Уйғур мутәхәссислири «дунядики әсли түрк болған мәшһур алимлар» муһакимә йиғинида доклат бәрди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2019-09-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәдә өткүзүлгән «дунядики әсли түрк болған мәшһур алимлар» намлиқ муһакимә йиғиндин бир көрүнүш. 2019-Йили 5-сентәбир. Чанаққәлә, түркийә.
Түркийәдә өткүзүлгән «дунядики әсли түрк болған мәшһур алимлар» намлиқ муһакимә йиғиндин бир көрүнүш. 2019-Йили 5-сентәбир. Чанаққәлә, түркийә.
RFA/Arslan

5-Сентәбир пәйшәнбә күни түркийәниң чанаққәлә 18-март университетиниң уюштуруши билән «дунядики әсли түрк болған мәшһур алимлар» намлиқ муһакимә йиғини өткүзүлди.

Йиғинда чанаққәлә университетиниң мудири профессор сәдат мурат әпәнди ечилиш нутқи сөзлиди. 

Йиғинда сөз қилған чанаққәлә университет мудири, профессор сәдат мурат уйғурлар тоғрисида тохтилип мундақ деди: «миладийидин илгири вә кийин нәччә әсирдин буян 19-әсиргичә һөкүмранлиқ сүргән түркләр бүгүнки күндә кичик-кичик дөләтләргә бөлүнүп кәтти. Хитай бир заманлар көктүркләрниң алдида қорқуп титрәйтти. Шуниң үчүн бәк узун бир сепил қурди. Әмма бүгүнки күндә түрк миллити кичик-кичик дөләтләргә бөлүнүп кәтти. Әпсуски, шәрқий түркистан бүгүн мустәқил әмәс, техичә әркинликкә еришәлмиди. Әмма қазақистан, қирғизистан әзәрбәйҗан қатарлиқ мустәқил дөләтләр бар, буниң ичидә әң чоң дөләт түркийә, һазир пүткүл түрк ислам дунясиниң көзи түркийәдур. Һәқиқәтән түркийә муһим бир қәләдур».

Йиғинниң кейинки бөлүмидә, америка аләм қатниши идарисиниң оптика инженери доктор әркин сидиқ ташқи планета тәтқиқати мәсилиси, америкадики масачустис техника университети профессори доктор майсәм мутәллипова көп өлчәмдә ген рәтләш вә мәҗбурий орган топлашниң мунасивәтлири мәсилиси һәққидә шуниңдәк шиветсарийәдә яшаватқан компютер техникиси мутәхәссис доктор абдурешит абдушүкүр компютер учур алмаштуруш техникилири тоғрисида илмий доклат бәрди. Арқидин дуня уйғур қурултийиниң иҗраийә комитети рәиси өмәр қанат, америка-хитай оттуридики соғуқ уруш темисида доклат бәргән болуп, у асаслиқи уйғур мәсилисиниң америка-хитай мунасивәтлиридики йеқиндин буянқи йүзлиниши һәққидә тохталди. Өмәр қанат сөзиниң ахирида хәлқара сәһнидә уйғурлар үчүн пайдилиқ вәзийәт шәкиллиниватқанлиқини билдүрүп мундақ деди: «дуняниң бизгә көрситиватқан қизиқиши чәксиз болуватиду, биз буни пурсәт билип хәлқимизниң бесимдин қутулуши үчүн пайдилинишимиз керәк», деди.

Йиғинда йәнә австралийәдә яшайдиған психологийә мутәхәссис доктор мәмтимин әла «дуняда инсан һәқлири кризиси, хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан мәдәнийәт қирғинчилиқи», дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси пәрһат муһәммәди «уйғур мәдәнийити вә уйғурлар» дегән темиларда сөз қилди. 

Йиғинға мәзкур университетта оқуватқан оқуғучилар, оқутқучилардин болуп, зал лиқ толғидәк адәм қатнашқан болуп, бу, түркийәдә өткүзүлгән уйғур мутәхәссислири коллектип доклат бәргән муһакимә йиғинлири арисидики иштиракчилар әң көп болған йиғинларниң бири һесаблинидикән. 

Йиғин ахирида йиғин иштиракчилири сөз қилғучилардин уйғурлар тоғрисида соал сориди. Доктор майсәм ханим, бир кишиниң «биз уйғур үчүн немә иш қилишимиз керәк ?» дегән соалиға җаваб берип, уйғурлар мәсилисини иҗтимаий таратқуларда көпләп аңлитиш вә түркийә хәлқиниң хитай мәһсулатлирини қолланмаслиқини, хитайға иқтисади җәһәттин ембарго йүргүзүш керәкликини оттуриға қойди.

Доктор әркин сидиқ, «немә үчүн уйғурлар зулумға учрайду?» дегән соалға җаваб берип мундақ деди: «хитай йипәк йолини җанландуруш намида дуняға кеңийишни мәқсәт қилиду, йипәк йолиниң муһим төгини уйғур дияридин өтидиғанлиқи үчүн уйғурларни йоқ қилмақчи болуватиду».

Зияритимизни қобул қилған доктор майсәм ханим, йиғинда сөзлигән темисини хуласиләп сөзләп бәрди. У сөзидә, хитайниң пүткүл уйғурларни һәқсиз тәкшүрүш намида ген топлаш үчүн қан әвришкисини алғанлиқини билдүрди. У сөзидә, хитайниң орган сетиш қанунсизлиқ қилмишлири үчүн уйғурларниң генини тәкшүрүп, сәрхил органларни байқаш вә кимниң органлири қайси кесәлгә маслишидиғанлиқини тез сүрәттә билиш үчүн 18 милйондин артуқ кишиниң қан әвришкисини топлиғанлиқини, хитай илгири фалунгуңчиларниң органлирини елип сатқан болса һазир уйғур яшларниң органлирини көпләп сетиватқанлиқи билдүрди.

Доктор майсәм мутәллипова сөзидә йәнә өзиниң нөвәттә хитайниң уйғурларниң ички әзалирини мәҗбурий елип сетишини тохтитиш үчүн дуняниң охшимиған җайлиридики дохтурлар вә алимлар билән сөзлишиватқанлиқини, һазирғичә 7 дөләтниң хитайдин орган сетивалмаслиққа вәдә бәргәнликини, нөвәттә түркийә, сәуди әрәбистан вә башқа бир қисим дөләтләр биләнму сөзлишип, хитайниң орган оғрилаш қилмишлирини тохтитиш үчүн һәрикәт қилидиғанлиқини билдүрди вә уйғурларни өзини қоллашқа чақирди.

Йиғинда сөз қилғучиларға чанаққәлә университети тәрипидин тәқдирнамә берилди. 

Йиғинда чанаққәлә университетиниң уйғурлар тоғрисида йиғин уюштурулғанлиқини тәбрикләп вә тәшәккүр ейтип уйғурларға вакалитән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити баш катипи абдуләһәд абдурахман чанаққәлә университетини мудири сәдат мурат әпәндигә ләвһә тәқдим қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт