Камбриҗ оқуғучилар уюшмиси "уйғур диалоги" муназириси елип барған

Мухбиримиз нуриман
2021-06-01
Share
uyghur-xitay-tor-yighin-nusret-gheni Тор арқилиқ өткүзүлгән "уйғурлар билән хитайларниң хәлқара муназирә йиғини" да әнглийәлик парламент әзаси нусрәт ғени ханим сөзлимәктә. 2021-Йили 22-апрел.
Photo: RFA

30-Май күни камбриҗ оқуғучилар уюшмиси әнглийә парламент әзаси нусрәт ғәни ханим билән дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханимни тәклип қилип "уйғур диалоги" дегән темида муназирә уюштурған.

Камбриҗ оқуғучилар уюшмиси әнглийәниң камбриҗ шәһиридә 1815-йили қурулған муназирә вә сөз әркинликини қоғдаш уюшмиси болуп, у дунядики тарихи әң узун муназирә мунбири һесаблинидикән. Мәзкур мунбәр бу һәптилик муназирисини авази боғулған уйғурлар үчүн һазирлиған.

Мәзкур муназиригә камбриҗ оқуғучилар уюшмисиниң әзалири нәқ мәйдандин қатнашқан болуп, нусрәт ғәни ханим уйғурларниң нөвәттики ечинишлиқ вәзийитини тонуштурған. яшларниң авази боғулған милйонлиған уйғурниң авази болуши керәклики тәкитлигән.

26-Март күни хитай ташқи ишлар министирлиқи әнглийәниң бәш нәпәр парламент әзасини өз ичигә алған тоққуз шәхс вә төт орунға җаза тәдбири елан қилғаниди. Нусрәт ғәни ханим җаза тәдбири елан қилинған парламент әзалириниң бири.

Нусрәт ғени ханим әнглийә парламентида уйғурларниң авази болғанлиқи үчүн хитай һөкүмитиниң өзигә җаза тәдбири елан қилғанлиқни ейтқан вә йәнә мундақ дегән: "парламент әзалириға йүргүзүлгән җаза тәдбири әнглийә парламенти үчүн бир ‹ойғитиш' болди. Әмәлийәттә бу һәммимизгә берилгән бир сигнал. Бәш нәпәр парламент әзаси пәқәт уйғурларға йүргүзүлүватқан дәһшәтлик бастурушлар һәққидә сөзлигәнликимиз үчүн хитай һөкүмити бизгә җаза тәдбири елан қилди. Улар демократик дөләттә силәр тәйинлигән парламент әзалирини җимиқтурушқа урунди. Бу арқилиқ хитай компартийәси ‹силәр уйғурлар һәққидә сөз қилалмайсиләр' дәпла қалмастин бәлки ‹силәр әнглийәниң асаси қануниға вә әнглийә дөлитигә вәкиллик қилалмайсиләр' дәватиду. Шуңлашқа хитай компартийәси ‹сөзлийәлмәйсән' дегән темеда бу мунбәрдә сөзләш пурситигә еришкәнликимдин толиму хурсән болдум".

Нусрәт ғени ханим муназирә җәрянида хитай һакимийитиниң уйғурларға қарита системилиқ һалда йолға қоюватқан мәҗбурий әмгәк, уйғур аяллирини мәҗбурий туғмас қилиш, уйғур балилирини ата-анилиридин, уйғур мәдәнийитидин айрип хитай идеологийәси билән йетиштүрүш қатарлиқ мәсилиләрни бирму-бир чүшәндүрүп өткән.

Рәһимә мәһмут ханим BBC, ITV қатарлиқ даңлиқ ахбарат васитилиридә хитайниң лагерлиридин қутулуп чиққан лагер шаһитлириға тәрҗиманлиқ қилған болуп, у сөһбәт җәрянида ашу лагер шаһитлириниң өз еғизидин аңлиған лагерда йүз бәргән қийин-қистақ, қиз-аялларға коллектип басқунчилиқ қилиш қатарлиқ уйғурларға йүргүзүлүватқан дәһшәтлик зулумни аңлатқан. У вәқәләрни аңлатқандин кейин мундақ дегән: "наһайити қорқунчлуқ! мениң хәлқим сиз тәсәввурму қилалмайдиған зулумға учраватиду".

Әнглийә парламенти хитайниң уйғур вә башқа түркий милләтләргә қаратқан бастурушлирини "ирқий қирғинчилиқ" дәп тонуған болуп, нусрәт ғәни ханим әнглийә һөкүмитидин әмәлий һәрикәт қоллинишни тәләп қилған.

Муназиригә қатнашқа оқуғучилар бу хил әһвалда өзлириниң немә иш қилалайдиғанлиқини сориғанда нусрәт ғәни ханим яшларниң уйғур мәҗбурий әмгики арқилиқ ишләпчиқирилған мәһсулатларни алмаслиқ вә мәҗбурий әмгәккә четишлиқ ширкәтләрни ашкарилаш арқилиқ уйғурларға йүргүзүлүватқан зулумни тохтитишқа ярдәмдә болалайдиғанлиқини оттуриға қойған. Вә йәнә мундақ дегән: "бәзи чоң ширкәтләр ‹биз шинҗаңда ундақ ишларниң барлиқни билмәйдикәнмиз' дәп турувалиду, силәр ундақ ширкәтләрни иҗтимаий таратқуларда ашкарилисаңлар болиду. Улар әлвәттә билиду, һәм мәҗбурий әмгәкниң алдини алалайду, лекин уларниң бу һәқтә бәргән җаваби бәкла тутуруқсиз. Әнглийәдики нурғун чок карханилар вә хәлқаралиқ карханилар өзлириниң ишләпчиқириш зәнҗириниң наһайити сағлам икәнликини ейтишиду. Әмма шинҗаңға мунасивәтлик малларни тәкшүргәндә мәҗбурий әмгәк ишлитилмигәнликигә даир һечқандақ испат йоқ. Әнглийә болуш сүпитимиз билән бизниң қиммәт қаришимиз нәгә кәтти? адаләткә тутқан өлчимимизгә қайта қарап чиқайли. Әмди силәрму хәвәрдар болдуңлар. Барлиқ иҗтимаий таратқулириңларда тарқитиңлар, силәр билидиған мәҗбурий әмгәккә четишлиқ маркиларни ашкарилаңлар".

У йәнә мундақ деди: "биз немә иш болуватқанлиқни билип туруп, һеч иш болмиғандәк ишимизни давам қилсақ болмайду. Биз чоқум бу вәһшийликни тохтитиш үчүн бир иш қилишимиз керәк. Рәһимәгә охшаш кишиләр өзиниң һаяти бәдилигә бизгә һәқиқәтни көрситип бериватиду. Биз әһвалдин хәвәрдар болдуқ, әмди немә қилимиз? бу һәргизму таллаш әмәс бәлки бизниң мәсулийитимиз".

Рәһимә мәһмут ханим ахирида радийомизниң зияритини қобул қилип, мәзкур муназириниң қатнашқучилар арисидики инкаси һәққидә мундақ деди: "сөһбәт түгигәндин кейин соаллар наһайити көп болди. Асаслиқи уйғур мәсилисидә оқуғучиларниң ролини җари қилдуруш, хәлқ арисида уйғур мәсилисини техиму көп аңлитиш һәққидә пикирләр оттуриға қоюлди".

Камбриҗ оқуғучилар уюшмисиниң рәиси җоил росен муназирини муну сөзләр билән ахирлаштурди: "әмди юқирида дейилгән сөзләрни һәрикәткә айландуруш һәммимизниң иҗтимаий мәсулийити вә әхлақи бурчимизға айланди. Камбриҗ оқуғучилар уюшмисиға вә 70 миң әзасиға вакалитән силәргә рәһмәт ейтимән. Мушундақ муназириләр бизниң мәвҗут болушимизниң сәвәби. Пикир әркинликини қоғдаш бизниң вәзипимиз. Мениңчә бүгүн биз шу вәзипимизни орунлидуқ. Рәһмәт".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт