Профессор иляс доған: «хитайниң шәрқий түркистанда ирқий қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини йәнә бир қетим тәкрарлаймән»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-03-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әнқәрәдики һаҗи байрам университети қанун факултети оқутқучиси иляс доған әпәнди.
Әнқәрәдики һаҗи байрам университети қанун факултети оқутқучиси иляс доған әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң «йәршари вақти гезити» 24-март күни елан қилған «шинҗаң тоғрилиқ хитайни сотқа бериш, түрк оқутқучи вә оңчи ахбаратниң яман нийитини көрситип бериду» мавзулуқ мақалидә 5-март күни әнқәрәдики һаҗи байрам университети қанун факултети оқутқучиси иляс доған әпәндиниң «қирим хәвәр агентлиқи» ға бәргән баянатида хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сиясити тоғрисида ейтқанлириниң тоғра әмәслики, униң хитайниң уйғур сиясити тоғрисида мәлумати йоқлуқи илгири сүрүлгән. Иляс доған әпәнди 5-март күнидики баянатида йәнә уйғур тәшкилатлири өзигә вакаләтнамә бәргән тәқдирдә хитай елип бериватқан ирқий қирғинчилиқ сиясити тоғрисида хәлқара сотқа әрз сунидиғанлиқини баян қилған. «Йәршари вақти гезити» дики мәзкур мақалидә иляс доған әпәндиниң уйғурларниң пулини тепиш нийити билән буни дегәнлики тәкитләнгән.

Бу мақалидә йәнә уни дуня уйғур қурултийи вә сүрийәдики террорчилар билән һәмкарлашти дәп әйибләнгән.

Биз бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн профессор иляс доғанға телефон қилдуқ. У, бизгә язма җаваб әвәтип бәрди. У язма җавабида мундақ дәп язған: «хитай җаза лагерлириниң барлиқини йәнә инкар қилипту, буни инкар қилса дуняниң мәсхирисигә учрайду. Чүнки хитайғиму аян болғинидәк милйонлиған уйғурниң җаза лагерлириға ташланғанлиқи дуня җамаәтчиликигиму аян. Уйғурларни лагерларда һәқсиз ишлитиватқанлиқини һәммә адәм билиду. Милйонлиған уйғурниң ичидин бир қанчә әл-қаидәчиниң барлиқини баһанә қилип уйғурларға бундақ зулум селиш әң рәзил җинайәттур. Мән язған кишилик һоқуқ тоғрисидики китаблиримда зораванлиқни әйиблигәнликим һәммигә мәлум. Һәммимизгә мәлум болғинидәк хитай дөлити уйғурлар ят милләт болғанлиқи үчүнла уларға қаттиқ бесим йүргүзүватиду.

Хитай яш-өсмүрләрни ата-анилиридин айрип башқа йәрләргә апирип меңисини ююшқа тиришмақта. Бу 1948-йили мақулланған кишилик һоқуқи әһдинамиси бойичә ирқий қирғинчилиқ һесаблиниду. Хитай һөкүмити уйғур қизлирини хитайлар билән той қилишқа зорлимақта. Буму ‹бир милләт йәнә бир гуруппиниң көпийишини тосуш' маддиси бойичә ирқий қирғинчилиқ һесаблиниду. Хитай һөкүмити көп санда уйғурни җаза лагерлириға қамап уларни миллий кимликидин, дини етиқадидин ваз кечишкә мәҗбурлимақта. Буму ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш әһдинамисигә хилап».

Профессор доктор иляс доған әпәнди өзиниң бир университет оқутқучиси, қанунчи вә кишилик һоқуқ қоғдиғучиси болуш сүпити билән хитайниң һазир уйғурларға елип бериватқан сияситиниң ирқий қирғинчилиқ икәнликини йәнә бир қетим тәкитләйдиғанлиқини оттуриға қоюп мундақ дәп язиду: «мән хәлқара қанун кәспи оқутқучиси вә кишилик һоқуқ мутәхәссиси болуш сүпитим билән хитайниң һазир уйғурларға елип бериватқан сияситиниң ирқий қирғинчилиқ икәнликини йәнә бир қетим тәкитлимәкчимән».

У, уйғур диярида мәзкур ирқий қирғинчилиқ сияситини иҗра қиливатқанларниң хәлқара сотта сотлинидиғанлиқиға ишинидиғанлиқини баян қилип мундақ дәп язиду: «шәрқий түркистанда һазирму давамлишиватқан ирқий қирғинчилиқ сиясити қарарини мақуллиған, бу қарарни иҗра қиливатқан вә мәзкур сиясәтни қоллаватқан кишиләрниң келәчәктә хәлқара сотта сотлинидиғанлиқиға ишинимән».

Иляс доған әпәнди һазир иҗтимаий таратқуларда учур болуп тарқиливатқан трагедийәләрниң пүтүн дуняға мәлум икәнликини, хитайниң, өзиниң уйғурларға қаратқан бесим сияситини дуняға ашкарилаватқанларни болса америка мәркизий ахбарат идарисигә хизмәт қилидиған кишиләр дәп әйибләватқанлиқини, буниң һакиммутләқ дөләтләргә хас тәшвиқат усули икәнликини баян қилди.

У бизгә язма шәклидә әвәткән баянатида уйғурларға һәқсиз ярдәм қилидиғанлиқини, буниң өзи үчүн инсаний бурч икәнликини тәкитлигән.

Хитайниң «йәршари вақти гезити» 24-март күни елан қилған «шинҗаң тоғрилиқ хитайни сотқа бериш, түрк оқутқучи вә оңчи ахбаратниң яман нийитини көрситип бериду» мавзулуқ мақалидә америкадики уйғур һәрикити тәшкилатиниң рәиси рошән аббас ханимғиму һуҗум қилинған. Рошән ханим, хитайниң өзи садир қиливатқан җинайәтлирини йошуруш үчүн өзлирини қарилаватқанлиқини баян қилди.

Рошән аббас ханим корона вируси түпәйли һәммә адәмниң өйидә ишләватқанлиқини, өзиниң буни пурсәт дәп билип, уйғур яшлиридин тәркиб тапқан бир гуруппа билән хитайниң уйғур яшлирини корона вируси хәвпи бар районларға йөткәватқанлиқи тоғрисидики көрүнүшләрни көп тиллиқ қилип ишләп иҗтимаий таратқулардин тарқитиватқанлиқини, хитайниң мәзкур мақалисидин, өзлириниң қилған паалийәтлириниң нишанға йәткәнликини көрүвалғанлиқини баян қилди.

Әнқәрәдики уйғур институти мудири, доктор әркин әкрәм әпәнди хитайниң өзиниң җинайәтлирини йошуруш үчүн иляс доғандәк кишиләргә һуҗум қилиш тактикисини ишлитиватқанлиқини баян қилди.

Мәлум болушичә, хитайниң «йәршари вақти гезити» илгириму бир қанчә қетим мақалиләрни елан қилип, чәтәлләрдики уйғур паалийәтчилири вә бир қисим хитайниң уйғурларға қаратқан сияситини тәнқид қилған ғәрблик мутәхәссисләр вә паалийәтчиләрни қарилиғаниди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт