“уйғур мәликә” әрдәнай хәлқара ханқизларни таллаш һәл қилғуч мусабиқисиниң талант түридә үчинчи болди

2023.11.23
Erdenay-02

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

Erdenay-03

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

Erdenay-04

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

Erdenay-05

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

Erdenay-06

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

Erdenay-07

Уйғур қизи әрдәнай вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпитидә 2023-йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқисигә қатнашқан көрүнүш. 2023-Йили 21-ноябир, орландо RFA/Gulchehre

2023-Йиллиқ америка ханқизи вә хәлқара ханқизи таҗисини таллаш мусабиқилири 19-ноябирдин 27-ноябирғичә филорида шитатиниң орландо шәһиридә өткүзүлиду. Америкиниң һәр қайси шитатлиридин вә дуняниң башқа җайлиридики тармақ мусабиқиләрдин таллинип чиққан икки миңдин артуқ маһир “ханқиз таҗи” ни кийиш үчүн кәскин риқабәт ичидә бу қетимқи һәл қилғуч мусабиқигә чүшти.

Бу ноқул һалдики гүзәлләрни таллаш мусабиқиси болмастин яш категорийәси бойичә төт хил гуруппиға айрилип мусабиқигә чүшкән маһирлар өзиниң универсал таланти, характери, әң гүзәл қияпити вә әң мукәммәл ипадисини намайәндә қилиду. Онлиған тәләпчан баһалиғучиларниң һәр хил ирқ вә милләтләрдин болған қизларниң сәһнә һалити, маслишишчанлиқи, өзигә болған ишәнчи қатарлиқ 30 нәччә тәрәптин номур қуюши билән таллап чиқилған “ханқиз” ларға мәликә таҗи кийдүрүлиду. “хәлқара ханқизи таҗиси” ни талишиватқан алтә яшлиқ уйғур маһир әрдәнай чимән доппа кийгиничә аписи адаләт ханим вә нәврә акиси билгиярниң һәмраһлиқида бу мусабиқә түрлиригә қатнишиватқан болуп, америкидики уйғурлар үчүн ейтқанда бу түрдики мусабиқигә қатнашқан тунҗи, шундақла бирдин бир уйғур қизи һесаблиниду.

 Әрдәнай америкиниң вирҗинийә шитатида туғулған. Туғулғандин буян дадиси билән көрүшүп бақмиған алтә яшлиқ әрдәнай хәлқаралиқ сәһниләрдә өзини “уйғур қизи” дәп тонуштурди. Шуниңдәк әң чоң ғайисиниң дадисини елип келип аилисини җәм қилиш икәнликини тәсирлик баян қилип, өзиниң балиларчә қәйсәрлики билән тамашибинларни һәйран қалдуруп кәлмәктә һәмдә уйғурларниң нөвәттики вәзийитини җанлиқ аңлатмақта. Аписи адаләт ханим америкиға келиштин илгири уйғур елидики муқам ансамбилиниң уссул артиси иди. Американиң вирҗинийә шитатида турушлуқ адаләт сабит ханим хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики “паспорт йиғивелиш сиясити” ниң қурбанлиридин болуватқан йолдиши аблимит аблиз билән җәм болалмай, йиллардин буян ялғуз ана болуп қизини бир қоллуқ чоң қилмақта.

2023-Йили авғуст ейида адаләт ханим қизи әрдәнайни “америка дөләт ханқизи” вирҗинийә шитатлиқ мусабиқә районидики мусабиқигә қатнаштурған. Әрдәнай буниң алдидики таллаш мусабиқилиридә риқабәтчилирини йеңип, вирҗинийә шитатиниң “александирийә ханқизи” сүпити билән америка дөләт ханқизи кандидати салаһийитигә еришкәниди. Америка дөләтлик вә хәлқаралиқ ханқиз таллаш мусабиқисиниң бу йиллиқ һәл қилғуч басқучида әрдәнайниң 21-ноябир (сәйшәнбә) күнидики бир күнлүк паалийитини хатирилидуқ.

Өзидинму бүйүк һекайиси болған “уйғур мәликә” әрдәнай өзини бизгә “әссалам, мән уйғур мәликә” дәп тонуштурди. Кичиккинә, шуниңдәк ясанчуқ вә әркә қиздәк көрүнидиған бу уйғур мәликә һәр күни сәһәр саәт алтидә юқири кәйпият билән орнидин туруп мусабиқиләргә тәйяр болидикән. Бүгүнки мусабиқә әтигән саәт 9:30 дин чүштин кейин алтигичә давам қилидикән. У бу нөвәт вирҗинийә штатиниң “александирийә ханқизи” болуш сүпити билән америка қошма шитатлири өсмүр ханқизи таллаш мусабиқә түрлиригә қатнашқандин башқа, техиму һаяҗанлиқ йери у “уйғур мәликә” дегән намида хәлқаралиқ ханқиз таҗисини талишиш мусабиқисигиму қатнишиду.

У 21-ноябир бир күн ичидә бу икки категорийә бойичә йәнә төт түрдә маһарәт көрсәтти. Маһирларниң сәһнидә өзини қисқичә тонуштуруши билән мусабиқә башланди. Худди чөчәкләрдики барлиқ мәликиләрни бир йәргә әкелип қойғандәк бу мусабиқә мәйданида өз шитатлириға вә дөләтлиригә вәкиллик қилип мусабиқигә қатнишиватқан мәликиләр ичидә пәқәт “уйғур мәликә” ниң кийими, қияпити вә һекайиси һечкимгә охшимайтти. Шундақла башқа маһирларға ата-аниси вә туғқанлири һәмраһ болуватқан болса әрдәнай үчүн пәқәт униң аписи адаләт ханимла пайпетәк болмақта иди. Көзни қамаштурғудәк җанлиқ вә мода кийингән һәр хил ирқ вә милләттин болған мәликиләр номур вә исим тәртипи бойичә бир-бирләп сәһнигә чиқип өзлирини тонуштурди. Улуғвар арзу-арманлирини ипадилишип сәһнигә тизилған маһирлар қатарида 87-номурлуқ маһир әрдәнай уйғур сәһнигә чиққанда сәһнә арқисидики чоң екранда латинчә “UYGHUR” дегән чоң хәтләр пәйда болди. Апақ көңләклири билән қар ләйлисигә охшап қалған уйғур қизи әрдәнай микрофонни қолиға алди: “верҗинийә шитатидики александирийәдин кәлгән кәлгүсидики чиш дохтури әрдәнай уйғурдин һәммиңларға салам. Мән алтә яшқа кирдим, йәслидә оқуймән. Мениң бәкму есил апам вә дадам бар. Мән дадамни бәкму сеғиндим. Мән униң аилимизгә қайтип келиши үчүн күрәш қилимән. ”

“алмидәк йүрәктә аләмчә сөйгү” дегәндәк бу юмран ғунчиниң хитаби тамашибин вә баһалиғучиларни тәсирләндүрди. Улар әрдәнай сәһнидин чүшүп кәткүчә униңға меһрибанлиқ нәзиридә һәвәс қилишип қарап турушти. Қизидин көзини үзмәй җиддийлишиватқинини йошуруш үчүн күлүмсирәп олтурған адаләт ханим болса әрдәнай сөзини тамам қилиши биләнла көз яшлирини тохтиталмиди. “уйғур мәликә” әрдәнайға мәдәт бериш үчүн кәлгән һәмдә орландо шәһиридә яшаватқан бир қанчә уйғур уни дәстә-дәстә гүлләр вә совғатлар билән оривелишти.

21-Ноябир күни әрдәнай вә униң аписи үчүн җиддий вә җапалиқ, шуниңдәк толиму һаяҗанлиқ бир күн болди. Мусабиқиниң тәләплиригә мас һалда әрдәнай төт қетим кийим вә аяғлирини, һәтта зибу-зиннәтлириниму маслаштуруп өзгәртиши керәк иди. Қизил әтләслик газ көңләк, қар ләйлиси көңлики, йешил яқут көзлүк көңләк вә ахирида чечәкләрдәк һалрәң көңләклириниң һәммисила әрдәнайға бәкла ярашти. Һәр қетим у кийим алмаштурғанда йеңидин башқа бир рәңдә порәкләватқан ғунчиға охшап қалатти. У әйнәктики әксигә қарап татлиқ бир күлүмсирәп мәмнунлуқини ипадиләп қойғандин кейин “уйғур” дәп йезилған мәликә лентисини яраштуруп янға есишни унтуп қалмайтти. Артуқчә ясалмилиқтин хали, саддилиқи мана мән дәп көрүнүп туридиған бу уйғур мәликә юмран вә силиқ характери билән бир дәмдила риқабәтчисидин бир қанчиси билән достму болуп қапту. Униң һекайилири мусабиқигә кәлгәнләрни тәсирләндүрүпту. Мизури шитатидин кәлгән грам кейси (Gram Casey) ханим мизури шитатлиқ ханқизи болған қизи бентили (Bentley) билән бу мусабиқигә қатнишиш җәрянида әрдәнай вә униң аписи билән тонушқан вә әрдәнайниң һекайисидин бәкму тәсирләнгәникән.

Мизури шитатидин кәлгән грам кейси (Gram Casey) ханим мизури шитатлиқ ханқизи болған қизи бентили (Bentley),  2023-йили 21-ноябир, орландо
Мизури шитатидин кәлгән грам кейси (Gram Casey) ханим мизури шитатлиқ ханқизи болған қизи бентили (Bentley), 2023-йили 21-ноябир, орландо
RFA/Gulchehre

Әрдәнай билән қизиниң омақ күлүп ойнашлириға мәслики келип қарап турған кейсий ханим зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “мән әрдәнай тонуштурулған варақчини көрүп, униң туғулғандин буян дадисини көрүп бақмиғанлиқини билгәндин кейин, уйғурлар дуч келиватқан ишларға ишәнгүм кәлмиди. Бу бәкму қорқунчлуқ. Буни көргән һәр қандақ адәмниң уларға ярдәм қилғуси келиду. Көңлүм бәк йерим болди, мән уларниң бу еғир күнләрни қандақ өткүзүватқанлиқини қияс қилалмаймән. Униң аписи бәкму җасарәтлик икән. Һәммә тәйярлиқни өзи ялғуз қиливатиду. Әрдәнай болса бәкму чирайлиқ һәм қәйсәр, йеқимлиқ бир қиз. У дадисини ағзидин чүшүрмәйду, у техи бала. Әмма униң қәйсәрликигә һәйран қалдим. Униң өзиниң йешиға мас болмиған бу еғир күлпәтләргә учриши аҗайип бир наһәқчилик. Һечкимниң, болупму һәр қандақ бир сәбийниң бешиға бундақ күнләр кәлмәслики керәк иди” .

Һәл қилғуч мусабиқисигә қатнишиватқан һәммә маһирлар вә ата-анилар бүгүнки паалийәт күн тәртипиниң әң ахирқи басқучида охшаш бир залға йиғилди. Хәлқаралиқ өсмүрләр ханқизни таллаш җиддий давам қиливатқан дәқиқиләрдә алдинқи күндики мусабиқиләрниң нәтиҗилириму елан қилинди. Әрдәнай 5-нөвәт мусабиқә үчүн әмәс, бәлки мукапат тапшурувалғили сәһнигә чиқти. Әрдәнай өсмүр ханқизларниң талант түридә 3-чиликни қолға кәлтүргән маһир сүпитидә ләвһәни тапшурувалди. У 20-ноябир күни өсмүр ханқизи таллаш мусабиқисиниң талант көрситиш түридә аписи өгәткән “чимән доппа” дегән уйғурчә усулни ойниған иди. Адаләт ханим һаяҗанлиқ көз яшлирини сүртүветип “уф. . . Әмди зияритиңларни қобул қилай” деди.

Адаләт ханим бу һәқтә тохтилип “хәлқара ханқизларни таллаш мусабиқисигә чүшүватқан әрдәнай мусабиқиләрдә өзиниң ички гүзәлликини намаян қилишни, меһир-муһәббәтни әтрапиға йәткүзүшни, шуниңдәк кишилик һаятқа тоғра қараш, өзигә охшаш ата-анисидин айрилип яшаватқан уйғур балилириниң авазини аңлитишни арзу қилиду; у йәнә барлиқ уйғур балилириға ‛мән қилалидим, сизму қилалайсиз‚ дегән хитабни йәткүзүшни, қийинчилиқниң һечқачан бизни йиқиталмайдиғанлиқи, әксичә бизни техиму мукәммәл қилип тавлап чиқидиғанлиқини билдүрүшни халайду” дәйду.

“бу мусабиқиләр җәрянида сиз һес қилған әң муһим нәрсә немә? ” дәп сориғинимизда у “биз ялғуз әмәскәнмиз. Биз уйғурлар ялғуз әмәскәнмиз” деди. Бу мусабиқиләрдә маһирларниң утуп чиқишида уларниң мусабиқиләрдики нәтиҗилиридин башқа торда биләт ташлаш түридә еришкән қоллаш саниму һалқилиқ рол ойнайдикән. Қанчә көп биләт ташланса утуш еһтимали шунчә юқири болидикән.

Бу қетимқи мусабиқиниң тордин биләт ташлаш басқучи 20-ноябир ахирлашқан. Әрдәнай 27-ноябирғичә йәнә хәлқара сәвийәдики бу ханқизларни таллаш мусабиқиси сәһнилиридә охшимайдиған түрләр бойичә мусабиқиләргә қатнишиду. Уйғурларға вәкиллик қилип бу мусабиқигә қатнашқан әрдәнай ялғуз өзи үчүн әмәс, бәлки хитай тәрипидин аилиси парчиланған һәмдә аилә җудалиқиниң дәрдини тартиватқан йүз миңлиған уйғур сәбийлири, шуниңдәк ирқий қирғинчилиқниң қурбаниға айлиниватқан уйғурлар үчүн җасарәт көрсәтмәктә. У мушу бир күн ичидила төт қетим уйғурларға вәкиллик қилип сәһнигә чиқти вә төт қетим сәһниниң чоң екранида “уйғур” дегән хәтләрни җулалатти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.