Америкада “уйғур достлири” ға миннәтдарлиқ билдүрүш паалийити өткүзүлди

Мухбиримиз нуриман
2022.03.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Америкада “уйғур достлири” ға миннәтдарлиқ билдүрүш паалийити өткүзүлди Америкада өткүзүлгән “уйғур достлири” ға миннәтдарлиқ билдүрүш паалийитидин көрүнүш. 2022-Йили 30-март.
Photo: RFA
dostluq-yighini-1.jpg

dostluq-yighini-2.jpg

dostluq-yighini-4.jpg

dostluq-yighini-3.jpg

dostluq-yighini-5.jpg

dostluq-yighini-6.jpg

dostluq-yighini-14.jpg

dostluq-yighini-8.jpg

dostluq-yighini-9.jpg

dostluq-yighini-15.jpg

dostluq-yighini-16.jpg

dostluq-yighini-17.jpg

dostluq-yighini-10.jpg

dostluq-yighini-12.jpg

dostluq-yighini-13.jpg

dostluq-yighini-14.jpg

dostluq-yighini-18.jpg

dostluq-yighini-19.jpg

Америка хитайниң уйғурларға қаратқан еғир бастурушлириға әң җиддий шәкилдә инкас қайтурған дөләт болуп һесаблиниду. Америка дөләт мәҗлисиниң кеңәш палатаси билән авам палатаси уйғур мәсилидә бирликтә һәрикәт қилиш арқилиқ, хитайға қарита йүргүзидиған сиясий тәдбирлиридә уйғур мәсилисини изчил һалда күнтәртиптә тутуп кәлди.

Америка ташқий ишлар министирлиқи өткән йили 19-январ күни хитай һөкүмитиниң уйғур районидики уйғурларни асас қилған йәрлик мусулман милләтләргә қаратқан кәң көләмлик бастурушини рәсмий “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” дәп бекиткән иди. Шундин башлап, америка һазирғичә уйғурларға мунасивәтлик бир қанчә муһим қанунларни йолға қойди. Йеқинда америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири иҗраийә комитетиниң рәислири болған кеңәш палата әзаси җеф мерклей билән авам палата әзаси җеймис мкгаверн қатарлиқ палата әзалири очуқ хәт елан қилип, американиң хитайға қарши риқабәт күчини ашурушқа мунасивәтлик қанунлирида уйғурлар мәсилисиниң күчлүк тәкитлнишини тәләп қилған.

30-Март күни чүштин кейин, америка уйғур бирләшмиси вә уйғур кишилик һоқуқ қурулуши уйғурлар учраватқан еғир зулумни тохтитиш үчүн хитайға қарита қолланған тәдбирләрниң уттуриға қоюлуши вә иҗра қилинишида муһим рол ойнаватқан америка дөләт мәҗлиси әзалириға миннәтдарлиқ билдүрүш паалийити өткүзди.

Америка уйғур бирләшмисиниң идарә һәйәт әзаси әлфидар елтәбир ханим бу һәқтә радийомизниң зияритини қобул қилип, мәзкур паалийәтниң орунлаштурулуши һәққидә тохталди.

Мәзкур паалийәткә америка авам палатасиниң әзаси яң ким (Young Kim) ханим, авам палата әзаси җеймис мкгаверн, (James McGovern), америка дини әркинлик алаһидә әлчиси сам бровнбәк (Sam Brownback ), америка дөләт мәҗлиси әзаси киристофер симис (Chris Smith ), американиң сабиқ дөләт хәвпсизлики мәслиһәтчиси мәт поттиңгер (Matt Pottinger), американиң бирләшкән дөләтләр тәшкилатидики сабиқ хәлқара аяллар мәсилилири бойичә баш әлчиси келлей курий (Kelley Currie) ханим, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл, америка дөләт мәҗлиси хадими әлнигар илтәбир ханим қатарлиқ дөләт мәҗлисидә муһим рол ойнайдиған кишиләр қәдәм тәшрип қилди.

Әнглийә парламентиниң әзаси нусрәт ғәни ханим, явропа парламентиниң әзаси вә шундақла германийә йешиллар партийәсиниң әзаси рейнхард бутикоферму мәзкур паалийәткә қатнашти. Униңдин башқа уйғурларға қаритилған “ирқий қирғинчилиқи” ни вә “уйғур мәҗбурий әмгики” мәсилисини дуняға ашкарилашта һалқилиқ рол ойниған коммунизм қурбанлири хатирә сарийи фондиниң тәтқиқатчиси адриян зениз әпәнди, меһригүл турсун, зумрәт давут, турсунай зиявудун қатарлиқ лагер шаһитлириму қатнашти.

Авам палатасиниң әзаси яң ким ханим сөз қилип, 2020-йили мақуллуқтин өткән “уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни” хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши үнүмлүк рол ойнайдиғанлиқини тәкитлди. У йәнә дөләт мәҗлисидә қилишқа тигишлик нурғун ишларниң барлиқини, “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” ға охшаш тоғра қарарларниң елиниши керәкликини билдүрди.

У йәнә мундақ деди: “мән силәр үчүн күрәш қилишни давамлаштуримән. Америка вә униң иттипақдашлириниң хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайитиниң җавабкарлиқини сүрүштүрүшигә капаләтлик қилиши үчүн тиришчанлиқ көрситимән. Силәрниң бизниң хизмәтлиримизни муәййәнләштүргәнликиңларға рәһмәт. Дөләт мәҗлисидә маңа охшаш нурғун әзалар бар. Улар бирликтә охшаш нишан үчүн һәрикәт қиливатиду. Мән йиллардин буян аилисидин хәвәр алалмайватқанлар билән параңлаштим. Силәр адаләтсизликни паш қиливатқан вақтиңларда, биз сүкүттә туралмаймиз. Силәрниң дөләт мәҗлисидә маңа охшаш силәр үчүн күрәш қилишни давамлаштуруватқан достуңлар бар.”

Паалийәт давамида сам бровнбәк сөз қилип, мундақ деди: “биз уйғурларниң, тибәтләрниң әркинликини қолға кәлтүрүш үчүн қолимизда бар барлиқ күчләрни вә органларни ишқа селишимиз керәк. Хитайниң хәритиси әслидә һазирқисиға һеч охшимайду. Шәрқий түркистандики кишиләр дуч кәлгән зулум хитайниң башқа йәрлиридә йоқ. Тибәт хитайға тәвә әмәс. Шуңа биз хитайға хитай компартийәси һөкүмранлиқ қилиштин бурунқи хитайниң хәритиси һәққидә сөзләшсәк болиду.”

Паалийәткә қатнашқан җеймис мәкгаверн, киристофер симис қатарлиқ дөләт мәҗлиси әзалириму айрим-айрим сөз қилип, уйғурларни давамлиқ қоллайдиғанлиқини вә америка һөкүмитиниң хитайға қаратқан қарар-тәдбирлиридә уйғур мәсилисини давамлиқ күнтәртипкә әкилидиғанлиқини билдүрүшти. Әнглийә парламентиниң әзаси нусрәт ғәни ханим вә явропа парламентиниң әзаси вә шундақла германийә йешиллар партийәсиниң әзаси рейнхард бутикоферму әнглийә вә явропаниңму уйғурларни қоллайдиғанлиқини вә уйғур мәҗбурий әмгәк мәсилисидә мунасивәтлик қарарларни чиқиришқа тиришидиғанлиқини билдүрүшти.

Америка америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл, америка дөләт мәҗлисиниң хадими әлнигар илтәбир ханим қатарлиқларму наһайити күчлүк сөз қилди. Улар уйғур миллитиниң бешиға келиватқан зулумни тохтитиш үчүн пүтүн дуняниң мәсулийити барлиқини, чүнки кәлгүси әвладларниң хитайниң райиға беқип яшишини әсла халимайдиғанлиқини тәкитләшти.

Уйғурларға қаритилған “ирқий қирғинчилиқи” ни вә “уйғур мәҗбурий әмгики” мәсилисини дуняға ашкарилашта һалқилиқ рол ойниған тәтқиқатчи адриян зенз әпәнди сөз қилип, мундақ деди: “мән шинҗаңдин кәлгән хитайчә һөҗҗәтләрни көргинимдә һечкимгә тонулушни ойлапму бақмиғанидим. Булар тәтқиқат үчүн у бәк өзгичә материял иди. Лекин тәтқиқ қилғансери немә үчүн у ишни қиливатқанлиқимни һес қилдим. Бизниң бирла һаятимиз бар, шуңа бу һаятта бир иш қилиш керәк. Мән пәқәт өзи үчүн сөзлийәлмәйдиған лагердики кишиләр үчүн сөзлидим. Әмәлийәттә бу маңа бирилгән бир имтияздур.”

Паалийәт наһайити қизғин давам қилди. Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди, уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң директори өмәр қанат әпәнди, америка уйғур бирләшмисиниң рәиси қуззат алтай әпәнди қатарлиқлар барлиқ уйғурлар билән бир сәптә турған дөләт мәҗлиси әзалириға, тәтқиқатчиларға, ахбарат хадимлириға чоңқур тәшәккүр ейтти.

Паалийәт қатнашқучилири уйғур таамлиридин һузурланғач ихтиярий шәкилдә сөһбәттә болушти. Йетишкән яш уйғур музикант “тар коча” намлиқ нахшини орундиған вақитта, екранда чиқип турған қәшқәр, үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдики кочиларниң бурунқи көрүнүшлири вә кочилардики уйғурларниң иллиқ симаси паалийәт қатнашқучилириға чоңқур тәсир қалдурди.

Паалийәт ахирида долқун әйса әпәнди вә әлфидар ханим паалийәтниң наһайити мувәппәқийәтлик болғанлиқи вә мушу хил паалийәтини йәнә орунлаштурушни пиланлаватқанлиқини билдүрүшти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт