Коломбийә университетида уйғур қирғинчилиқи тонуштурулди

Мухбиримиз әзиз
2021-09-28
Share
Литва парламенти
Photo: RFA

Уйғурлар дуч келиватқан ирқий қирғинчилиқ нөвәттә хәлқарада барғансери көп саһәниң әйиблиши вә тәнқидигә учраш билән биргә уйғурларға болған һесдашлиқ вә қоллаш чуқанлириму барғансери зор салмаққа игә болушқа башлиди. Америкадики әң даңлиқ алий мәктәпләрниң бири болған коломбийә университетида өткән һәптә чақирилған уйғур қирғинчилиқи һәққидики муһакимә йиғинини әнә шу хил садаларниң бири дейиш мумкин.

25-Сентәбир күни өткүзүлгән муһакимә йиғинида йиғин риясәтчиси, "әсир милләтләр бирләшмиси" тәшкилатиниң директори сихон ким алди билән сөз алди. У хитай компартийәсиниң нөвәттики хитай болмиған милләтләргә йүргүзүватқан зулумлири һәққидә қисқичә мәлумат бәргәндин кейин йиғин иштиракчилиридин вашингтон шәһиридики "уйғур һәрикити" тәшкилатиниң рәиси рошән аббасни сөзгә тәклип қилди. Рошән аббас йиғин әһлигә уйғур дияридики лагерлар вә зор көләмлик тутқунниң әмәлийәттә инсанийәт җәмийити иккинчи дуня урушидин буян дуч кәлгән әң зор болған бир қетимлиқ ирқий қирғинчилиқ икәнликини, хитай һөкүмитиниң бу җәрянда уйғур аяллири, уйғур әрлири вә уйғур өсмүрлиригә охшимиған нуқтилардин қандақ зулумларни селиватқанлиқи, бу җәряндики барлиқ зулум шәкиллиридә бирдәк "уйғурларни түптин йоқ қилиш" тәк бир ортақ нишанниң көзлиниватқанлиқини баян қилип өтти. У өзиниң аиливи кәчүрмишлиригә бирләштүргән һалда хитай һөкүмити иҗра қиливатқан бу зулумларға мәһкум болуватқан милйонлиған уйғурниң "уйғур болуш" тин башқа һечқандақ бир "җинайәт" саһиби әмәсликини, уларниң һазир һаят қелиштәк ахирқи арзусиниңму көпүккә айлиниватқанлиқини, әмдиликтә мушундақ бир зор көләмлик қирғинчилиқ шунчә ашкара мәлум болуватқанда дунядики шунчә көп ширкәтләрниң техичә уйғурлар асасий нишан болуватқан "мәҗбурий әмгәк" тин мәнпәәт елишни давам қиливатқанлиқини ейтип келип "бүгүн хитай компартийәси пүтүн күчи билән шәрқий түркистанда уйғурларни қирғин қиливатиду. Әгәр дуня буниңға давамлиқ сүкүт қилса бу қирғинчилиқ дуняға кеңийиду. Шуниң үчүн һазир һәммәйләнниң бу қирғинчилиққа қарши орнидин дәст туруши бәкму зөрүр" дәп көрсәтти.

Йиғин иштиракчилиридин енкибат точог йиғин әһлигә хитай һөкүмитиниң моңғул хәлқигә қандақ зулумларни селиватқанлиқи һәққидә чүшәнчә бәрди. У хитай һөкүмитиниң әң әқәллийси "җәнубий моңғулийә" дегән реал намни сиясийлаштуруп "ички моңғул" дәп өзгәртишитин башланған сиясий бастурушниң әмәлийәттә хитай компартийәси әң бурун ишғал қилған бу районда хитай һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқ, миллий тазилаш, иқтисадий талан-тараҗ, муһит бузғунчилиқи вә мәҗбурий ассимилятсийә қатарлиқ мәзмунлар муҗәссәмләшкән қәбиһ вә зулмәтлик маһийити әң балдур ашкара болғанлиқини, бу җәрянда аллиқачан милйондин артуқ моңғул "тазиланған" болсиму хитай һөкүмитиниң изчил өзлириниң "аз санлиқ милләтләргә қанчилик ғәмхорлуқ қиливатқанлиқи" ни давраң қиливатқанлиқини, "қош тил" намидики хитайчә маарипниң әмәлийәттә қирғинчилиқниң әң дәсләпки башлиниши икәнликини, аридин шунчә йиллар өткәндә хитай һөкүмитиниң бу хил қәбиһ нийитиниң уйғурлар арқилиқ техиму ашкара намаян болғанлиқини шәрһләп өтти. .

Хитай һөкүмитиниң мушу хилдики хитай болмиған милләтләрни мәҗбурий ассимилятсийә қилиш урунушлири һәққидә "америка-тибәт комитети" ниң һәйәт әзалиридин тензен сампо йиғин әһлигә мәлумат бәрди. У хитай һөкүмитиниң тибәт районидики нәччә он йиллап давам қилған сиясий, иқтисад вә мәдәнийәт сиясәтлириниң изчил тибәтләрни "хитайлаштуруш" вә тибәтләрни мәдәнийәт җәһәттин қирғин қилиштин башқа һечқандақ нишани болмиғанлиқини көплигән мисаллар арқилиқ баян қилип бәрди. Хитай һөкүмитиниң бу хилдики "қирғинчилиқни ахирқи нишан қилған маһийити" һәмдә униң әң заманиви шәкилдики ипадилиниши тоғрисида "хоңкоң әркинлик фронти" ниң рәиси багйо лоң әһвал тонуштурди. Болупму хитай һөкүмитиниң пүтүн дуня шаһит болған әһвалда өзлири бәргән "йүксәк аптономийә" вәдисидин қандақ йенивалғанлиқи, бу җәрянда хитай һөкүмитиниң әсли маһийитиниң қайси дәриҗидә ашкара болғанлиқи һәққидики баянлар йиғин әһлигә алаһидә тәсир қилди. .

Мәлум болушичә, коломбийә университети йеқинқи бирнәччә йилдин буян уйғурлар һәққидики бир қатар китаблар нәшр қилинған алий мәктәпләрниң бири икән. Мушу хилдики зор тәрбийәви әһмийәткә игә тонуштуруш паалийәтлириниң өткүзүлүши коломбийә университетиға охшаш даңлиқ алий мәктәпләрдики оқуғучиларниң уйғурлар һәққидики чүшәнчисини ашурушта иҗабий рол ойнайду, дәп қариливатқанлиқи мәлум.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт