Samu'él kogolati: “Bir qolimizda irqiy qirghinchiliqni eyiblep, yene bir qolimizda shinjang bilen normal munasiwet qilsaq bolmaydu”

Muxbirimiz erkin
2022.04.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Samu'él kogolati: “Bir qolimizda irqiy qirghinchiliqni eyiblep, yene bir qolimizda shinjang bilen normal munasiwet qilsaq bolmaydu” Bélgiye parlaméntida “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni tonutush namayishida bélgiye parlaméntining ezasi, parlamént tashqi ishlar komitétining mu'awin re'isi samu'él kogolati (Samuel Cogolati) sözlimekte. 2021-Yili iyul, bélgiye.
RFA/Uyghur'ay

Bélgiye parlaméntining ezasi, parlamént tashqi ishlar komitétining mu'awin re'isi samu'él kogolati (Samuel Cogolati) xitayning Uyghurlargha qarita élip barghan irqiy qirghinchiliqini toxtitishta, Uyghur mejburiy emgek mehsulatlirining bélgiye bazirigha kirishini chekleshte xitaygha qarita keskin jaza tedbirlirini yolgha qoyushni otturigha qoyup kéliwatqan yawropa siyasiyonlirining biri. Bélgiye parlaméntining yéshillar partiyesidin bolghan kogolati ependi, bélgiye parlaménti awam palatasining ‍ötken yili 6-ayda birdek awaz bilen qarar maqullap, xitayning Uyghurlargha qilghan wehshiylikini “Irqiy qirghinchiliq”, “Insaniyetke qarshi jinayet” dep étirap qilishida halqiliq rol oynighanidi.

Melum bolushiche, samu'él kogolati aldinqi hepte yéshillar partiyesidin bolghan yene bir parlamént ezasi stéfan fon hek (Stefaan Von Heck) bilen birliship bélgiye parlaméntigha mejburiy emgek mehsulatlirining bélgiyege import qilinishini cheklesh qanun layihesini sun'ghan. Qanun layiheside mejburiy emgek mehsulatlirini bélgiyege ekirgenlerge ehwalgha qarap bir yildin besh yilghiche qamaq jazasi bérish telep qilin'ghan. Kogolatining qanun layihesi xitayning alibaba shirkiti bélgiyening léyj xelq'ara ayrodromidin 220 ming kwadrat métirliq bir zéminni ‍ijarige élip, chong kölemlik bir iskilat qurghan, shundaqla bu yilning bashlirida Uyghur élining qeshqer xelq'ara ayrodromi bilen léyj xelq'ara ayrodromi otturisida resmiy yük transport hawa yoli échilip, qeshqerdin léyj shehirige resmiy mal yötkesh bashlinishining arqisidinla otturigha qoyulghan.

Biz shu munasiwet bilen samu'él kogolati ependini söhbet programmimizgha teklip qilduq. U intayin aldirash bolsimu, lékin waqit chiqirip ziyaritimizni qobul qildi.

Muxbir: kogolati ependi, söhbitimizni sizning yéqinda sun'ghan qanun teklip layhesidin bashlisaq. Sizning xizmetdéshingiz stéfan fon hek bilen birliship sun'ghan qanun layihengizde dunyaning bashqa jaylirida ishlepchiqirilghan qul emgiki mehsulatlirini import qilishni cheklesh otturigha qoyulghan. Siz bu qanun layihesi toghrisida tepsiliyrek toxtilip baqamsiz? yeni u qanun nishan qilghan bash obyékti we uning mezmuni toghrisida?

Samu'él kogolati: emeliyette hazirqi weziyetni bir ghelite déyishke bolidu. Chünki, bélgiyede mejburiy emgek we aktip qulluq cheklinip, jinayet, dep békitilgen. Bu qilmish bélgiye térritoriyeside jinayi jawabkarliqqa tartilidu. Halbuki, bu yerdiki men jiddiy, dep qaraydighan mesile shu, eger siz dunyaning bashqa jaylirida mejburiy emgekke tayansingiz we siz uningdin menpe'et éliwatqan bolup, bu mehsulatlarni mesilen, xitay, démokratik kon'go jumhuritige o‍xshash döletlerdin bélgiyege import qilghan bolsingiz, héch néme bolmaydu. Qanun sizni jawabkarliqqa tartmaydu. Biz bu ehwalni bayqap, uni özgertishke kirishtuq. Biz bélgiye parlaméntidiki yéshillar partiyesidin bolghan xizmetdashlirimiz bilen yéngi qanun layihesi sunup, mejburiy emgek mehsulatlirini bélgiyege import qilishni jinayet, dep étirap qilishni otturigha qoyduq.

Kogolati ependining éytishiche, qanun layiheside eger bireri bir mehsulatning mejburiy emgekte ishlepchiqirilghanliqini bilip turup bélgiyege import qilsa, bir yildin besh yilgha qeder qamaq jazasi bérish telep qilin'ghaniken. U xelq'araliq shirketlerning 21-esirde Uyghur qul emgiki lagérlirida ‍ishlen'gen maykilarni import qilishi “Zaman'gha pütünley xilap” iken.

Samu'él kogolati: eger siz bir mehsulatning mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghanliqini bilip turup yaki xewiringiz bar turup bélgiyege import qilsingiz siz sotta jawabkarliqqa tartilisiz. Méningche xelq'araliq shirketlerning 21-esirde xitaydiki Uyghurlar qamalghan qul emgiki lagérlirida ishlepchiqirilghan maykilarni yaki kon'go démokratik jumhuriyitide balla qullar ishlepchiqarghan kobalt mehsulatlirini bélgiyege import qilishi zaman'gha pütünley xilap. Bizning sun'ghan qanun layihemiz kishiler bilip turup bu mehsulatlarni bélgiyege import qilsa, bir yildin besh yilgha qeder jazalashni telep qilidu.

Muxbir: hazir biz mejburiy emgek, dégen waqtimizda kishilerning ésige Uyghur mejburiy emgiki kélidighan boldi. Sizmu bilgendek xitayda mejburiy emgekning kölimi nahayiti chong, shundaq nurghun sahelarge chétilidu. Paxtidin tartip yéshil énérgiye, quyash énérgiye taxtisi dégendekler. Eger sizning sun'ghan qanuningiz maqullinip qalsa, buning Uyghur mejburiy emgikini chekleshke qanchilik tesiri bolidu?

Samu'él kogolati: bu heqiqeten chong xelq'araliq shirketler üchün bir chaqiriqtur. Biz yersharilishishning mes'uliyetsizlik mesilisige aylan'ghanliqini körüwatimiz. Buningda teminat zenjirini nazaret qilish mümkinsiz nersige aylandi. Bizning sun'ghan qanun layihemiz bélgiyediki mehsulat import qilghuchilargha köprek mes'uliyet artmaqchi. Biz shu eqelliy prinsipni tekitliduq, eger siz dunyaning bashqa jayliridin mehsulat import qilmaqchi bolsingiz, biz bu mehsulatlarning mejburiy emgek yaki qullar emgikide ishlepchiqirilmighanliqini bilishimiz kérek. Chünki, biz qullar emgikige 21-esirde héchqandaq orun yoq, bu qanun bilen pütünley cheklinishi kérek, dep qaraymiz. Mana bu biz sun'ghan qanun layihesining qilmaqchi bolghanliridur.

Samu'él kogolati yene yawropa komissiyesini özining ötken yili bergen mejburiy emgek mehsulatlirigha qarita cheklesh tedbirlirini yolgha qoyidighanliqi toghrisidiki wedisige emel qilmasliq bilen eyiblidi.

Samu'él kogolati: emeliyette, yalghuz bélgiyede emes, yawropa ittipaqidimu bu toghriliq qattiq küresh bar. Yawropa komissiyesining prézidénti ursula fon dérléyin ‍ötken yili séntebirde yawropa parlaméntida qilghan sözide wede qilghan. U barliq mejburiy emgek mehsulatlirining qanunsiz qilinidighanliqini élan qilghan bolsimu, biraq bu hazirgha qeder emelge ashmidi. Shuning bilen biz bélgiyening dölet ichide bolsimu heriketke ‍ötmekchi bolup, buni jinayi ishlar qanunidin bashliduq. Eger qullar emgiki bélgiyede jinayet bolsa, uning 3-bir dölette yüz bérishiningmu jinayet bolushi normal ehwal.

Muxbir: shunisi éniqki, mejburiy emgek mehsulatlirini chekleshtiki eng qiyin nuqtilarning biri, qaysi mehsulatning mejburiy emgek bilen yaki normal emgek bilen ishlepchiqirilghanliqini ayrishtur. Siz sun'ghan qanun layihesi bu toghrisida némilerni deydu?

Samu'él kogolati: biz qanun layihemizde xelq'ara emgek teshkilatining éniqlimisini ishlettuq. Chünki xelq'ara emgek teshkilatining buninggha a'it ehdinamisi bar. Uning 27-nomurluq ehdinamisi mejburiy emgekke a'it. Shunga biz buning xelq'arada birlikke kelgen éniqlimisini qollinip, buni bizning jinayi ishlar qanunimizgha tetbiqliduq. Shunga, biz xelq'ara ehdinamining mejburiy emgekke bergen éniqlimisigha tayinip, uninggha jinayi jaza bérishni qarar qilduq. Mana bu bir yéngiliqtur. Tetqiqat netijiliridin qarighanda birer mehsulatning mejburiy ‍emgek mehsulati yaki emeslikini békitishte biz karxana yaki xelq'araliq shirketlerni mehsulatlirining pakiz, emgek qanunlirigha uyghun bolushini qarar qilishqa yaki ispatlashqa chaqirimiz.

Muxbir: yene bir mesile sizmu bilgendek qeshqerdin bélgiyening muhim mal transport bazisi bolghan léyj shehirige yük transport hawa yoli échilghan. Léyj bu yil 1-aydin bashlap qeshqerdin kelgen yük ayropilanlirini kütüwélishqa bashlighan. Qeshqer 2017-yildin kéyin xitayning mejburiy emgek lagérliri tori qurulup, rayondiki ishlepchiqirish bazilirining birige aylan'ghan. Bu tereqqiyat sizni bi'aram qildimu?

Samu'él kogolati: men buningdin nahayiti endishe qildim. Emeliyette, men bélgiyede léyj bilen qeshqer arisida yük transport yoli échilghanliqi élan qilinishini birinchi bolup tenqid qildim. Köpchilik musulman Uyghurlar yashaydighan qeshqer mejburiy emgek zenjiri eng merkezleshken jay bolup, biz qeshqer we uning etrapida mejburiy emgek lagérlirining barliqini bilimiz. Bizning puqralirimizgha nisbeten keng kölemlik kishilik hoquq depsendichiliki yüz bériwatqan, mejburiy emgek chong mesilisige aylan'ghan bir peytte, yawropaning merkizidiki erkin, démokratik dölet bolghan bélgiye bilen, Uyghur xelqi nurghun yillardin béri éghir kishilik hoquq depsendichilikining iztirapini chékiwatqan qeshqer arisida bundaq bir import qanilining échilishi endishe qilarliq ishtur.

Kogolatining éytishiche, u qeshqer-léyj yük transport hawa qatnishining arqa sep xizmitini xitayning “Shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eni” ge baghliq bir shirket höddige alghaniken. Taratqular ilgiri bu shirketning “Shinjang tyenshün teminat cheklik shirkiti” ikenlikini bildürgen.

Samu'él kogolati: men léyj bilen qeshqer arisida yük toshush mulazimiti qilidighan xitay shirkitining xitay kommunistik hakimiyiti bilen yéqin munasiwiti barliqi, shundaqla uning shinjang ishlepchiqirish-qurulush bingtu'enige baghlinishliq ikenlikini bayqighandin kéyin biz buni qattiq tenqid qilduq we qatnash, iqtisad ministirliqlirini we ayroport qatarliqlarni qarar bérishke chaqirduq. Chünki, bingtu'en yawropa ittipaqi, kanada, amérika, en'gliye qatarliq döletler teripidin shinjangdiki Uyghurlarni basturushta oynighan roli seweblik émbargo qoyulghan birdin-bir apparat idi. Méning bilishimche, bu hawa transport yoli échilip 3 qétim yük toshulghandin kéyin bélgiye bilen qeshqer arisida bu yoldin qayta yük toshulup baqmighan. Lékin méning chaqiriqim nahayiti addiy, bizning yéngi qanunimiz bolushi kérek. Biz bir qolimizda Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliqni eyiblep, yene bir qolimizda héchqandaq ish bolmighandek shinjang bilen normal munasiwet qilsaq bolmaydu.

Muxbir: kogolati ependi, waqit ajritip ziyaritimni qobul qilghiningizgha rehmet.

Yuqirida bélgiye parlamént ezasi, bélgiye parlaménti awam palatasi tashqi ishlar komitétining mu'awin re'isi samu'él kogolati bilen bolghan söhbitimizni anglidinglar, bu programmini öz muxbirimiz erkin teyyarlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.