Уйғур деһқанлири хитай карханилирида ишләйдиған әмгәк күчлиригә айландурулмақта

Мухбиримиз меһрибан
2021-11-30
Share
mejburiy-emgek.jpg Тәйгуаң(Tai Guang) аяқ завутида қоллирида хитай дөләт байриқини көтүрүвалған уйғур ишләмчиләр. 2019-Йили өктәбир. (ASPI Ниң доклатидин елинған)
aspi.org.au

Хитайниң уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт даирилири йеқиндин-буян арқа-арқидин аталмиш "ахбарат елан қилиш йиғинлири" ечип, америка башчилиқидики ғәрб демократик дөләтлиридә әйибләш обйекти болуватқан "уйғурларниң мәҗбурий әмгәк күчлиригә айландурулған" лиқини инкар қилмақта. Әмма хитай һөкүмити өзи елан қилған хәвәрләрдин уйғур деһқанлириниң хитай ширкәтлириниң әрзан әмгәк күчлиригә айландурулуватқанлиқи ашкариланмақта.

Тәңритағ ториниң 28-ноябирдики хәвиридә, районда йолға қоюлған "йезилардики ешинча әмгәк күчлирини ишқа орунлаштуруш" һәрикитидә, "уйғур аптоном райони бойичә £¥70 деһқан аилисиниң йеза-игиликини кәсипләштүрүп башқуруш саһәсигә киргән" ликини хәвәр қилинди.

Тәңритағ ториниң бу һәқтики хәвиридә уйғур аптоном районлуқ деһқанчилиқ-йеза назаритиниң мәлуматидин нәқил елинған. Хәвәрдә: "нөвәттә, пүтүн аптоном район бойичә түрлүк йеза игиликини кәсипләштүрүп башқуруш тәшкилатлири 29 миң 600 гә йетип, бу райондики £¥70 деһқан аилисиниң йеза игиликини кәсипләштүрүп башқуруш саһәсигә киришигә түрткә болди" дейилгән.

Тәңритағ ториниң хәвиридә йәнә "пүтүн аптоном район бойичә "төт дәриҗилик" йәни, дөләт, аптоном район, вилайәт-област-шәһәр, наһийә дәриҗилик йеза игиликини кәсипләштүрүштики нуқтилиқ "башламчи карханиларниң омумий сани 1151 гә, деһқанлар кәспий һәмкарлиқ копиратипи 28 миң 700 гә, һәмкарлиқ копиратипниң әзаси 431 миң аилигә йәтти, аиливи деһқанчилиқ мәйдани 100 миңдин ашти, заказлиқ йеза игилики 1 милйон 570 миң деһқан аилисигә түрткә болди," дейилгән.

Голландийәдики уйғур паалийәтчилиридин, хитайниң "қариқаш һөҗқәтлири" ни хәлқара таратқуларға ашкарилиған асийә уйғур ханимниң илгири сүрүшичә, хитай һөкүмити өткән әсирниң 90-йиллириниң ахири 2000-йилларниң бешидила "йезилардики ешинча әмгәк күчлирини ишқа орунлаштуруш" намида, уйғур деһқанлирини хитай ширкәтлиридики әмгәк күчлиригә айландуруш истратегийәлик пиланини башлиған.

Асийә ханимниң билдүрүшичә, бу пилан дәсләп 1994-йили уйғур дияриниң җәнубидики 3 вилайәт бир областтики яш уйғур деһқанлирини "йезилардики ешинча әмгәк күчлирини ишқа орунлаштуруш" намида, хитай өлкилиридики завут-карханилада ишләшкә орунлаштурулуш шәклидә йолға қоюлған.

Бу йилларда хитай завутлирида ишләмчиликкә йөткәлгән уйғур ишчилириниң мааши төвән болупла қалмастин, йәнә һәр хил кәмситиш һәтта хитай ишлириниң уруп думбалишидәк паҗиәлик қисмәтләргә учриған. 2009-Йили гуаңдуңда йүз бәргән "26-июн шавгуән оюнчуқ завутида уйғурларни уруп яриландуруш өлтүрүш паҗиәси" хитай өлкилиригә ишләмчиликкә йөткилип, зиянкәшликкә учриған уйғурлар һәққидә дуняға ашкариланған дәсләпки паҗиәләрниң бири. Бу вәқә йәнә хитайниң қанлиқ бастурулушиға учриған "5-июл үрүмчи наразилиқ намайиши" ға от пилтиси болған.

Асийә уйғур ханимниң билдүрүшичә, хитайда 2010-йили ечилған "шинҗаң хизмәт йиғини" дин кейин, уйғур райони хитайниң 19 өлкисигә бөлүп берилгән. Шундин кейин районда йүргүзүлгән муқимлиқ тәдбирлири ичидә, йезилардики уйғур яшлирини хитай завутлириға әрзан әмгәк күчи қилип йөткәш тезлитилгән.

Германийәлик уйғуршунас адриан зенз әпәндиниң радийомиз хитай бөлүмигә билдүрүшичә, йеқинда ашкариланған хитайниң мәхпий һөҗҗитидә, 2014-йили ши җинпиң қатарлиқ хитай рәһбәрлириниң уйғур райони һәққидә қилған 3 қетимлиқ сөһбитиниң мәзмуни ашкариланған. Униңда уйғурларға қарита қайта тәрбийәләш, ишқа орунлаштуруш намида өз юртлиридин көчүрүп тарқақлаштуруш, райондики уйғурлар билән хитайлар нопусидики пәрқ мәсилисини һәл қилиш, уйғурларни җазалаш тәдбирлири қатарлиқлар оттуриға қоюлғаникән.

Асийә уйғур ханим бу һәқтә тохтилип, хитай рәиси ши җинпиңниң 2014-йили уйғур аптоном районида қилған зияритидин кейин, уйғур деһқанлирини пиланлиқ вә системилиқ "өзгәртиш" вә "қайта қураштуруш"

Сиясити иҗра қилинғанлиқини билдүрди.

Асийә ханимниң тәкитлишичә, хитай һөкүмәт таратқулирида ашкариланған мәлуматларда тилға елинған "бүгүнки күндә уйғур районидики 70 пирсәнт деһқан‹кәсипләштүрүп башқуруш саһәси' гә елип кирилгән" вәзийәтни әмәлийәттә уйғур деһқанлирини хитай завут-карханилирида ишләйдиған "мәҗбурий әмгәк күчлири" гә айландуруш истратегийәсиниң әмәлийлишиши дейишкә болидикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт