Македонийә парламент әзаси әнәс ибраһим: «бизниң күч чиқиришимиз билән македонийә уйғурларни қоллиған 39 дөләтниң қатарида орун алди»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-10-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Македонийә парламент әзаси әнәс ибраһим әпәнди македонийә түрк һәрикити партийәсиниң мәркизидә. 2018-Йили.
Македонийә парламент әзаси әнәс ибраһим әпәнди македонийә түрк һәрикити партийәсиниң мәркизидә. 2018-Йили.
RFA/Erkin Tarim

Сабиқ югославийә парчиланғандин кейин 1991-йили мустәқиллиқини елан қилған македонийә җумһурийитиму бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға әза 39 дөләт қол қойған җаза лагерлирини тақаш тоғрисидики бирләшмә хәткә қол қойғаниди. Биз игилигән мәлуматларға асасланғанда, бу, македонийә парламент әзаси әнәс ибраһим вә у рәислик вәзиписи өтәватқан түрк һәрикәт партийәсиниң тиришчанлиқи билән әмәлийләшкән. Биз бу һәқтә техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн әнәс ибраһим әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Әнәс ибраһим әпәнди партийәсиниң тиришчанлиқи нәтиҗисидә македонийә җумһурийитиниң бу бирләшмә хәткә қол қойғанлиқини баян қилип мундақ деди:

«Бизниң түрк һәрикити партийәмиз, қәйәрдә түркий хәлқ болса уларға көңүл бөлүшкә тиришиватқан бир партийә. Узун йиллардин буян уйғурларға елип бериливатқан бесим сияситини тохтитиш, шәрқий түркистандики җаза лагерлирида тутуп турулуватқан кишиләрни дәрһал қоюп берилиши тәләп қилинған бирләшмә хәткә б д т ға әза 39 дөләт қол қойди. Бизниң тиришчанлиқимиз билән шималий македонийә дөлитиму мәзкур хәткә қол қойған болди»

Парламент әзаси әнәс ибраһим әпәнди түрк һәрикәт партийәсиниң бурундин тартип шәрқий түркистан мәсилисини көзитип келиватқанлиқини баян қилип мундақ деди: «биз бурундин тартип шәрқий түркистан мәсилисини көзитип келиватимиз. Хитай уйғур қериндашлиримизға елип бериватқан ассимилятсийә, искәнҗә вә зулум сияситиниму йеқиндин көзитип келиватимиз. Милйонлиған уйғур қериндашлиримизниң узун йиллардин буян бундақ адәм қелипидин чиққан бесимға учришини биз һәргиз қобул қилалмаймиз. Хитайниң бу сиясити македонийәдики түркләрни қаттиқ рәнҗитмәктә. Бизниң арзуйимиз дуняниң һәр қайси җайлиридики қериндаш милләтләрниң раһәт параван турмуш көчүрүшидур. Шуңа биз барлиқ қануний йоллар арқилиқ шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң әркинлики үчүн күрәш қилимиз».

«Македонийә хәлқи уйғурларни болупму уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини биләмду?» дегән соалимизға әнәс ибраһим мундақ җаваб бәрди: «македонийә хәлқи болупму македонийәдики түркләр уйғурларни яхши билиду дәп ойлаймән. Чүнки 15 йилдин буян дөлитимиздә түрк дуняси һәққидә паалийәт өткүзгәндә уйғурларму қатнишип уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини тонуштуруватиду. Биз түрк һәрикити партийәси уйғур қериндашлиримизниң мәсилисини һәр йәрдә, һәр сорунда аңлитишқа тиришиватимиз. Биз һәр даим шәрқий түркистан тоғрисида доклат бериш йиғинлири, мәтбуат йиғинлири чақириш арқилиқ уйғур қериндашлиримиз дучар болуватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини аңлитиватимиз. Партийәмиз түрк дунясиниң болупму шәрқий түркистанниң әркинлик көрүшини қоллайду, һәр даим уларниң йенида икәнликимизни җакарлап келиватимиз».

Иккинчи дуня урушидин кейин 1946-йилида югославийә хәлқ җумһурийити қурулған болуп, коммунистлар партийәсиниң башқуруш астидики көп милләтлик дөләт 1991-йили совет иттипақиниң йимирилиши билән парчиланған. Бу дөләт ичидики башқа милләтләр қатарида македонийәму мустәқиллиқини елан қилған. 1 Милйон 200 миң нопусқа игә болған македонийә нопусиниң 4% ни түркләр тәшкил қилидиған болуп, түркләр икки партийә қуруп 2 парламент әзаси билән өзлириниң һәқ вә һоқуқини қоғдимақтикән. Түрк һәрикити партийәсиниң рәиси, парламент әзаси әнәс ибраһим әпәнди македонийә парламентида уйғур мәсилисини изчил һалда аңлатмақта. У, македонийә мустәқил болғандин кейин демократийә билән башқурулуватқанлиқини, барлиқ һәқ-һоқуққа игә икәнликини баян қилип мундақ деди:

«Сабиқ югославийә дөлити көп милләтлик дөләт иди. У мәзгилдә диний җәһәттин совет иттипақидикидәк болмисиму бәзи бесимлар бар иди. Совет иттипақи йимирилгәндин кейин югославийәму парчилинип йеңи дөләтләр қурулди. Сабиқ совет иттипақи билән югославийәни селиштуруш мумкин әмәс. Иккинчи дуня урушидин кейин югославийәдә һәр милләт хәлқигә ана тилда маарип йолға қоюлғаниди. 1991-Йили мустәқил болғандин кейинму македонийәдә ана тилда маарип елип бериватимиз, партийәләрни қуруп һәқ-һоқуқимизни қоғдашқа тиришиватимиз. Македонийә көп партийәлик демократийә түзүм билән башқурулуватиду. Өткән йили шималий атлантик окян әһдә тәшкилатиға әза болдуқ, бихәтәрликимиз капаләткә игә қилинди. Сизгиму мәлум болғинидәк сабиқ югославийә ичидиму йеқин тарихта қәтлиамлар елип берилди».

«Сизгиму мәлум бүгүн уйғур елидә ирқий қирғинчилиқ елип бериливатиду дейиливатиду, дуняда 300 милйон әтрапида түркий хәлқләр бар. Уйғурларға елип бериливатқан бу бесим сияситини тохтитиш үчүн немиләрни қилиш керәк?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: «биз давамлиқ түркий хәлқләр нопусиниң 300 милйон икәнликини тилға алимиз. Хушаллиқта ғәм-қайғуда ортақ икәнликимизни тәкитләп келиватимиз. Әпсуски кейинки 5-6 йилдин буян өзара алақидә мәсилә пәйда болди. 10 Милйон квадрат километир чоңлуқтики земинларда яшаватқан 300 милйон түркий хәлқтә өзара һәмкарлишиш йоқ. Бурун һәр йили түрк дуняси қурултайлири өткүзүләтти. Бу қурултайларда түрк дунясидики мәсилиләр тоғрисида музакириләр елип берилип, һәл қилиш йоллири тоғрисида қарар мақуллинатти. Һазир булар йоқ. Түрк дунясидики аммиви тәшкилатларни күчәйтиш, кәспийләштүрүш керәк. Һазир хәлққә ярдәм тарқитидиған тәшкилатлар көп, лекин илғар актип паалийәтләр арқилиқ өзи туруватқан дөләтләрниң сияситигә тәсир көрситәләйдиған сәвийәдә тәшкилатлар бәк аз. Түрк дунясидики барлиқ аммиви тәшкилатлар уйғур мәсилисигә көңүл бөлсә буниң һөкүмәтләргә тәсири зор болиду дәп ойлаймән».

Әнәс ибраһим әпәнди 1984-йили македонийәниң үскүп шәһиридики түрк аилисидә дуняға кәлгән. Алий мәктәптә оқуш җәрянида македонийәдики азсанлиқ милләтләрниң мәсилилиригә көңүл бөлүшкә башлиған. 2008-Йили уфуқ җәмийитини қуруп, униң рәисликигә сайланған. У, македонийәдә вә дуняниң һәр қайси җайлирида көп қетим йиғинларға қатнишип азсанлиқ милләтләрниң инсан һәқлири дәпсәндичиликини аңлатқан. У, 2013-йили түрк һәрикәт партийәсиниң баш катиплиқиға, 2018-йили партийә рәисликигә сайланған. У, 20 йилдин буян македонийәдә уйғур мәсилисиниму аңлатмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт