Mutexssiler: "Amérikaning Uyghurlargha qaritilghan zulumni 'irqiy qirghinchiliq' dep békitishi zor ehmiyetke ige"

Muxbirimiz irade
2021-01-19
Share
Mutexssiler: Türkiye hajettepe unwérsitétining oqutquchisi doktor erkin ekrem.
Social Media

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, 19-yanwar küni amérika tashqiy ishlar ministiri mayk pompéyo resmiy halda xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan zulumini "Irqiy qirghinchiliq" dep jakarlidi. U bayanatida "Bügün men estayidilliq bilen qarap chiqqandin kéyin, xitay kompartiyesi yétekchilikidiki xitay xelq jumhuriyitining Uyghur musulmanlirini asas qilghan halda Uyghurlar we rayondiki bashqa az sanliq qazaq we qirghiz musulmanlirigha érqiy qirghinchiliq yürgüzgenlikini we insaniyetke qarshi jinayet sadir qilghanliqini békittim. Bu bayanat dunyaning herqaysi jaylirigha tarqalghan hökümet organliri we musteqil organlarning bu qabahet üstidin élip barghan uzun yilliq tekshürüshining we shundaqla amérika dölet mejlisidiki her ikki partiyening qollishining netijisi," dédi.

Amérika tramp hökümiti wezipisini tügetken axirqi künide bundaq zor bir qararni élan qilishi dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghurlarni, Uyghurlar üchün harmay-talmay küresh qilghan tetqiqatchilarni, kishilik hoquq pa'aliyetchilirini we Uyghur dostlirini xursen qildi. Ular amérika hökümitining yene bir qétim mezlumlarning yénida bolghanliqidin, zulumning xaraktéri néme bolsa uni eynen qobul qilghanliqidin söyündi.

Türkiye hajettepe unwérsitétining oqutquchisi doktor erkin ekrem amérikaning qararini qarshi aldi. U "Xitay hökümitining Uyghurlarni yoq qilishqa urunuwatqanliqi resmiy békitildi, xitay jinayetchi boldi. Bu xelq'arada abroy qazinishqa urunuwatqan xitaygha we uning chong dölet bolush arzusigha bérilgen zor zerbe," dédi.

Biz yene amérikadiki nopuzluq istratégiye tetqiqat organliridin bolghan "Rand tetqiqat merkizi" ning siyaset tetqiqatchisi doktor sikot xéroldnimu ziyaret qilduq. U radiyomizgha qilghan sözide bu qararning xitay ichide zulum körüwatqan Uyghurlar üchün tolimu zor ümid bolidighanliqini tekitlidi. U mundaq dédi: "Rayondiki Uyghurlargha nisbeten bu qarar demalliqqa yaki yéqin kelgüside ularning ehwalida körünerlik yaxshilinish peyda qilalmasliqi mumkin. Biraq bu dunyaning ularni untup qalmighanliqidin dérek béridu, shunga ular ümidsizlenmesliki kérek."

Sikot xérold yene mundaq dédi: "Xitayning basturush qoralliri bolghan chiray perqlendürüsh sün'iy eqil téxnikiliridin tartip 'xu'awéy' ning 5G tori we üskünilirige ornitilghan 'Uyghurlardin agahlandurush' téxnikilirighiche, 'HikVision' ning közitish aparatliridin we uchquchisiz ayropilan téxnikisighiche hemmisi insaniyetke qarshi jinayetke shérik bolghanliqi üchün qattiq eyibleshke uchrawatidu. Xitay hökümitining Uyghur qul emgikidin paydilinip turup qiliwatqan éksportliri békitip chiqildi we ular cheklendi we bu dawamliq shi'undaq bolidu. Shunga bu arqiliq téximu köp Uyghurlarni xitay xelq jumhuriyitining türme-sana'et rayonlirigha yötkesh az bolsimu astilidi, dep qaraymen".

Sikot xérold ependi yene bu qararning chet ellerdiki Uyghurlar üchünmu zor ehmiyetke ige ikenlikini, chet ellerdiki uyghularning panahlinish ishlirining qolaylishishi, xitaygha qayturulush xewpige duch kelmeslikige paydiliq bolidighanliqini, jümlidin ularning dawasining diqqetke érishkenlikining namayendisi ikenlikini tekitlidi.

Uyghur tetqiqat institutining mutexessisi ruqiye turdush xanim bügün ziyaritimizni qobul qilip, amérikaning xitaygha "Irqiy qirghinchiliq" tamghisini bésishining riyal ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi. Birinchidin, bu arqiliq xitayning xelq'ara adalet mehkimisige oxshash orunlargha erz qilish, xewpsizlik kéngishide awazgha qoyup heriket telep qilish, amérikaning öz aldigha bashqa yene nurghun konkirét jaza tedbirlirini qoyush, yenimu köp döletlerning bu zulumni irqiy qirghinchiliq dep étirap qilishigha yol échishtek emeliy paydiliri bolidighanliqini bildürdi.

19-Yanwar qarar élan qilin'ghan küni yene amérika tashqiy ishlar ministiri mayk pompéyo "Wal-strit zhornili" da mexsus bu heqte obzor élan qildi. U Uyghur élida yüz bériwatqanlarning irqiy qirghinchiliq ikenlikini izahlap yazghan maqaliside barliq döletlerge xitab qilip mundaq dédi:

"Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliq peqet shulargha ziyankeshlik qilghanliq emes, belki amérikining qurghuchiliri kishilik hoquq chémpiyonlirining uniwérsal insaniy qedir-qimmet uqumlirigha xilapliq qilghanliq. Shinjangdin kelgen qayghuluq yigha-zarilerdin amérika natsistlar gérmaniyesi, riwanda, bosniye we darfurdin kelgen nale-peryadlarni anglidi. Biz bu nale-peryadlargha qulaq salghan barliq döletlerni mushu chaqiriqqimu awaz qoshushqa jümlidin esirimizning déghi bolghan-xitay kompartiyesining irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi turush jinayetlirini étirap qilishqa chaqirimiz."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet