Xayirul anwar: “Eger biz Uyghur musulmanlirigha ige chiqmisaq, allaning aldida jawabini bérelmeymiz”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2023.04.24
ablikim-idris-Hemkarliq-kelishimi.jpg Uyghur tetqiqat merkizining diréktori abdulhékim idrisni ependi söz qilmaqta. 2023-Yili 21-aprél, malaysiya.
RFA/Erkin Tarim

Washin'gtondiki Uyghur tetqiqat merkizining malaysiyadiki pa'aliyetliri 21-aprél küni malaysiya paytexti ku'alalumpurda ötküzülgen diplomatlar bilen uchrishish pa'aliyiti bilen axirlashqan. Ularning doklatini anglighan malaysiyaliqlar Uyghurlargha yardem qilidighanliqini, buning musulman bolushning we adem bolushning burchi ikenlikini tekitleshken.

Köp yillardin buyan Uyghurlarni tetqiq qiliwatqan, shuningdek malaysiyadiki pa'aliyetlerge sahibxaniliq qilghan, malaysiya abim islam yashlar teshkilatining mu'awin re'isi xayirul anwar ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: “Biz bu qétim Uyghur tetqiqat merkizining diréktori abdulhékim idrisni kütüwalduq. Bu, pa'aliyetler malaysiya jama'iti we uniwérsitét oqughuchiliri üchün nahayiti muhim. Bu bizning ikkinchi qétimliq uchrishishimiz. Bu uchrishishta Uyghur mesilisini qandaq qilip malaysiyaning kün tertipide tutup turush, malaysiyadiki ammiwi teshkilatlar, siyasiy partiyeler we uniwérsitétlar bilen qandaq hemkarliq élip bérish toghrisida muzakiriler élip bérip pilanlirimizni tüzduq. Bizning yene bir qilghan ishimiz shuki, biz xitayning ku'alalumpurda turushluq elchixanisigha telep xéti sunduq. Biz bu xétimizge xitay hökümitining jawab qayturmaydighanliqini bilimiz, shundaq bolsimu biz xitayning semige sélip turushni dawam qilimiz. Xitay hökümiti dawamliq halda malaysiyadiki ammiwi teshkilatlarni, diniy jama'etlerni xitaygha teklip qilip apirip ékskursiye qildurup, köz boyash siyasiti élip bériwatidu, biz ularning xitaygha barmasliqi kéreklikini tekitlep kéliwatimiz”.

Malaysiya abim islam yashlar teshkilatining mu'awin re'isi xayirul anwar ependi. 2023-Yili 21-aprél, malaysiya.
Malaysiya abim islam yashlar teshkilatining mu'awin re'isi xayirul anwar ependi. 2023-Yili 21-aprél, malaysiya.
RFA/Erkin Tarim

Xayirul anwar ependi malaysiya jama'iti we siyaset qatlimining Uyghurlarni qollishining zörürlüki, buni qolgha keltürüsh üchün heriket qilidighanliqini mundaq tekitlidi: “Qisqisi bundin kéyin malaysiyada Uyghur qirghinchiliqini anglitish arqiliq hökümitimizni heriketke ötküzüsh üchün barliq küchimiz bilen tirishchanliq körsitimiz we Uyghurlargha maddiy hem rohiy jehettin yardem qilimiz. Eger biz Uyghur musulmanlirigha ige chiqmisaq, allaning aldida jawabini bérelmeymiz”.

Uyghur tetqiqat merkizi mudiri abdulhékim idris ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip pa'aliyetler toghrisida toxtaldi. U, mundaq dédi: “Bizning malaysiyadiki pa'aliyitimiz 13-aprélda qedax shehiridiki sultan abdulxalim mu'azam shah uniwérsitétida doklat bérish pa'aliyiti bilen bashlan'ghanidi. Yighinda men, malaysiya abim islam yashlar teshkilatining mu'awin re'isi xayirul anwar ependi we amérikadin kelgen hezret'ali hoshur ependiler Uyghurlarning tili, tarixi, medeniyiti we hazirqi éghir weziyiti toghrisida doklat berduq. Uniwérsitét rehberliri, oqutquchi we oqughuchiliri anglap aktip so'allarni soridi, qiziqish nahayiti yuqiri idi”.

Abdulhékim idrisning éytishiche, xayirul anwar ependi, islam hemkarliq teshkilati yashlar yachéykisining hindonéziye shöbisi mes'uli astrid nadya rizqita (Astrid Nadya Rizqita) xanim we amérika téksastin kelgen Uyghur tetqiqat merkizi mutexessisi hezret'ali hoshur qatarliq mutexessisler 4-ayning 13-künidin 20-künigiche malaysiyadiki 3 chong uniwérsitét we 3 tetqiqat merkizide Uyghurlar toghrisida léksiye bergendin sirt, ammiwi teshkilatlar bergen chong iptar ziyapetliride musulman jama'etke, malaysiya rehberlirige Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyitini anglitip Uyghur irqiy qirghinchiliqini toxtitish üchün küch chiqirishini telep qilghan.

Ularning 14-aprél malaysiya bilim uniwérsitétida, 17-aprél malaysiya islam ilimliri uniwérsitétida ötküzgen doklat bérish yighinlirigha uniwérsitét rehberliri, oqutquchi we oqughuchiliridin bolup köp sanda kishi ishtirak qilghan. Bulardin sirt xelq'ara islam tetqiqat inistitütigha oxshash malaysiya dölitining tashqi siyasitini tüzüshke qatnishidighan bir qanche eqil ambiridimu Uyghurlarning éghir weziyiti témisida doklat bérish yighini ötküzülgen.

Korgezme1.jpg

Abdulhékim idris ependi malaysiyada élip bérilghan bir heptilik pa'aliyetlerni xulasilep mundaq dédi: “Malaysiyada élip barghan uchrishishlarda eng köp diqqitimizni tartqan nerse shu boldiki, doklat bérish yighinlirida malaysiyaliq rehberler we yighin ehli: ‛biz Uyghurlarni shertsiz qollaymiz. Bizning Uyghurlarni qollishimiz bizge, insanliqta we dinimizda perz bolghanliqi üchün qilimiz. Eger biz Uyghur musulmanlirigha ige chiqmisaq, ularning heq we hoquqini qoghdimisaq allaning aldida jawabini bérelmey qalimiz, yüzimiz qara kétidu‚dégen sözlerni köp tekitlidi”.

Xayirul anwar ependi bundin kéyin malaysiyada qilishni pilanlawatqan pa'aliyetler heqqide toxtilip mundaq dédi: “Biz parlamént ezaliri bilen körüshüsh arqiliq, hemme partiyelerni öz ichige alghan bir heriket bashlitishni oylawatimiz. Türkiyede qiyinchiliqqa uchrawatqan Uyghurlargha yardem qilish üchün i'ane yighish pa'aliyiti élip barmaqchimiz”.

Abdulhékim idris bashchiliqidiki hey'et aldi bilen hindonéziyede ziyarette bolup, nechchiligen uniwérsitétlarda we jama'et orunlirida ilmiy pa'aliyetlerni qilghandin kéyin, 13-aprél malaysiyagha kélip pa'aliyet bashlighanidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.