Пулитзер мукапатиға еришкүчи антони дел кол: “уйғурларниң паҗиәлирини сүрәтләшкә тил аҗизлиқ қилиду”

Мухбиримиз гүлчеһрә
2022-05-17
Share
Пулитзер мукапатиға еришкүчи антони дел кол: “уйғурларниң паҗиәлирини сүрәтләшкә тил аҗизлиқ қилиду” Лагер шаһити зумрәт давутниң кәчүрмишлири асасида тез сизма арқилиқ баян қилинған “мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ картонлуқ хәвәрдики сизмиларниң бири.
insider.com

Өткән һәптә лагер шаһиди зумрәт давутниң кәчүрмишлири асасида тез сизма арқилиқ баян қилинған “мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ картонлуқ хәвәр дунядики әң чоң ахбарат мукапатлиридин бири болған пулитзер мукапатиға еришкән. Зөмрәт давутниң ечинишлиқ сәргүзәштиси асас қилинған мәзкур хәвәр өткән йилниң ахири “ичкий қисим” (Insider) торида елан қилинғаниди.

Мәзкур тез сизма рәсимлик хәвәрни фәһимдә әзим (Fahimda Azim), антони дел кол (Anthony Del Col), җош адамс (Josh Adams), валт һикки (Walt Hickey) қатарлиқлар бирликтә ишлигән. Хәвәрдә лагер шаһиди зумрәт давутниң кәчмишлирини картонлуқ тез сизмилар арқилиқ, милйонлиған бигунаһ уйғурлар соланған җаза лагерлириниң ич йүзи, тутқундики уйғурларниң лагерда учраватқан қийин-қистақлири вә ечинишлиқ һаяти, шундақла уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқ образлиқ сүрәтләп берилгән.

Бу картонлуқ тез сизма рәсимлиридә зумрәт давутниң 2016-йили ноябирдин башланған қабаһәтлик күнлири, 2018-йил 3-айдин башлап сақчи тәрипидин чақиртилип, сәвәбсиз 24 саәт көзитилидиған лагерға қамилиши, униң лагерда икки айдин узақ өзигә охшаш бигунаһ аяллар билән биллә дақ йәрдә йетип, ачлиқ, уссузлуқ, уйқусизлиқ, тәһдит, мәҗбурий сорақ қилиниш, меңә ююш вә түрлүк қийин-қистақларни баштин кәчүргәнликидәк ечинишлиқ җәрянлар ихчам һәм тәсирлик тәсвирләп берилгән. Униңдин башқа зумрәтниң лагердин чиққандин кейин мәҗбурий һалда туғмаслиқ оператсийәси қилдурулуши, уйғурларниң лагердин чиққандин кейинму давамлиқ һәр түрлүк бесим, тәһдит вә вәһийиләрдин қутулалмаслиқтәк реаллиқи интайин образлиқ рәсимләр вә қисқа баянлар арқилиқ тәсвирләп берилгән.

Биз “мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ хәвири арқилиқ 2022-йиллиқ пулитзер мукапатиға муйәссәр болған мәзкур хәвәрниң баш аптори антони дел кол (Anthony Del Col) ни зиярәт қилдуқ.

Мухбир: антони әпәнди, алди билән сиз вә сизниң гуруппиңизниң 2022-йиллиқ пулитзер мукапатиға еришкәнликиңларни тәбрикләймән. Уйғурларға, болупму зумрәтниң һекайисигә алаһидә әһмийәт бәргиниңларға рәхмәт!

Антони: рәхмәт, бу мукапатқа еришиш һазирғичә мән үчүн ишәнгүсиз бир һаяҗанлиқ иш. Мән бу хәвәрни алғандин кейин, қилған биринчи ишим зумрәт давутқа елхәт йезип, уни хәвәрләндүрүш болди. Мениңчә, әң муһими бу һекайиниң қанчилик чоң мукапатқа еришиши әмәс, бәлки буниң зумрәтни қандақ мәмнун қилалишидур.

Мухбир: зумрәтниң һекайисини талллаш вә бу һекайини картон сизмилири арқилиқ һекайә қилишниң әһмийити немә?

Антони: мән буниңдин икки йил аввал бир радийо программисини аңлаветип уйғурларниң ирқий қирғинчилиқидин хәвәр тапқан идим, һазирқи вақитниң өзидә кишиләрниң бундақ бир паҗиәгә учраватқанлиқини аңлиған һаман, бир нәрсә қилишим керәкликини һес қилғанидим. Буни чоқум кишиләрниң билиши керәк, дәп ойлидим, издиниш арқилиқ зумрәт давутниң һекайиси билән тонуштум вә бу һекайини шундақ бир картон сизмилири арқилқ йорутуш идийәмни Insider ға дедим. Кейин уларниң бу пикримгә қизиққанлиқини билдим. Уйғурларниң вәзийитини вә бу ирқий қирғинчилиқни тәпсилий йорутуш үчүн, биз аввал вашингтондики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиға мураҗиәт қилдуқ, уларниң ярдимидә зумрәтниң һекайилирини хатириләшкә кириштуқ.

Немә үчүн картон сизма услубни таллидуқ дегәндә, зумрәт вә уйғурларниң лагерда баштин кәчүргәнлири интайин ечинишлиқ болсиму, әмма өзиңиз билгәндәк лагерниң ичкий әһвалини көрситип беридиған йетәрлик видийо яки сүрәтләр интайин кәм. Бундақ әһвалда, униң учриған қсмәтлирини әйнән образлиқ һалда оқурмәнләрниң көз алдиға елип келиштә тил аҗизлиқ қилиду. Картонлуқ тәсвирий сизмиларниң нурғун һекайиләрни биз сизма арқилиқ әкс-әттүрүп берәләйдиған алаһидиликидин пайдилиниш әң мувапиқ усул. Биз буни қилалиғанлиқимиздин интайин хошал.

Мухбир: сизгә уйғурлар учраватқан ирқий қирғинчилиқни зумрәт давутниң кәчмишлири асасида йорутушта әң тәс кәлгини немә болди?

Антони: бу хәвәрни йезиш җәрянида зумрәт давут билән икки күн сөһбәттә болдуқ, бу һаятимдики әң азаблиқ бир җәрян. Униң ейтқанлириниң һәммиси интайин қорқунучлуқ азаблиқ һекайиләр иди, болупму униң мәҗбурий туғмас қилинишидин ибарәт бир паҗиә униң вә униң ери үчүнму интайин ечинишлиқ бир вәзийәт. Буни тез сизма арқилиқ тәсвирләш асан әмәс иди. Бу бир уруш җинайити. Бу ечинишлиқ паҗиәни кишиләрниң көз алдиға елип келәлиши вә һәқиқий һес қилалиши үчүн, тәсвири сизмилар арқилиқ бу һекайини тәсрлик, ихчам, шундақла күчлүк йорутушқа күчидуқ.

Мухбир: уйғурларниң ирқий қирғинчилиқини аңлатқан мухбирларниң хитайниң һәр түрлүк бесим вә тәһдирлиригә учраватқанлиқи мәлум. Силәрму бу хәвәр сәвәблик хитайниң бирәр һуҗум яки тәһтидигә учридиңларму?

Антони: мән өзүм бивастә тәһдиткә учримидим, әмма һәр хил тор һуҗумлириға учрап кәлдим. Асаслиқ рәссам фәһимдә әзим бу хәвәрниң мувәппәқийәтлик чиқишида бәкму чоң рол ойниди. Буниң алдида икки нәпәр картон рәссамни бу хәвәрни ишләшкә тәклип қилған идуқ. Әмма бириниң туруватқан дөлити хитайға йеқин яки хитайниң тәсири астида болғачқа, йәнә бирси хитайда өзиниң иқтисадий мунасивити болғанлиқтин биз билән һәмкарлишиштин өзини тартти. Биз рәссам фәһмидәни тапқинимиздин бәкму тәләйликмиз. Мән бу хәвәрни ишләшкә башлиғандила аялимға “әмди хитайға саяһәткә баралмаслиқимиз мумкин” дәп чақчақ қилғанидим.

Инсан һәқлирини қоғдаш һәммигә ортақ бир мәсулийәт. Бу ирқий қирғинчилиқ чоқум тохтитилиши шәрт, һәмәйлән буни тохтитишқа һәрикәт қилишимиз керәк. Буни қанчилик көп киши билсә, қанчилик көп киши бу һәқтә сөз қилалиса, хитайға болған бесим шунчә күчийиду. Мән бу арқилиқ бу қирғинчилиқниң тохтитилишини үмид қилимән.

Зумрәт давут өз кәчмишлири асасида ишләнгән “мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ рәсимлик хәвәрниң пулитзер мукапатиға еришкәнликидин бәкму хошал болғанлиқини, бу арқилиқ техиму җиқ инсанларниң уйғур ирқий қирғинчилиқидин хәвәр тапалайдиғанлиқини ойлиғанда, өзиниң толиму пәхирләнгәнликини ейтти.

“мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ картонлуқ тез сизма хәвәрниң ишлинишидә, зумрәт давутқа тәрҗиманлиқ қилған уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидин ханим зияритимизни қобул қилди. У һазирғичә нурғун ахбаратларда уйғур лагер шаһидлириниң һикайилири хәвәр қилинип, зор тәсир қозғап келиватқанлиқини, картон сизмилири арқилиқ уларниң сәргүзәштисини тәсврләшниң нурғун иҗадийлиқ вә әмгәк тәләп қилидиған хизмәт икәнликини билдүрди. У йәнә мәзкур әсәрниң һәқиқәтәнму пулитзер мукапатиға лайиқ бир әсәр икәнликини билдүрди.

Пулитзер мукапати ахбаратчилиқ, журналистлиқ вә әдәбият саһәсидики әң чоң мукапатлардин бири болуп, 1917-йили америкада тәсис қилинған. Пулитзер мукапатиниң баһалаш һәйити ахбаратчилиқ саһәсидә мәйданға кәлгән есил әсәрләрни 20 түр бойичә баһалап чиқип таллайдикән.

“мән хитай лагеридин қандақ қутулуп чиқтим” намлиқ бу картон сизмилиқ хәвәр пулитзер мукапатиға муйәссәр болған уйғурлар темисидики бирдин бир хәвәр әмәс. BuzzFeed Ториниң мухбири мега раҗагопалан икки төһпикар хизмәтдиши билән бирликтә, уйғур дияридики лагерлар һәққидә ишлигән йүрүшлүк хәвәрлири билән 2021-йиллиқ пулитзер мукапатиға еришкәниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт