Térilghu yerlerge olturaq oy sélishqa qarshi turghan idare bashliqi abdumanap hakimjan türmige tashlan'ghan

Washin'gtondin muxbirimiz shöhret hoshur teyyarlidi
2024.05.07
Amérikadiki eng chong musulman teshkilati xiltonni xotendiki méhmanxana qurulushini toxtitishqa chaqirdi Bir it chéqiwétilgen meschitning ornigha baghlap qoyulghan körünüsh. 2021-Yili 29-aprél, qaraqash, xoten.
REUTERS

Melum bolushiche, 2000-yillarda, “Yerlerni déhqanchiliq mahirlirining qoligha merkezleshtürüsh” namida dawam qilghan “Tereqqiyat tedbirliri” Uyghur élidiki ahalilerni bolupmu déhqanlarni éghir ziyan'gha uchritish bilen birlikte, belgilik milliy mes'uliyet tuyghusi bolghan bir qisim yerlik emeldarlarni bi'aram qilghan. Bolupmu yerler xitay köchmenlirining qoligha merkezleshkendin kéyin, Uyghur déhqanlirining asasliq tirikchilik menbesidin ayrilip, xitay köchmenlirige ishlemchi bolup qélishi, bu weziyetni eng yéqindin körüp turuwatqan bir qisim Uyghur rehbiriy kadirlarni, buninggha tégishlik inkas qayturushqa we öz mes'uliyet da'iriside yerlik xelqlerning menpe'etini qoghdashqa mejburlighan.

Téléfon ziyaretlirimiz dawamida ashkarilinishiche, ghulja nahiye tebi'iy bayliq idarisining mu'awin bashliqi abdumanap hakimjan 2019-yili tutqun qilinip türmige tashlan'ghan. Melum bolushiche, bu yil 50 yashlar chamisidiki abdumanap hakimjan nöwette künes nahiyesidiki qarabughra türmiside jaza ötimekte iken.

Téléfonimizni qobul qilghan, emma özini ashkarilashni xalimighan bir xadimning déyishiche, abdumanap hakimjan tebi'iy bayliq idarisige mu'awin bashliq bolghan 2012-yildin bashlap, yerlik ahalilerning térilghu yerlirini we olturaq öylirini igiliwalghan xitay shirketlirining ilgiri bergen wedisining héch biride turmighanliqi, netijide yerlik ahalilerning, xitay köchmenlirige béqindi haletke chüshüp qul mu'amilisige duch kéliwatqanliqigha shahit bolghan. Buningdin 12 yil burunqi bir téléfon ziyaritimizdimu, ghulja shehiridiki yerlik ahalilerdin biri, öyi chéqiwétilgen ahalilerning ilgiri wede qilin'ghan “Payda” larning héchbirige érishelmigenlikini ashkarilighanidi. Uning déyishiche, xitay shirketliri chéqiwétilgen öyler ornigha dukan bérilidighanliqi yaki belgilik xizmet bilen teminleydighanliqini wede qilishqan iken.

Özini ashkarilashni xalimighan mezkur xadimning déyishiche, 2013-yili, melum bir xitay shirkiti qash derya boyidiki térilghu yerlerni sétiwélip sayahet rayoni qurmaqchi we shu jaygha xizmet binasi hem xizmetchilerning olturaq öyini salmaqchi bolghanda, abdumanap hakimjan munasiwetlik qanun belgilimilerni körsitip turup, yeni térilghu yerlerge olturaq öy sélishqa bolmaydighanliqini otturigha qoyup xitay shirkitining yer sétiwélish pilanini ret qilghan. Abdumanapning bu qarari mezkur shirketke yéqinchiliqi bolghan bir qisim xitay rehberlerning naraziliqini qozghighan bolsimu, u qararni ret qilishqa seweb tapalmighan.

Mezkur idarining intizam tekshürüsh xadimi eslidiki belgilime boyiche, térilghu yerlerge olturaq öy sélishqa bolmaydighanliqini bayan qilish arqiliq, abdumanap hakimjanning qararining toghra ikenlikini bildürdi.

Özini ashkarilashni xalimighan xadimning yene déyishiche, 2013-yili qash yézisidiki bir türküm déhqanlar tebi'iy bayliq idarisige kélip térilghu yerlirini sétishni xalimaydighanliqini bildürgen we bu heqte özlirige kéliwatqan bésimgha qarita naraziliqlirini ipadiligen. Abdumanap déhqanlarni ishxanisida qizghin kütüwalghan hemde ulargha teleplirining toghra ikenlikini we qollaydighanliqini bildürgen؛ shu küni shikayet qilip kelgen déhqanlargha idarining birinchi bashliqighimu ehwalni melum qilip qoyushni tewsiye qilghan. Abdumanapning bu qilghini 2017-yili chong tutqun bashlan'ghanda, uning “Terbiyelesh” ke élip kétilishige we 2019-yilning axiri késiwétilishige seweb bolghan. Déyilishiche, uning bu qilghanliri “Kolléktip jama'et tertipini buzush” qilmishigha köz yumush we uni righbetlendürüsh dep qaralghan we sot hökümide ikki yüzlimichilikning pakit süpitide xatirilen'gen.

Ghulja nahiye jélilyüzi bazarliq saqchi xadimi, abdumanap hakimjanning nöwette künestiki bir türmide jaza ötewatqanliqini delillidi.

Yuqirida, Uyghur élidiki yer bulangchiliqigha qarshi turghan Uyghur emeldarning nöwette türmide jaza ötewatqanliqi heqqide melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.