Мутәхссиләр: "американиң уйғурларға қаритилған зулумни ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп бекитиши зор әһмийәткә игә"

Мухбиримиз ирадә
2021-01-19
Share
Мутәхссиләр: Түркийә һаҗәттәпә унверситетиниң оқутқучиси доктор әркин әкрәм.
Social Media

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, 19-январ күни америка ташқий ишлар министири майк помпейо рәсмий һалда хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан зулумини "ирқий қирғинчилиқ" дәп җакарлиди. У баянатида "бүгүн мән әстайидиллиқ билән қарап чиққандин кейин, хитай компартийәси йетәкчиликидики хитай хәлқ җумһурийитиниң уйғур мусулманлирини асас қилған һалда уйғурлар вә райондики башқа аз санлиқ қазақ вә қирғиз мусулманлириға ерқий қирғинчилиқ йүргүзгәнликини вә инсанийәткә қарши җинайәт садир қилғанлиқини бекиттим. Бу баянат дуняниң һәрқайси җайлириға тарқалған һөкүмәт органлири вә мустәқил органларниң бу қабаһәт үстидин елип барған узун йиллиқ тәкшүрүшиниң вә шундақла америка дөләт мәҗлисидики һәр икки партийәниң қоллишиниң нәтиҗиси," деди.

Америка трамп һөкүмити вәзиписини түгәткән ахирқи күнидә бундақ зор бир қарарни елан қилиши дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғурларни, уйғурлар үчүн һармай-талмай күрәш қилған тәтқиқатчиларни, кишилик һоқуқ паалийәтчилирини вә уйғур достлирини хурсән қилди. Улар америка һөкүмитиниң йәнә бир қетим мәзлумларниң йенида болғанлиқидин, зулумниң характери немә болса уни әйнән қобул қилғанлиқидин сөйүнди.

Түркийә һаҗәттәпә унверситетиниң оқутқучиси доктор әркин әкрәм американиң қарарини қарши алди. У "хитай һөкүмитиниң уйғурларни йоқ қилишқа урунуватқанлиқи рәсмий бекитилди, хитай җинайәтчи болди. Бу хәлқарада аброй қазинишқа урунуватқан хитайға вә униң чоң дөләт болуш арзусиға берилгән зор зәрбә," деди.

Биз йәнә америкадики нопузлуқ истратегийә тәтқиқат органлиридин болған "ранд тәтқиқат мәркизи" ниң сиясәт тәтқиқатчиси доктор сикот херолдниму зиярәт қилдуқ. У радийомизға қилған сөзидә бу қарарниң хитай ичидә зулум көрүватқан уйғурлар үчүн толиму зор үмид болидиғанлиқини тәкитлиди. У мундақ деди: "райондики уйғурларға нисбәтән бу қарар дәмаллиққа яки йеқин кәлгүсидә уларниң әһвалида көрүнәрлик яхшилиниш пәйда қилалмаслиқи мумкин. Бирақ бу дуняниң уларни унтуп қалмиғанлиқидин дерәк бериду, шуңа улар үмидсизләнмәслики керәк."

Сикот херолд йәнә мундақ деди: "хитайниң бастуруш қораллири болған чирай пәрқләндүрүш сүний әқил техникилиридин тартип ‹хуавей' ниң 5G тори вә үскүнилиригә орнитилған ‹уйғурлардин агаһландуруш' техникилириғичә, ‹HikVision' ниң көзитиш апаратлиридин вә учқучисиз айропилан техникисиғичә һәммиси инсанийәткә қарши җинайәткә шерик болғанлиқи үчүн қаттиқ әйибләшкә учраватиду. Хитай һөкүмитиниң уйғур қул әмгикидин пайдилинип туруп қиливатқан експортлири бекитип чиқилди вә улар чәкләнди вә бу давамлиқ шиундақ болиду. Шуңа бу арқилиқ техиму көп уйғурларни хитай хәлқ җумһурийитиниң түрмә-санаәт районлириға йөткәш аз болсиму астилиди, дәп қараймән".

Сикот херолд әпәнди йәнә бу қарарниң чәт әлләрдики уйғурлар үчүнму зор әһмийәткә игә икәнликини, чәт әлләрдики уйғуларниң панаһлиниш ишлириниң қолайлишиши, хитайға қайтурулуш хәвпигә дуч кәлмәсликигә пайдилиқ болидиғанлиқини, җүмлидин уларниң давасиниң диққәткә еришкәнликиниң намайәндиси икәнликини тәкитлиди.

Уйғур тәтқиқат институтиниң мутәхәссиси руқийә турдуш ханим бүгүн зияритимизни қобул қилип, американиң хитайға "ирқий қирғинчилиқ" тамғисини бесишиниң риял әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди. Биринчидин, бу арқилиқ хитайниң хәлқара адаләт мәһкимисигә охшаш орунларға әрз қилиш, хәвпсизлик кеңишидә авазға қоюп һәрикәт тәләп қилиш, американиң өз алдиға башқа йәнә нурғун конкирет җаза тәдбирлирини қоюш, йәниму көп дөләтләрниң бу зулумни ирқий қирғинчилиқ дәп етирап қилишиға йол ечиштәк әмәлий пайдилири болидиғанлиқини билдүрди.

19-январ қарар елан қилинған күни йәнә америка ташқий ишлар министири майк помпейо "вал-стрит жорнили" да мәхсус бу һәқтә обзор елан қилди. У уйғур елида йүз бериватқанларниң ирқий қирғинчилиқ икәнликини изаһлап язған мақалисидә барлиқ дөләтләргә хитаб қилип мундақ деди:

"уйғурларға қаритилған ирқий қирғинчилиқ пәқәт шуларға зиянкәшлик қилғанлиқ әмәс, бәлки америкиниң қурғучилири кишилик һоқуқ чемпийонлириниң универсал инсаний қәдир-қиммәт уқумлириға хилаплиқ қилғанлиқ. Шинҗаңдин кәлгән қайғулуқ йиға-зариләрдин америка натсистлар германийәси, риванда, боснийә вә дарфурдин кәлгән налә-пәрядларни аңлиди. Биз бу налә-пәрядларға қулақ салған барлиқ дөләтләрни мушу чақириққиму аваз қошушқа җүмлидин әсиримизниң деғи болған-хитай компартийәсиниң ирқий қирғинчилиқи вә инсанийәткә қарши туруш җинайәтлирини етирап қилишқа чақиримиз."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт