“‍Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” 21-yundin bashlap amérikada resmiy ijra qilinidiken

Muxbirimiz irade
2022-05-02
Share
“‍Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” 21-yundin bashlap amérikada resmiy ijra qilinidiken Prézidént jow baydén aq sarayda nutuq sözlimekte. 2022-Yili 6-aprél.
AP

Amérika pirézidénti jow baydén 2021 yili 23-dékabir küni “‍Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi” ge imza qoyup, uni resmiy qanun'gha aylandurghan idi. Mezkur qanun bu yil 6- ayning 21- künidin étibaren resmiy yosunda ishqa kirishidiken. Bu sewebtin amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi (CBP) amérikadiki herqaysi import qilghuchilargha 2022-yili 6-ayning 21-künidin bashlap “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” da körsitilgen maddilarning ishqa kirishidighanliqi heqqide uqturush ewetidighanliqini jakarlighan.

Amérikaning tijaret we qanun sahesidiki adwokatlarning tetqiqat tor béti bolghan “jdsupra” da körsitilishiche, bu qanunning 3-maddisida shinjang Uyghur aptonom rayonida ishlepchiqirilghan yaki Uyghur we bashqa türkiy musulmanlarning mejburiy emgikidin paydigha érishken herqandaq orun we shirketning mehsulatlirini “Ret qilishqa bolidighan perezler” asasida amérikaning 1930-yili chiqirilghan “Baj qanuni” ning 307-maddisi boyiche ret qilish yaki tutup qélish békitilgen.

Jümlidin mejburiy emgek arqiliq ishlepchiqirilghan tawarlarning amérikagha kirmeslikige kapaletlik qilishni meqset qilidighan bu qanun netijiside amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi Uyghur élida ishlepchiqirilghan, qéziwélin'ghan, yasalghan barliq tawarlarni “Mejburiy emgek bilen bulghan'ghan” dep perez qilip turup ularni tutup qalidiken. Mejburiy emgekke chétishliq dep perez boyiche mu'amile qilinidighan saheler “Uyghur aptonom rayonida toluq yaki qismen qézish élip baridighan, ishlepchiqiridighan yaki qurashturidighan orunlar, shinjang Uyghur aptonom rayonluq hökümet bilen xizmetchi qobul qilish, toshush, yötkesh, yaki mejburiy emgekke qobul qilish heqqide toxtamlashqanlar, aldinqi maddilardiki shertler astida qéziwélin'ghan, ishlepchiqirilghan mehsulatlarni éksport qilidighan orunlar, teminlesh zenjiri üchün Uyghur aptonom rayonluq hökümet yaki shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni da'iriliri bilen hemkarlashqan orun we esliheler qatarliqlarni” öz ichige alidiken.  

Amérikadiki nopuzluq siyaset tetqiqat merkezliridin amérika tashqiy siyaset kéngishi (AMERICAN FOREIGN POLICY COUNCIL) ning tetqiqatchisi maykil sobolik (Michael Sobolik)  amérika tamozhna we chigra idarisining bu uqturushining amérikaliq tijaretchilerge bérilgen axiriqi agahlandurush ikenlikini bildürdi.

U bizge élxet arqiliq qayturghan inkasida mundaq dégen: “Bu uqturush amérikaliq import qilghuchilargha qilin'ghan bir chaqiriq. Eger ularning teminlesh zenjiri Uyghur mejburiy emgikige tayansa, bu özini maddiy jehettin xeterge atqanliq bolup hésablinidu. Shunga shirketler eng yaxshisi xitaydin bashqa yerdiki teminlesh zenjirlirini izdep tépishi kérek. Mana shundaq qilghandila bu shirketler özlirini qanuniy jehettin kapaletke ige qilghan bolup hésablinidu.”

Melum bolushiche, chigra qoghdash idarisining “Qayturuwélishqa bolidighan perez” uqturushigha asasen, eger shirketler bu tedbirge reddiye bermekchi bolsa, choqum amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisini özlirining import qilghan tawar - mehsulatlirining Uyghur mejburiy emgikige chétilmaydighanliqini ispatlaydighan ishenchlik we qayil qilarliq pakitlar bilen teminlishi kérekken. Undaq qilalmighan muddetche barliq tawarlar birdek “Mejburiy emgek bilen bulghan'ghan” dep qarilidiken we cheklinidiken.

Amérika tamozhna we chigra qoghdash idarisi uqturushida “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ning 2022-yili 6-ayning 21-künidin bashlap yolgha qoyulidighanliqini, uqturush xétini tapshuruwalghan shirketlerning teminlesh zenjirliridiki mesililirini waqtida ongshishi kéreklikini tewsiye qilghan. Ular yene xet tapshuruwalmighan bashqa shirketlerningmu oxshashla yuqiriqi qanun'gha boysunup, shu boyiche ish körüsh mejburiyiti barliqini bildürgen.  

Tetqiqatchi maykil sobolik ependi bu qanunni toluq ijra qilish üchün amérika tamozhna we chigra idarisining yene mejburiy emgekchilerning yötkilish mesilisigimu diqqet qilishi kéreklikini tekitlidi. U mundaq dédi: 

“Amérika tamozhna we chigra idarisining emeldarliri choqum Uyghur mejburiy emgek küchlirining xitay ichidiki yötkilishini iz qoghlap tekshürüshi kérek. Eger ular peqet shinjangghila tutishidighan teminlesh zenjirlirining tawarlirini import qilghuchilarni nishanlisa, u halda xitayning bashqa ölkiliridiki Uyghur mejburiy emgiki asasidiki tawarlarning importigha yol qoyghan bolup qalidu. Undaq ehwalda Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanunini zor derijide cheklinidu, dégen gep. Shunga tamozhna we chigra qoghdash idarisining bu mesilini qandaq bir terep qilishi intayin muhim”.

Amérika hökümiti xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliqi we mejburiy emgikige ünümlük taqabil turush üchün tirishchanliq körsitiwatqan bolup, yéqinda, yeni bu yil 3 -ayda amérika dölet mejlisi “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ni ijra qilish üchün jem'iy 27 milyon dollardin artuq qoshumche xamchot ajratqan idi. Melum bolushiche, dölet mejlisining mezkur xamchoti uning 2022-yilliq qoshumche xamchot qanunigha kirgüzülgen. Bu xamchot mezkur qanunning ünümlük ijra qilinishi we Uyghur mejburiy emgikige chétilghan mallarning amérika bazirigha kirmeslikige kapaletlik qilish üchün serp qilinidiken.

Amérikaning tijaret we qanun sahesidiki adwokatlarning tetqiqat tor béti bolghan “jdsupra”yuqiriqi bu uqturush heqqidiki xewiride: “Amérikadiki shirketler teminlesh zenjirini tézdin we aktipliq bilen tekshürüshke, yéterlik tedbirlerni yolgha qoyup, öz mehsulatlirining mejburiy emgek küchi bilen ishlepchiqirilmighanliqigha kapaletlik qilishi kérek. Shirketler hökümetning yéteklishige boysunushi we CBP ning telipi boyiche öz mallirining mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilmighanliqini jezmleshtürüshi kérek,” dep tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet