“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ йиғинда уйғур ирқий қирғинчилиқи нуқтилиқ муһакимә қилинған

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2023.11.27
Eziz-Eysa-Elkün-doklat-bermekte-1-1024 “21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғини көрүнүши, 2023-йили 25-ноябир, левән
RFA/Erkin Tarim

24-25-Ноябир күнлири белгийәниң левән (Leuven) шәһиридики айриш (İrish) институтида уйғур дияридики җаза лагерлири вә уйғур ирқий қирғинчилиқиға беғишланған мәхсус йиғин өткүзүлгән.

“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғинида уйғур мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүп келиватқан мутәхәссисләр, җаза лагерлири шаһитлири мәхсус доклат бәргән. Йиғинда уйғур диярида җаза лагерлириниң пәйда болушидин тартип, уларниң һазирқи реал әһвали вә кәлгүси йүзлиниши қатарлиқ темилардиму җиддий талаш-тартишлар елип берилған.

Бу йиғинға уйғуршунас тәтқиқатчилар, җаза лагерлири һәққидә издиниш елип бериватқан мутәхәссисләр, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, белгийәдики университетларниң оқутқучи-оқуғучилири вә сиясий паалийәтчиләр болуп җәмий 150 әтрапида киши қатнашқан. Йиғинда голландийәдә туруватқан җаза лагери шаһити қәлбинур сидиқ ханим “хитайниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқи вә инсанийәткә қарши җинайәт” темисида, әнглийәдики уйғур зиялийси әзиз әйса әлкүн “хитайниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқиниң арқа көрүнүши” темисида доклат бәргән, шундақла хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқини дәлил-испатлар билән аңлатқан.

“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғинида әзиз әйса әлкүн сөзләватқан көрүнүш, 2023-йили 25-ноябир, левән
“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғинида әзиз әйса әлкүн сөзләватқан көрүнүш, 2023-йили 25-ноябир, левән
RFA/Erkin Tarim

Белгийәдин зияритимизни қобул қилған әзиз әйса әлкүн әпәндиниң билдүрүшичә, бу йиғинда гәрчә дуняниң башқа җайлирида йүз бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириму аңлитилған болсиму, әмма йиғинниң асаслиқ муһакимә нуқтиси уйғур ирқий қирғинчилиқиға мәркәзләшкән. Йәни хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлирини пәрдазлап көрситиш тәшвиқати, җаза лагерлири мәсилисиниң хәлқарада пәйда қилған тәсири һәмдә хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан ирқий қирғинчилиқини йошуруш суйиқәсти қатарлиқлар тәпсилий муһакимә қилинған. У бу һәқтә тохтилип мундақ деди: “бу йиғин биз үчүн яхши бир мунбәр болди. Йәни уйғурлар мәсилиси тоғрилиқ кәм қалған җайларни толуқлайдиған бир пурсәт болди. явропа иттипақиниң мәркизи болған бирюссел шәһиридила әмәс, бәлки йәнә әтрапидики шәһәрләрдә, илмий саһәләрдә вә институтларда мушундақ пурсәтләр яритилмақта. Бу йиғинда уйғурлар дучар болуватқан мәсилиләр, болупму уйғур ирқий қирғинчилиқи әтраплиқ оттуриға қоюлди. Гәрчә йиғинда нөвәттики украина мәсилиси, ғәззәдики тоқунушлар вә дуняниң башқа җайлиридики тоқунушлар һәққидә муһакимиләр болған болсиму, әмма йиғиндики қизиқ нуқта йәнила уйғур мәсилисигә, болупму уйғур ирқий қирғинчилиқиға мәркәзләшти. Бу йиғинға белгийәдә туруватқан түркләрму көпләп иштирак қилди. Мән наһайити әһмийәтлик бир йиғин болди, дәп қараймән. ”

“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғини көрүнүши, оңдин солға қәлбинур сидиқ, пенни гирин (Penny Green) вә әзиз әйса әлкүн. 2023-Йили 25-ноябир, левән
“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғини көрүнүши, оңдин солға қәлбинур сидиқ, пенни гирин (Penny Green) вә әзиз әйса әлкүн. 2023-Йили 25-ноябир, левән
RFA/Erkin Tarim

Лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханимму мәхсус зияритимизни қобул қилип, йиғин әһлиниң өзиниң доклатини интайин қизиқип аңлиғанлиқини, доклатиниң ахирқи қисминиң соал-җаваб шәклидә ахирлашқанлиқини баян қилди.

Әзиз әйса әлкүн өзиниң “хитайниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқиниң арқа көрүнүши” намлиқ доклатида уйғур қирғинчилиқиниң 2017-йилида әмәс, бәлки 1949-йили коммунист хитай уйғур диярини бесивалғандин кейин башланғанлиқини мисаллар арқилиқ аңлатқанлиқини баян қилди.

“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу йиғинда нутуқ сөзлигән бәзи чәт әллик мутәхәссисләрму уйғурлар тоғрисида алаһидә тохталған. Улар һәр қайси дөләтләрни хитайға қарши әмәлий һәрикәткә өтүшкә чақирған. Әзиз әйса әпәндиниң тәкитлишичә, бу йиғинда лондондики ханиш мари (Queen Mary) университетиниң оқутқучиси пеннй грен (Penny Green) ханим “йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқлар вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң бу делолар тоғрисидики көзитишлири” мавзулуқ доклат бәргән. У бу доклатида уйғур қирғинчилиқи һәққидиму тәпсилий тохталған.

“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғини көрүнүши, 2023-йили 25-ноябир, левән
“21-әсирдики инсанийәткә қарши җинайәт вә хәлқара тәшкилатларниң роли” намлиқ бу муһакимә йиғини көрүнүши, 2023-йили 25-ноябир, левән
RFA/Erkin Tarim

Йиғин җәрянида йәнә башқа дөләтләрдин кәлгән мутәхәссисләрму дуняниң һәр қайси җайлирида йүз бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири тоғрисида доклатлар бәргән. Белгийә уйғур җәмийитиниң рәиси әкбәрму мәзкур йиғинға қатнишип, пикир баян қилған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.