Amérikada “Uyghur dostliri” gha minnetdarliq bildürüsh pa'aliyiti ötküzüldi

Muxbirimiz nur'iman
2022.03.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Amérikada “Uyghur dostliri” gha minnetdarliq bildürüsh pa'aliyiti ötküzüldi Amérikada ötküzülgen “Uyghur dostliri” gha minnetdarliq bildürüsh pa'aliyitidin körünüsh. 2022-Yili 30-mart.
Photo: RFA
dostluq-yighini-1.jpg

dostluq-yighini-2.jpg

dostluq-yighini-4.jpg

dostluq-yighini-3.jpg

dostluq-yighini-5.jpg

dostluq-yighini-6.jpg

dostluq-yighini-14.jpg

dostluq-yighini-8.jpg

dostluq-yighini-9.jpg

dostluq-yighini-15.jpg

dostluq-yighini-16.jpg

dostluq-yighini-17.jpg

dostluq-yighini-10.jpg

dostluq-yighini-12.jpg

dostluq-yighini-13.jpg

dostluq-yighini-14.jpg

dostluq-yighini-18.jpg

dostluq-yighini-19.jpg

Amérika xitayning Uyghurlargha qaratqan éghir basturushlirigha eng jiddiy shekilde inkas qayturghan dölet bolup hésablinidu. Amérika dölet mejlisining kéngesh palatasi bilen awam palatasi Uyghur mesilide birlikte heriket qilish arqiliq, xitaygha qarita yürgüzidighan siyasiy tedbirliride Uyghur mesilisini izchil halda küntertipte tutup keldi.

Amérika tashqiy ishlar ministirliqi ötken yili 19-yanwar küni xitay hökümitining Uyghur rayonidiki Uyghurlarni asas qilghan yerlik musulman milletlerge qaratqan keng kölemlik basturushini resmiy “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” dep békitken idi. Shundin bashlap, amérika hazirghiche Uyghurlargha munasiwetlik bir qanche muhim qanunlarni yolgha qoydi. Yéqinda amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isliri bolghan kéngesh palata ezasi jéf mérkléy bilen awam palata ezasi jéymis mkgawérn qatarliq palata ezaliri ochuq xet élan qilip, amérikaning xitaygha qarshi riqabet küchini ashurushqa munasiwetlik qanunlirida Uyghurlar mesilisining küchlük tekitlnishini telep qilghan.

30-Mart küni chüshtin kéyin, amérika Uyghur birleshmisi we Uyghur kishilik hoquq qurulushi Uyghurlar uchrawatqan éghir zulumni toxtitish üchün xitaygha qarita qollan'ghan tedbirlerning utturigha qoyulushi we ijra qilinishida muhim rol oynawatqan amérika dölet mejlisi ezalirigha minnetdarliq bildürüsh pa'aliyiti ötküzdi.

Amérika Uyghur birleshmisining idare hey'et ezasi elfidar éltebir xanim bu heqte radiyomizning ziyaritini qobul qilip, mezkur pa'aliyetning orunlashturulushi heqqide toxtaldi.

Mezkur pa'aliyetke amérika awam palatasining ezasi yang kim (Young Kim) xanim, awam palata ezasi jéymis mkgawérn, (James McGovern), amérika dini erkinlik alahide elchisi sam brownbek (Sam Brownback ), amérika dölet mejlisi ezasi kiristofér simis (Chris Smith ), amérikaning sabiq dölet xewpsizliki meslihetchisi met pottinggér (Matt Pottinger), amérikaning birleshken döletler teshkilatidiki sabiq xelq'ara ayallar mesililiri boyiche bash elchisi kélléy kuriy (Kelley Currie) xanim, amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari nuri türkel, amérika dölet mejlisi xadimi elnigar iltebir xanim qatarliq dölet mejliside muhim rol oynaydighan kishiler qedem teshrip qildi.

En'gliye parlaméntining ezasi nusret gheni xanim, yawropa parlaméntining ezasi we shundaqla gérmaniye yéshillar partiyesining ezasi réynxard butikoférmu mezkur pa'aliyetke qatnashti. Uningdin bashqa Uyghurlargha qaritilghan “Irqiy qirghinchiliqi” ni we “Uyghur mejburiy emgiki” mesilisini dunyagha ashkarilashta halqiliq rol oynighan kommunizm qurbanliri xatire sariyi fondining tetqiqatchisi adriyan zéniz ependi, méhrigül tursun, zumret dawut, tursun'ay ziyawudun qatarliq lagér shahitlirimu qatnashti.

Awam palatasining ezasi yang kim xanim söz qilip, 2020-yili maqulluqtin ötken “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni” xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan kishilik hoquq depsendichilikige qarshi ünümlük rol oynaydighanliqini tekitldi. U yene dölet mejliside qilishqa tigishlik nurghun ishlarning barliqini, “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha oxshash toghra qararlarning élinishi kéreklikini bildürdi.

U yene mundaq dédi: “Men siler üchün küresh qilishni dawamlashturimen. Amérika we uning ittipaqdashlirining xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayitining jawabkarliqini sürüshtürüshige kapaletlik qilishi üchün tirishchanliq körsitimen. Silerning bizning xizmetlirimizni mu'eyyenleshtürgenlikinglargha rehmet. Dölet mejliside manga oxshash nurghun ezalar bar. Ular birlikte oxshash nishan üchün heriket qiliwatidu. Men yillardin buyan a'ilisidin xewer alalmaywatqanlar bilen paranglashtim. Siler adaletsizlikni pash qiliwatqan waqtinglarda, biz sükütte turalmaymiz. Silerning dölet mejliside manga oxshash siler üchün küresh qilishni dawamlashturuwatqan dostunglar bar.”

Pa'aliyet dawamida sam brownbek söz qilip, mundaq dédi: “Biz Uyghurlarning, tibetlerning erkinlikini qolgha keltürüsh üchün qolimizda bar barliq küchlerni we organlarni ishqa sélishimiz kérek. Xitayning xeritisi eslide hazirqisigha héch oxshimaydu. Sherqiy türkistandiki kishiler duch kelgen zulum xitayning bashqa yerliride yoq. Tibet xitaygha tewe emes. Shunga biz xitaygha xitay kompartiyesi hökümranliq qilishtin burunqi xitayning xeritisi heqqide sözleshsek bolidu.”

Pa'aliyetke qatnashqan jéymis mekgawérn, kiristofér simis qatarliq dölet mejlisi ezalirimu ayrim-ayrim söz qilip, Uyghurlarni dawamliq qollaydighanliqini we amérika hökümitining xitaygha qaratqan qarar-tedbirliride Uyghur mesilisini dawamliq küntertipke ekilidighanliqini bildürüshti. En'gliye parlaméntining ezasi nusret gheni xanim we yawropa parlaméntining ezasi we shundaqla gérmaniye yéshillar partiyesining ezasi réynxard butikoférmu en'gliye we yawropaningmu Uyghurlarni qollaydighanliqini we Uyghur mejburiy emgek mesiliside munasiwetlik qararlarni chiqirishqa tirishidighanliqini bildürüshti.

Amérika amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari nuri türkel, amérika dölet mejlisining xadimi elnigar iltebir xanim qatarliqlarmu nahayiti küchlük söz qildi. Ular Uyghur millitining béshigha kéliwatqan zulumni toxtitish üchün pütün dunyaning mes'uliyiti barliqini, chünki kelgüsi ewladlarning xitayning rayigha béqip yashishini esla xalimaydighanliqini tekitleshti.

Uyghurlargha qaritilghan “Irqiy qirghinchiliqi” ni we “Uyghur mejburiy emgiki” mesilisini dunyagha ashkarilashta halqiliq rol oynighan tetqiqatchi adriyan zénz ependi söz qilip, mundaq dédi: “Men shinjangdin kelgen xitayche höjjetlerni körginimde héchkimge tonulushni oylapmu baqmighanidim. Bular tetqiqat üchün u bek özgiche matériyal idi. Lékin tetqiq qilghanséri néme üchün u ishni qiliwatqanliqimni hés qildim. Bizning birla hayatimiz bar, shunga bu hayatta bir ish qilish kérek. Men peqet özi üchün sözliyelmeydighan lagérdiki kishiler üchün sözlidim. Emeliyette bu manga birilgen bir imtiyazdur.”

Pa'aliyet nahayiti qizghin dawam qildi. Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi, Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi, amérika Uyghur birleshmisining re'isi quzzat altay ependi qatarliqlar barliq Uyghurlar bilen bir septe turghan dölet mejlisi ezalirigha, tetqiqatchilargha, axbarat xadimlirigha chongqur teshekkür éytti.

Pa'aliyet qatnashquchiliri Uyghur ta'amliridin huzurlan'ghach ixtiyariy shekilde söhbette bolushti. Yétishken yash Uyghur muzikant “Tar kocha” namliq naxshini orundighan waqitta, ékranda chiqip turghan qeshqer, ürümchi qatarliq sheherlerdiki kochilarning burunqi körünüshliri we kochilardiki Uyghurlarning illiq simasi pa'aliyet qatnashquchilirigha chongqur tesir qaldurdi.

Pa'aliyet axirida dolqun eysa ependi we elfidar xanim pa'aliyetning nahayiti muweppeqiyetlik bolghanliqi we mushu xil pa'aliyetini yene orunlashturushni pilanlawatqanliqini bildürüshti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.