқиқәт. Шәрқий түркистандики диний вә миллий кимлики күчлүк аилиләр милләтниң кимликини, мәдәнийитини кейинки әвладларға йәткүзидиған муһим орун. Шуңлашқа хитай компартийәси хәлқни пәқәт партийәгила ишәндүрүш үчүн аилә оттурисидики тәбиий бағни үзүветиду. ”

У йәнә хитай компартийәсиниң уйғур аяллириға һәр түрлүк химийәлик дориларни ишлитиш арқилиқ уларни ана болуш һоқуқидин өмүрвайәт мәһрум қилип роһий һәм җисманий җәһәттин түгәштүргәнликини тәкитләп мундақ деди: “ана болуш пәқәт аялларға берилгән совғат. Мәйли мәниви ана болсун яки җисманий ана болсун, у аялларни өзгәртиду. Шәрқий түркистанда 70-йилларниң ахиридин башлап пиланлиқ туғутқа бағланған рәһимсиз сиясәтләр йүргүзүлгән. Йәни аялларниң ана болуш һоқуқи чәкләнгән вә мәһрум қилинған. Мән юқирида ейтип өткән үч нуқта, йәни мәҗбурий туғмас қилиш, анилиқни вәйран қилиш, аилини бузуш, аилә риштисини бузуш вә аялларға қилинған басқунчилиқ бир җәмийәтниң қурулмисини нәччә әвлад вәйран қилиду. ”

У җаза лагерлиридики вә лагер сиртидики уйғур аяллириға қилинған һәр түрлүк җисманий вә роһий зиянкәшликниң “сақаймас җараһәт” ни кәлтүрүп чиқирип пүтүн милләткә зиян салидиғанлиқини тәкитлиди.

Петир тоззи өзиниң бу тәтқиқат темисиға киришип қалғанлиқидики сәвәбләр һәққидә тохтилип мундақ деди: “хитай компартийәси пүткүл бир топлуқни йоқитиветишни нишан қилған сиясәтни йүргүзгән. Уйғур аяллири хитай компартийәсиниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинлиқ сияситиниң асаслиқ обйектиға айланған. Йәни уйғур аяллирини мәҗбурий туғмас қилиш, хитайлар билән мәҗбурий тойлаштуруш арқилиқ уйғур нопусини қаттиқ контрол қилған. Йәни аддий қилип ейтқанда хитай һөкүмити бу милләтни пүтүнләй йоқитишни нишанлиған. Хитай һөкүмитиниң лагерларға милйонлиған уйғурларни солап уларниң миллий вә диний кимликни йоқитиш үчүн қайта тәрбийәләватқанлиқи һәққидики доклатларни көргинимдә наһайити чөчүдүм. Бу бәк адаләтсизлик. Мана мушундақ ечинишлиқ әһваллар мениң бу тәтқиқатларға киришимгә түрткә болған. ”

Мақалиниң ахирида тәтқиқатчилар америка һөкүмитиниң нәччә йилдин буян оттуриға қоюлған шунчә пакитларға қаримай, хитайға охшаш хәлқара қаидиләрни бузуватқан һакимийәт билән нормал алақә қиливатқанлиқлирини тәнқид қилған.

Петир тоззи ахирда уйғурларға йүрәк сөзи барлиқни ейтип мундақ деди: “шуни билишиңларни үмид қилимән, силәрниң авазиңлар аңлиниватиду. Кишиләр хитайниң силәргә йүргүзүватқан бастурушиға диққәт қиливатиду. Биз силәр адаләткә еришмигүчә күрәшни тохтатмаймиз. ”

Америка аяллар тинчлиқ вә бихәтәрлик кеңишиниң рәсмий тор бетидики мәлуматларға қариғанда, мәзкур кеңәш 2015-йили қурулған болуп, пүтүн дунядики аяллар вә қизларниң әркинлики, иззәт-һөрмити вә баравәрликини илгири сүрүшкә беғишланған ақиллар амбири икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.