"уйғур әдлийә архипи" лагер, завут вә мәһбуслар ипадиләнгән сүний һәмраһ сүрәтлирини ашкарилиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-11-09
Share

Норвегийәдики "уйғур әдлийә архипи" ақсу шәһиридә икки вә корлида йәнә бир җәмий 3 лагерниң сүний һәмраһ сүрәтлирини тапқан. Сүрәтләрниң бәзилиридин апелсин вә күк рәңлик кийим кийгән мәһбусларниң җаза лагеридин сәп-сәп болуп, лагерға яндаш селинған завут сехлириға елип меңилғанлиқи ашкариланған. Бу сүрәтләрдин йәнә лагерларға йирақ болмиған җайда җәсәт көйдүрүш орунлириниң барлиқи мәлум болған. Уйғур әдлийә архипиниң қурғучиси вә директори бәхтияр өмәр әпәнди, радиомиз билән лагер, мәһбус вә мәҗбурий әмгәк бағланған бу испатлиқ материялларни ортақлашти. Гүлчеһрә мәлумат бериду.

Уйғур әдлийә архипи радийомиз билән өзлириниң ақсу шәһири вә корла шәһири әтрапида қурулған лагерлар һәққидики йиғқан сүний һәмраһ сүрәтлирини ортақлашти. Бу сүрәтләрниң биринчи қисми, ақсу шәһири юқумлуқ кесәлликләр дохтурханисиниң шәрқигә 900 метир келидиған йол бойиға қурулған лагерға тәвә болуп, бу лагериниң сүрәтлири 2018-йили 10-айниң 24-күни тартилған.

Бу лагер һәққидики бир сүрәтниң бир қисмида 1200 әтрапидики апелсин рәңлик мәһбус кийими кийгән кишиләрниң лагер районидин чиқип мәҗбурий әмгәк райониға өтүватқан бир көрүнүши байқалған. Мәҗбурий әмгәк бирләштүрүлгән бу лагерниң сүритидә, юқири бихәтәрлик дәрвазисидин тәкшүрүштин өтүп, мәҗбурий әмгәк завутиға қарап ялап елип меңилған бу адәмләрни вә әтраптики көзәткүчи вә сақчиларниму санивалғудәк дәриҗидә пәрқләндүрүш мумкин икән. 

Лагердин завутқа маңған миңдин артуқ мәһбус

Норвегийәдә паалийәт елип бериватқан уйғур әдлийә архипиниң директори бәхтияр өмәр әпәндиниң чүшәндүрүшичә, уйғур әдлийә архипиниң тәкшүргүчи хадимлири сүний һәмраһ сүрәтлири арқилиқ, бу лагерниң ақсу шәһириниң сиртида 2017-йили 8-айда, бу лагерға яндаш завут сехлириниң болса 2018-йили 4-айда қурулушқа башлап 8-айда ишқа киришкәнлики ипадиләнгән.

Ақсудики бу лагерниң көлими 25 миң квадрат метир, мәҗбурий әмгәк райони 12миң 796 квадрат метир болуп, 27 солақхана бинаси, тәхминән 544 камер бар икән. Лагер шаһитлириниң баянлирини асас қилип, һәр бир камерға 30 дин 40 әтрапида мәһбус соланған дәп һесаблаш усули бойичә, бу лагерда 16 миң 300 мәһбус барлиқини тәхмин қилиш мумкин икән.

Иккинчи байқаш ақсудики юқириқи лагерға анчә йирақ болмиған җайдики хаңҗу йоли билән вуши йолиға йеқин җайда қурулған лагерға аиттур. Бу лагерму чоң көләмлик лагер болуп, буниңға даир сүрәтләрдиму 160 нәпәр көк рәңлик мәһбус кийими кийгән мәһбусниң қатар рәткә тизилдурулуп, юқири бихәтәрлик дәрвазисидин мәҗбурий әмгәк завутиға қарап ялап елип меңиливатқанлиқи ашкара болған. Бу лагерға даир йәнә бир сүрәттин 200-300 әтрапида мәһбусниң ашханиға охшаш бир районға елип меңилғанлиқи ипадиләнгән. 

Бу җайниң игилигән көлими 450 миң квадрат метир болуп, йерими дегүдәк қуруқ вә қурулушниң давамлишиватқанлиқи мәлум. Бу, 2018-йили-8айда рәсмий ишқа киришкән болуп, һазир бу йәрдә җәмий 21 бина вә 1136 камири бар икән. Бу лагерда туруватқан омумий тутқун сани 34 миң 80 дәп пәрәз қилинған.

Сүний һәмраһ сүрәтлиридин ақсудики бу икки лагерға йеқин җайда бир җәсәт көйдүрүш орниниң җайлашқанлиқи мәлум болған болуп, сүрәтләрдин бу җайда әслидә бар болған қәбристанлиқниң 2017-йили кеңәйтип қурулғанлиқи мәлум болған. Бу йәргә мәхсус бир қурулуш селинип хитайчә мунарлар орнитилған, дәрвазисиға ақсу шәһәрлик җәсәт бир тәрәп қилиш орни дәп йезилғаникән. 

Лагердин сехларға маңған көк кийимликләр

3-Байқаш, корла шәһири җийәнго җәнубий йолиға йеқин, йол бойиғила җайлашқан лагердур. Бу лагер 2017-йили қурулушқа башлап 2018-йили 4-айда ишқа киришкән, завут орни билән солақ орни айриветилгән. Көлими 32 миң 300 квадрат метир, 6 солақхана бинаси бар. Омумий камер сани 384. Бу лагерға 11миң 520 әтрапида адәм соланған болуши мумкин икән. Буниңға даир сүний һәмраһ сүрәтлиридинму көк рәңлик мәһбус кийими кийгән 4 гуруппа мәһбусниң қатар рәткә тизилип, юқири бихәтәрлик дәрвазисидин мәҗбурий әмгәк завутиға қарап маңғанлиқини көрүвалғили болидикән. 

Лагер, мәһбус, мәҗбурий әмгәк билән бағланғанлиқиниң испати

Зор көләмлик бу лагерларға даир сүрәтләрдин ашкариланған муһим учурлар һәққидә бәхтияр әпәндиниң анализ қилишиға қариғанда, бу 3 лагерниң һәммиси шәһәр сирти вә чоң йолға йеқин җайларға қурулған. 3 Җайдики мәҗбурий әмгәк билән бирләштүрүлгән лагерларға соланған омумий мәһбус сани 60 миңдин ашиду. Бу лагерларға йирақ болмиған җайда җәсәт көйдүрүш орни бар. Һәммиси асасән 2018-йилиниң биринчи пәслидә ишқа киришкән. Булардин хитай даирилириниң лагерлар билән мәҗбурий әмгәкни бирләштүргән вақтини тәхминләш мумкин икән шундақла болар лагерларниң һечқачан тохтап қалмиғанлиқи бәлки давамлиқ кеңәйтип қурулуватқанлиқини көрситип беридикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт