Enqerede “Nami irqiy qirghinchiliq” dégen höjjetlik filim körsitilgen

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2022.05.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Enqerede “Nami irqiy qirghinchiliq” dégen höjjetlik filim körsitilgen Uyghurlarnig qirghinchiliqqa uchrighanliqigha alaqidar ishlen'gen höjjetlik filim enqerede körsitilishtin bir körünüsh. 2022-Yili may, türkiye.
RFA/Arslan

Xitayning nechche yildin buyan Uyghurlar üstidin yürgüzüp kéliwatqan sistémiliq basturushi we irqiy qirghinchiliqi mezmun qilin'ghan, shahitlarning biwasite öz aghzidin anglitilghan “Nami irqiy qirghinchiliq” namliq höjjetlik filim 27-may küni enqerede körsitildi.

Türk rizhisur tülay gökchimen xanimning rézhisurluqida ishlen'gen bu höjjetlik filim 27-may küni enqerediki türkiye dini ishlar fondining yighin zalida tunji qétim körürmenlerge körsitildi. Oxshash waqitta yene mezkur yighin zalining aldida Uyghur medeniyet körgezmisi échilip, Uyghurlarning medeniyet we-adetliri tonushturuldi.

Ziyaritimizni qobul qilghan sherqiy türksitan yéngi nesil herikitining re'isi dokturant abdusalam teklimanning bildürüshiche, bu filimni körüshke nurghun kishi qiziqqan bolup, zal ichi körürmenler bilen tolghan.

Uyghurlarnig qirghinchiliqqa uchrighanliqigha alaqidar ishlen'gen höjjetlik filim enqerede körsitilishtin bir körünüsh. 2022-Yili may, türkiye.

Mezkur filimning tunji meydan körsitilish murasimigha türkiyening sabiq a'ile-ijtima'iy ishlar ministirliqining sabiq ministiri zehra zümrüt selchuq, türkiye diyanet ishliri fondining re'isi éhsan achiq ependi qatnashqan.

Igilinishiche, Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichiliklerge diqqet tartish üchün ishlen'gen bu höjjetlik filimde, xitayning Uyghurlar we rayondiki bashqa musulman xelqlerge qarita yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqi we insan qélipidin chiqqan qebih zulumliri höjjetlik asasta yorutulghan. Mezkur filimning jeryani shahitlarning béshidin ötkenlirini sözlesh usuli arqiliq ipade qilin'ghan.

Bu filimde nechche yildin buyan Uyghur diyaridiki uruq-tughqanliridin xewer alalmighan ular bilen téléfon yaki intirnét wasitisi arqiliqmu körüshelmigen, uruq-tughqanlirining awazini angliyalmighan bir qisim Uyghurlarning hékayiliri asasiy mezmun qilin'ghan. Filimde türkiyede yashawatqan Uyghur pa'aliyetchilerdin meryem sultan, muhemmet éli atayurt, aygul qadir qatarliq kishilerning hékayilirige orun bérilgen.

Mezkur höjjetlik filimde, muhemmed éli atayurt özning namaz ötesh üchün meschitke barghanliqi sewebidin xitayning közitish obyéiktigha aylan'ghanliqini, kéyinche amalsizliqtin xizmitini tashlap türkiyege kelgenlikini bayan qilghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan muhemmed éli atayurt, özning eslide yerken nahiyelik sen'et ömikining kespiy xadimi ikenliki, shu yillarda xitay da'irilirining yoqiri bésimliq zulum siyasetlirini öz kechmishliri bilen yashighanliqi, shundaqla kespdashlirining xizmet jeryanida uchrighan naheqsizliqlirini sözlep ötti.

U özining yerken nahiyelik sen'et ömikide ishligen yillirida, Uyghur sen'etchilerning “Déhqanlargha illiqliq yetküzüsh” dégen nam bilen her jüme küni yézilargha ewetilidighanliqi, del jüme namizi oqulidighan waqitqa toghrilap oyun qoyushqa orunlashturulidighanliqi, yerlik da'irilerning bu arqiliq déhqanlarni jüme namizi oqushtin chekleydighanliqini bildürdi.

U yene sen'et ömektiki Uyghur qizlarni yoquridin kelgen xitay emeldarlarning aldigha chiqirip ussul oynashqa buyruydighanliqini, ularni népiz we bedini körünüp turidighan uchuq kiyimlerni kiyishke mejburlaydighanliqi, ularning buyriqini ret qilghan sen'etchi qizlarning xizmettin qoghlinidighnaliqini bayan qildi.

Mezkur höjjetlik filim qoyulghandin kéyin, filimning rézhissuri tülay gökchimen xanim söz qildi. U özining uzun zamandin buyan sherqiy türksitan'gha munasiwetlik bir höjjetlik filim ishlesh xiyali barliqini, Uyghur diyarigha bérip neq meydanda sin'gha élishni pilan qilghan bolsimu, emma xitay tereptin ruxset alalmighanliqini, netijide türkiyede yashawatqan sherqiy türksitanliqlar ichidiki bir qisim kishilerni ziyaret qilip, bu filimni ishligenlikini chüshendürüp ötti.

Filim körsitish zalining aldida Uyghur medeniyet körgezmisi échlip, Uyghurlarning öp-adetliri we medeniyitini tonushturush pa'aliyiti élip bérildi.

Istanbuldin enqere bérip bu pa'aliyetke qatnashqan sherqiy türkistan yéngi nesil herikitining re'isi dokturant abdusalam teklimakanning bildürüshiche, xelq'ara sherqiy türksitan teshkilatlar birlikidin bir hey'et enqerege bérip, mezkur bu filim körsitilish jeryanida Uyghur medeniyet körgezmisi achqan. Uyghurlarning medeniyiti we örp-adetliri tonushturulghan Uyghurche kiyim-kéchekler, sangza, samsa qatarliq tamaqlar körgezmige qoyulghan.

Filimning échilish murasimida sultan sutuq bughraxan wexpining mes'ulliridin abdul'ehed udun ependi söz qilip, yéqinda ashkara bolghan “Shinjang saqchi höjjetliri” toghrisida toxtalghan. U sözide 13 yashtin 73 yashqiche bolghan ariliqtiki oxshimighan yashlardiki nurghunlighan Uyghurlarning xitay saqchiliri teripidin naheq tutqun qilin'ghanliqini tekitligen.

Tulay gökchimen xanimning bildürüshiche, “Insan filim ishlesh guruppisi” 2016-yili qurulghan iken. Bu guruppa 2020-yili dunya kishilik hoquq küni munasiwiti bilen “Sherqiy türksitan'gha qulaq salayli” namliq höjjetlik filim ishlep, ijtima'iy taratqularda tarqatqan iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet