Xudson institutida “Uyghur mejburiy emgek xirisigha taqabil turush” namliq yighin chaqirildi

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2024.06.17
hudson-institute-ufla Xudson institutida échilghan “Uyghur mejburiy emgek xirisigha taqabil turush” namliq yighin körünüshi. 2024-Yili 13-iyun, xudson instituti
Youtube/@hudsoninstitute/screenshot

Xitay hökümiti Uyghur élida amérika hökümiti bilen kanada, gollandiye qatarliq bashqa nurghun gherb döletliri parlaméntliri teripidin “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” dep atalghan wehshiyane siyasetlirini yolgha qoyghandin buyan, Uyghurlarni “Éshincha emgek küchlirini yötkesh”, “Ishik aldida ishqa orunlashturush”, “Kespiy maharet bilen terbiyelesh” dégendek namlar astida Uyghur élining ichi we sirtidiki türlük zawut karxanilarda mejburiy emgekke salghan, shundaqla buni yuqiriqi siyasetlirining bir parchisi süpitide ijra qiliwatqan idi. Amérikadiki nopuzluq tetqiqat organliridin xodson institutining körsitishiche, xitay kompartiyesi “Dunyadiki eng chong dölet bashqurushidiki mejburiy emgek pilanini yolgha qoyup, texminen 3 milyon Uyghurni qul qilghan” .

Amérika dölet mejlisi bu jinayetke taqabil turush üchün, 2021-yili 12-ayda “Uyghur mejburiy emgekning aldini élish qanuni” (UFLPA) ni maqullap, Uyghur mejburiy emgek küchi bilen ishlepchiqirilghan tawarlarning amérikagha kirishini tosushni meqset qilghan idi. Bu abide xaraktérlik qanun 2022-yili 6-aydin bashlap resmiy ijra qilinishqa bashlighan idi. Qanun ijra qiliniwatqanliqigha ikki yil tolghan mezgilde xudson instituti yene “Uyghur mejburiy emgek xirisigha taqabil turush” namliq yighin chaqirip, bu qanunning ikki yilliq musapisige qarap chiqqan. Yighinda bu qanunning chiqirilishi we ijra'iyitige munasiwetlik shexslerdin bashqa yene, Uyghur pa'aliyetchisi qelbinur ghéni sözge teklip qilin'ghan. U yighinda sin arqiliq eslide korladiki bir mektepte resim we edebiyat oqutquchiliqi qilidighan hedisi renagül ghénining “Öyide qur'an saqlighan” , “Namaz oqughan” dégendek atalmish jinayetler bilen tutqun qilinip, 17 yilliq késilishi we hazir türmide kiyim-kéchek tikidighan qul ishchigha aylandurulushighiche bolghan jeryanlarni bayan qilish arqiliq, Uyghur mejburiy emgikige taqabil turushning néme üchün muhimliqini yighin ehlining semige yene bir qétim salghan.

Uyghur pa'aliyetchisi qelbinur ghéni sözge teklip qilinip hedisi renagül ghéni heqqide sözlewatqan körünüsh. 2024-Yili 13-iyun, xudson instituti
Uyghur pa'aliyetchisi qelbinur ghéni sözge teklip qilinip hedisi renagül ghéni heqqide sözlewatqan körünüsh. 2024-Yili 13-iyun, xudson instituti
Youtube/@hudsoninstitute/screenshot

Yighin'gha amérika soda, tamozhna we chégra qoghdash idarisi, sodini tüzesh ijra qilish ishxanisi ijra'iye diréktori érik choy (Eric Choy), döletlik tashqi soda kéngishining xelq'ara teminlesh zenjiri siyasiti bölümi aliy diréktori jon pikél (John Pickel), amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitéti, siyaset we axbarat munasiwiti diréktori sikot filipsi (Scott Flipse) qatarliqlar teklip qilin'ghan.

Sikot filipsi yighinda “Uyghur mejburiy emgikige taqabil turush qanuni” ning deslepki layihesi tüzülüp munasiwetlik kishilerge ewetilgende hemme kishining inkasining “Bu qanunning ötüshi mumkin emes” tin ibaret bolghanliqini, nurghun chong shirketlerning hetta aqsarayningmu bu qanunning ötmesliki üchün lobichiliq qilghanliqini, kéngesh palata ezasi jéf mérkiliy we sabiq awam palata re'isi nensi plusi xanimning qattiq küch chiqirishi netijiside we her ikki partiyedin bolghan mejlis ezalirining küchlük qollishi bilen “Imkansiz” dep qaralghan bu qanunning maqullinip chiqqanliqini sözlep ötti.

U bu qanunning toluq ijra qilinishini algha sürüsh üchünmu nahayiti zor tirishchanliq körsitilgenlikini éytti. Emma u bu qanunning ijra qilinishining ikki yilliqini tebriklewatqan bolsaqmu, biraq héchqandaq bir tirishchanliqni biz Uyghur mejburiy emgikini chekleshte yéterlik dep qariyalmaymiz” dep eskertti.

U mundaq dédi: “Biz üchün héchqandaq bir ish yéterlik emes. Héchbir netije yéterlik emes. Bu qanunni ijra qiliwatqanda biz shuni untup qalmasliqimiz kérekki, bu yerde bir insanning tiragédiyesi bar, Uyghur élidiki charisiz kishilerning emgiki üchün éksplatatsiye qilinish hékayisi bar. Irqiy qirghinchiliqni toxtitish, biz bu qanunni ijra qilghanda biz esleshke tégishlik eng muhim amil bolushi kérek”.

Amérika soda, tamozhna we chégra qoghdash idarisi, sodini tüzesh ijra qilish ishxanisi ijra'iye diréktori érik choy bolsa bu qanunni eng yuqiri derijide ijra qilish üchün meyli dölet mejlisi bolsun, meyli tamozhna chégra qoghdash idarisi bolsun, her tereptin küchlük qollashqa érishkenlikini, barliq tereplerning Uyghurlar we bashqa türkiy xelqlerning irqiy qirghinchiliqtin ibaret éghir kishilik hoquq depsendichilikige uchrawatqanliqidek bir pakitni közde tutup, bu qanunni eng yaxshi shekilde ijra qilishqa tirishchanliq körsetkenlikini bayan qildi. U yene sözide “Biz bu qanunni ijra qiliwatqan ikki yil bolghan mushu mezgilde biz hélihem yéngi nersilerni öginiwatimiz, hélihem yéngi nersilerni bayqawatimiz” dédi. U yene, Uyghur mejburiy emgiki bilen bulghan'ghan mehsulatlarning peqetla Uyghur rayonidin chiqmighanliqi, xitayning bashqa ölkiliridimu bolghanliqi, hetta sherqiy jenubiy asiya döletliri we bashqa döletlerdiki jaylardimu xitay shirketlirining mehsulatlirining pishshiqlap ishlinip sétilidighanliqini nezerde tutqanda, Uyghur mejburiy emgiki bilen bulghan'ghan mehsulatlarni bayqash we tosashning heqiqetenmu zor riqabetke tolghan bir ishliqini we özlirining bu riqabetni hel qilish üchün toxtimay heriket qiliwatqanliqini bayan qildi. Biraq u hemmidin muhimi, amérikadiki shirketlerning hazir Uyghur mejburiy emgiki bilen bulghan'ghan mehsulatlar we teminlesh zenjirlirini ret qilish, inkar qilish ornigha aktip halda uningdin qandaq qilghanda saqlinish, pakiz teminlesh zenjirini tépish yoligha qarap méngiwatqanliqinimu eskertip ötüp, buning intayin muhim bir burulushliqini bildürdi.

Döletlik tashqi soda kéngishining xelq'ara teminlesh zenjiri siyasiti bölümi aliy diréktori jon pikél, Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanunining döletler ara diplomatiyege we jaza qanunlirigha da'ir qismini chüshendürüp ötti. U qanunning bu qisimlirining qandaq qilghanda, Uyghur mejburiy emgiki mesilisini yiltizidin hel qilishqa qaritilghanliqini, shunga qanunning diplomatiye we jaza qanunlirigha munasiwetlik qisimlirini tetbiqlash we ijra qilish üchün terbiyelesh we teyyarliq basquchida turuwatqanliqini chüshendürdi.

Bu mutexessisler yighinning axiridiki so'al-jawab qismida Uyghur mejburiy emgiki mehsulatlirining amérikagha kirishini cheklesh üchün yene némilerni qilish kérek? dégen so'algha jawab berdi. Ular buninggha bergen jawabida, aldi bilen bu qanunni ijra qilishta amérika hökümitining barliq tarmaqlirining birlikte heriket qilishining muhimliqini hemde yene mejburiy emgek mehsulatliridin payda élishni toxtatmighan shirketler we orunlargha qaritilghan jazani kücheytishtin ibaret ikki muhim nuqtini otturigha qoydi.

Sikot filipsi xitayning erzan bahaliq mallirini tor arqiliq satidighan “Tému” epini soda qara tizimlikige élish lazimliqini otturigha qoydi. U sözide tému shirkitining amérika tamozhnasining qimmiti 800 dollardin töwen posulkini tekshürmeydighan “Eng töwen chek” qa'idisidin “Yochuq” qatarida paydiliniwatqanliqini, témudin ibaret bu tor parche sétish shirkitining barliq basquchlirida mejburiy emgekning barliqi heqqide doklat barliqini tekitlep, biz uninggha “Amazon” yaki “Étsiy” qatarliq tor parche sétish dukkanliridek mu'amile qilmasliqimiz kérek, dep eskertti.

Yuqiriqi mutexessisler yene Uyghur mejburiy emgikidin payda éliwatqan orun we shexslerni qara tizimlikke élish kölimini kéngeytish we jazani kücheytishnimu Uyghur mejburiy emgikini chekleshtiki ünümini tekitleshti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.