Германийә таратқулири «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ни «җаза қануни» дәп атиди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-06-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 16-июн, вашингтон
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 16-июн, вашингтон
AP

Уйғурлар тоғрисида америка қобул қилған қанун германийә ахбарат васитилиридә қизиқ тема сүпитидә орун алди.

17-Июн америка президенти трамп «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә имза қоюп, бир күндин кейин германийәдики асаслиқ ахбарат васитилири бу қанун тоғрисида наһайити көп учурларни елан қилди һәмдә мәзкур қанунни «җаза қануни» дәп атиди.

Германийәниң дөләтлик телевизийә қанили болған а р д 18-июндики «америка хитайға җаза йүргүзди» намлиқ хәвиридә америка президенти трампниң «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһиси» гә имза қоюп, хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан еғир бесим сияситигә биваситә алақидар болған хитай әмәлдарлирини җазалашни нийәт қилғанлиқини шәрһийлиди. Хәвәрдә аз дегәндә 1 милйондин артуқ уйғурниң һазир җаза лагерлирида вә мәҗбурий әмгәк орунлирида мәһбус кәби қамилип туруватқанлиқини, пүткүл уйғур райониниң күчлүк назарәт астиға елинғанлиқини әскәртти.

«Франкфурт мәҗмуә гезити» 18-июн елан қилған «трамп хитайға қарши җаза қануниға имза қойди» намлиқ хәвиридә «президент трамп мусулман уйғур аз санлиқлириға зиянкәшлик қилған хитайға қарши җаза қанунини мақуллиди. Бу қанун һөкүмәттин 180 күн ичидә хитайниң ғәрбий-шималидики шинҗаң өлкисидики уйғурлар вә башқа мусулманларни бастурушта җавабкарлиқи болған хитай һөкүмәт әмәлдарлирини ениқлап җаза йүргүзүшни тәләп қилиду,» дейилгән.

«Җәнубий германийә гезити» 18-июн елан қилған «трамп җаза қанунини мақуллиди» намлиқ хәвиридә җаза лагерлири арқилиқ мусулман уйғурлар үстидин бастуруш елип барған һәмдә уларни мәҗбурий әмгәк билән қийнаватқан чен чүәңо башлиқ хитай әмәлдарлирини җазалаш үчүн американиң әмәлий бир қәдәм басқанлиқини тилға елип, бу қанунға хитайниң қаттиқ қарши чиққанлиқини, әмма дуня уйғур қурултийиниң уни қизғин қоллиғанлиқини, «изтирап ичидики уйғурларниң йеңи бир үмидкә игә болғанлиқини» тәкитләп өтти.

Германийә мәтбуатлиридики бу хусуста елан қилинған хәвәр, мақалиләрниң сани көп. Германийәниң карлсруһе шәһиридики уйғур зиялийси әнвәр әһмәт әпәндиниң билдүрүшичә, хитайдин тарқалған корона вируси сәвәблик унтулуш һалитигә чүшүп қалған уйғурлар мәсилиси бу қанунниң тәстиқлиниши билән германийәдә бирдинла қизиқ нуқтиға айланған.

«Дуня» гезити 18-июн елан қилған «хитай җаза қануниға қарши чиқип америкаға тәһдит салди» намлиқ хәвиридә 17-июн америка президенти трамп «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә имза қоюп бир күндин кейин хитай ташқи ишлар министирлиқиниң қаттиқ наразилиқ билдүрүп, америкаға тәһдит салғанлиқи вә бу қанунни қайтурувелишни тәләп қилғанлиқи изаһлинип өтүлгән һәмдә бу қанун имзаланған шу күни америка ташқи ишлар министири майк помпейо билән хитайниң юқири дәриҗилик депломатлиридин яң җйечиниң һавайда учрашқанлиқи, хитай тәрәпниң американиң бу һәрикитидин қаттиқ нарази болғанлиқини баян қилғанлиқи орун алған.

Хәвәрдә йәнә хитайниң җаза лагерлири, мәҗбурий әмгәк вә юқири назарәт системиси арқилиқ елип бериватқан бастуруш сияситиниң уйғурларниң миллий кимликини, диний етиқадини йоқитишни мәқсәт қилғанлиқи сәвәблик американиң мәзкур қанунни мақуллиғанлиқи әскәртилгән.

«Күндилик гезит» 18-июн елан қилған «хитай қаттиқ тәләппузида американиң җаза қануниға җаваб қайтурди» намлиқ хәвиридә хитай ташқи ишлар министирлиқи вә дөләт ишлири мәһкимисиниң пәйшәнбә күни америка президенти тәрипидин имза қоюлған «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» гә қарита «америка хаталиқини дәрһал түзитиши, қанун лайиһисини қайтурувелиши, ундақ болмиғанда хитайниң қәтий ирадә билән қарши туридиғанлиқи, буниңдин келип чиқидиған барлиқ ақивәткә американиң мәсул болидиғанлиқи» ни җакарлиғанлиқи, бейҗиң даирилириниң бу қанунниң тәстиқлинишидин бәкла биарам болғанлиқи баян қилинған.

Дәрвәқә, хитай ахбарат саһәси икки күндин буян мәзкур қанунға қарши һәр хил тилларда тәшвиқатини күчәйтмәктә. Германийәниң стутгарт шәһиридики уйғур җамаәт әрбаблиридин абдушүкүр һаҗим бу һәқтә қарашлирини баян қилип өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт