Америка хәлқара диний әркинлик комитети уйғур қирғинчилиқи һәққидә гуваһлиқ йиғини чақирди

Мухбиримиз әзиз
2021-07-29
Share
Америка хәлқара диний әркинлик комитети уйғур қирғинчилиқи һәққидә гуваһлиқ йиғини чақирди Америка хәлқара диний әркинлик комитети вә том ләнтос кишилик һоқуқ комитети "қирғинчилиқни ахирлаштуруш вә җинайәтчиләрни җавабкарлиққа тартиш" темисида бир қетимлиқ бирләшмә тор музакириси тәшкиллиди. 2021-Йили 28-июл.
uscirf.gov

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати 1948-йили "қирғинчилиқниң алдини елиш әһдинамиси" ни һәмдә "әмди қайтиланмайду" дегән тарихий шоарни елан қилғандин буян охшимиған дөләтләр вә гуруһлар дуняниң һәрқайси җайлирида охшимиған көләмдә қирғинчилиқ һәмдә инсанийәткә қарши җинайәтләрни садир қилип келиватқанлиқи мәлум. Болупму диний җамаәтниң һәрқачан мушу хил қирғинчилиқтики муһим нишанлардин болуп қеливатқанлиқи йеқинқи йиллардин буян һәммигә мәлум пакитлардин болуп қалмақта. Бу хилдики қилмишлар ирақ, сүрийә қатарлиқ җайларда "д а и ш" гуруһи (ISIS) ниң оттуриға чиқиши билән тездин ямриған болса хитай һөкүмитиниң лагер системисиниң бәрпа болушиға әгишип уйғур диярида әң юқири пәллигә чиқишқа башлиди.

"қирғинчилиқни ахирлаштуруш вә җинайәтчиләрни җавабкарлиққа тартиш" темисидики бирләшмә тор музакирә йиғинида сөзгә тәклип қилинғанлар. 2021-Йили 28-июл.

Америка хәлқара диний әркинлик комитети вә том ләнтос кишилик һоқуқ комитети мушу хил йосунда барғансери еғирлаватқан ирқий қирғинчилиқ мәсилисидә хәлқара җамаәтниң дөләт һакимийәтлири билән бирликтә қандақ иш бирликини әмәлгә ашуралайдиғанлиқи һәмдә хитай һөкүмитиниң бу мәсилидики җавабкарлиқини сүрүштә қилиш мәсилисини муһакимә қилиш үчүн 28-июл күни "қирғинчилиқни ахирлаштуруш вә җинайәтчиләрни җавабкарлиққа тартиш" темисида бир қетимлиқ бирләшмә тор музакириси тәшкиллиди.

Йиғин риясәтчиси, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң рәиси нейдин мянзий ханим алди билән сөз алди. У нөвәттә давам қиливатқан қирғинчилиқта мәйли уйғурлар болсун яки башқа хәлқләр болсун, уларниң көп қисминиң диний җамаәт икәнликини, бу кишиләрниң хәлқарадики мунасивәтлик әһдинамиләр вә келишимләргә бинаән қандақ қоғдиниш һәқлири барлиқини, шундақла уларни һимайә қилишта адаләтни қандақ қилғанда техиму яхши вә үнүмлүк җари қилдурғили болидиғанлиқини кәң-кушадә муһакимә қилип беқиш үчүн һәр саһәдики сиясийонларни вә гуваһчиларни бир йәргә җәм қилғанлиқи һәққидә мәлумат бәрди.

Америка авам палатасиниң әзалиридин җеймис мәкговерн вә киристофер симислар муһакимә йиғинида муһим сөз қилди. Улар нуқтилиқ қилип әйни вақитта "әмди қайтиланмайду" дәп җакарланған дуняви шоарниң йеқинқи мәзгилләрдә әмәлийәткә хилап һадисиләргә айлинип қалғанлиқини, йәнә келип һазир барғансери зор көләм еливатқан қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтләргә җавабкар болғанларға җаза бериш лазимлиқини, ундақ болмиғанда буниң техиму зор көләмдики инсанийәткә қарши җинайәтләргә "йешил чирағ" йеқип беридиғанлиқини тәкитлиди. Болупму киристофер симис һазир нәччә милйон уйғурниң лагерларға қамилип болғанлиқи һәққидә хәвәрләрниң оттуриға чиқиватқанлиқини, бундақ әһвалда әслидә техиму көп мәвҗут сиясий қоралларни ишқа селиш имканийитиниң барлиқини, әмма һазир буларниң толуқ ишқа селинмайватқанлиқини, әгәр бу һал давам қиливәрсә ақивәт америка һөкүмити вә башқа һөкүмәтләрни еғир гунаһкарлиқ туйғусиға гириптар қилғуси паҗиәләрниң давамлиқ йүз беридиғанлиқини баян қилди.

Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң муавин рәиси нури түркәлму бу мәсилә һәққидә пикир баян қилди. У бирмидики роһинга мусулманлири дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқни мисал қилған һалда ашу хилдики зор көләмлик қирғинчилиқниң нөвәттә уйғурларниң бешиға келиватқанлиқини, әмма шундақ болсиму хәлқара җинайи ишлар сотиниң бу зор мәсилини тәкшүрүш һәмдә хуласә чиқириш иқтидариниң йоқ икәнликини, дәл әнә шундақ бир қийин шараитта лондондики уйғур сот коллегийәсиниң уйғур қирғинчилиқи темисидики гуваһлиқ бериш сотини чақирғанлиқи вә хитайни хәлқара сорунда җавабкарлиққа тартқанлиқи, сотта қирғинчилиқ шаһитлириниң авазини аңлитиш һәмдә буниңға мунасивәтлик дәлил-испатларни намаян қилишта үлгилик рол ойниғанлиқини алаһидә тәкитләп, мушу хилдики паалийәтләрниң хәлқара миқяста ойнайдиған муһим ролини сәл чағлашқа болмайдиғанлиқини баян қилди. .

Уйғурларға охшаш қирғинчилиққа учраватқан хәлқләрни һимайә қилиш һәмдә қирғинчилиқни давам қилдуруватқан һакимийәтләрни хәлқарадики қануний вастиларниң ярдими арқилиқ җавабкарлиққа тартиш мәсилиси тоғрисида америка қошма штатлири (а қ ш) ниң сабиқ хәлқара җинайи ишлар баш әлчиси стефан рәп әпәнди вә бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) ниң "д а и ш қирғинчилиқидики җавабкарлиқни тәкшүрүш гурупписи" ниң қанун ишлири мәслиһәтчиси җонасан агар мәхсус сөз қилди. . Болупму стефан рәп әпәнди қирғинчилиқни иҗра қиливатқан дөләтләрни җавабкарлиққа тартишта қийинчилиқниң көп болидиғанлиқини тәкитләш билән биргә, буларға қарши чариларниңму мәвҗутлуқини, болупму бу җәһәттә қирғинчилиқ әһвалини тәпсилий шәкилдә һөҗҗәтләштүрүшниң бәкму муһимлиқини баян қилди. Униң пикричә, қирғинчилиқни һөҗҗәтләштүрүш әң муһим болған биринчи қәдәм болуп, һәрқайси қирғинчилиқларда бу нуқта толуқ испатланған. Болупму қирғинчилиқниң маддий испатлирини, шаһитларниң баянлирини йиғиш, дәлилләш вә шу арқилиқ қирғинчилиқ қилғучини җавабкарлиққа тартиш, хитай һөкүмити хәлқара җинайи ишлар сотиниң һөкүм иҗра қилиш даирисигә тәвә болмиған әһвалда америка һөкүмитигә хас қирғинчилиққа қарши җаза қанунлирини, җүмлидин "а қ ш қирғинчилиқ қануни" вә "а қ ш уруш җинайәтлири қануни" дегәнләрни толуқ иҗра қилиш қатарлиқлар америка билән хәлқара җамаәтниң бу мәсилидә зич һәмкарлиқ орнитишида ачқучлуқ рол ойнайдикән.

Гуваһчилардин җонасан агар тәкитлигән қирғинчилиқниң шаһитлирини һәмдә дәлил испатлирини йиғип бир пүтүн материялға айландуруш, қирғинчилиқниң җәрянини һөҗҗәтләштүрүш һәмдә шу асаста буниңға мас қанун чиқириш, хәлқара җамаәтни бу мәсилигә сәпәрвәр қилиштики мәсилиләр тоғрисида "адаләт вә җавабкарлиқ мәркизи" ниң директори кармен чаң алаһидә тохталди. Униң қаришичә, нөвәттә қирғинчилиққа җавабкар болғучиларни сораққа тартишта йәрлик хәлқләрниң йетәрлик қоллишини қолға кәлтүрүш имканийитиниң болмаслиқи буниңдики әң зор тосқунлуқларниң бири икән. Буниңда ялғуз бирәр-икки дөләтниң яки тәшкилатниң сөз қилиши билән қирғинчилиқни тосқили яки уни җавабкарлиққа тартқили болмайдикән. Буниң үчүн җәзмән һәрқайси һөкүмәтләр җавабкарларни җинайи ишлар бойичә җазалаш мәвқәсини турғузуп чиқиши лазим икән. Йәнә бир яқтин америка вә башқа җайлардики қанун рамкиси буниңға бәзи тосқунлуқларни пәйда қилмақта икән. Болупму америка вә бир қисим ғәрб ширкәтлириниң назарәт механизимиға лазимлиқ үскүниләрни уйғур қирғинчилиқини иҗра қиливатқан хитай дөлитигә експорт қилишиға қарита һечқандақ қануний чәклимиләрниң болмаслиқидәк реаллиқму йәнә бир яқтин ирқий қирғинчилиқни чәкләш хизмитигә тосқунлуқ пәйда қилидикән. .

Бу қетимқи йиғинда гуваһлиқ бәргүчиләрниң йәнә бири әркин асия радийоси уйғур бөлүминиң директори алим сейтоф иди. У хитай һөкүмити нөвәттә иҗра қиливатқан ирқий қирғинчилиқниң муқәддимиси башланған 2016-йиллиридин буянқи әһвалларни қисқичә әсләп өткәч хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан қирғинчилиқни қандақ шәкилдә һазирқидәк зор көләмгә елип чиққанлиқини, шундақла әркин асия радийосиниң бу қирғинчилиқни қандақ қилип тунҗи болуп дуняға ашкарилиғанлиқини шәрһләп өтти. Алим сейтофниң билдүрүшичә, хитай һөкүмити тезла һуҗум нишанини чәтәлгиму қаритип, өзлириниң қирғинчилиқ қилмишини паш қилған шәхсләр вә тәшкилатларға, җүмлидин әркин асия радийосиға түрлүк бәднамларни чаплаштин қилчиликму уялмиған; зулумни вә қирғинчилиқни паш қилған шәхсләрни "террорлуқ" қа бағлашқа урунған; бу һәқтики пакитларни көпләп ашкара қилған лондон уйғур коллегийәсиниң сот паалийитиниму зор күч билән тосушқа урунған. У мушу әһвалларни омумлаштуруп нөвәттә уйғур қирғинчилиқини америка башчилиқидики бир қисим ғәрб дөләтлири рәсмий етирап қилған болсиму һазирқи җаза тәдбирлириниң йетәрлик болмайватқанлиқини, шуниң үчүн хәлқараниң буниңға қарита техиму қаттиқ вә әмәлий болған җаза тәдбирлирини қоллиниши лазимлиқини билдүрди. У ахирида бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) қармиқидики хәлқара сот (ICJ) қа әза болған хитайниң һазир ирқий қирғинчилиқ қиливатқанлиқини, бундақ ‍әһвалда пәқәт хәлқара сотқа әза болған башқа бир дөләтниңла қирғинчилиқ қиливатқан йәнә бир дөләтни әрз қилиш һоқуқиниң болидиғанлиқини, әмма уйғур тәшкилатлириниң бундақ имтиязи болмиған әһвалда җәзмән бир дөләтниң уйғур қирғинчилиқиға игә болуп, бу һәқтики давани сотқа елип чиқиши лазимлиқини тәкитлиди.

Йиғиндин кейинки соал-җаваб бөликидә йиғин саһибханлири һәрқайси гуваһчилардин қирғинчилиқни тосуп қелиш һәмдә буниңға қарши чариларни қоллиниш һәққидики түрлүк мәсилиләргә қарита өз қарашлирини баян қилди.

Бу қетимқи йиғин көплигән саһәниң зор диққитини қозғиди. Йиғиндин кейинки иҗтимаий таратқуларда бу қетимқи музакирә һәмдә униңға аит инкасларниң көпләп оттуриға чиққанлиқиму буни ишарә қилған иди. Шуниң билән бирликтә қирғинчилиқ әвҗигә чиқиватқанда хәлқара җәмийәтниң виҗданиғиму бир чоң соал қоюлди.

Мәлум болушичә, бу қетимқи йиғинда оттуриға чүшкән пикирләр рәтлинип чиққандин кейин америка һөкүмитигә вә дөләт мәҗлисигә йоллап берилидикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт