Чәт әлләрдики уйғур рестуранлири уйғурларни тонуштурудиған көзнәккә айланмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2022-02-10
Share
Чәт әлләрдики уйғур рестуранлири уйғурларни тонуштурудиған көзнәккә айланмақта Голландийәниң роттердам шәһәр мәркизидә ечилған “үрүмчи” рестораниниң хоҗайини зәйнидин турсун әпәнди.
Photo: RFA

Юртидин айрилип мусапир болған уйғурлар мәйли қайсий дөләттә яшимисун, улар йәнила өзлири кичикидин йәп көнгән уйғур таамлирини яхши көриду. Шуңиму чәт әлләрдики уйғур җамаити үчүн өзлири яшватқан җайда бирәр уйғур ашханиси яки рестораниниң ечилиши, уларни толиму һаяҗанға салиду.

Мәйли түркийәдә болсун яки германийә, франсийә, голландийә қатарлиқ уйғурлар бирқәдәр көпрәк болған явропа әллиридә болсун, “тарим” “тәңритағ”, “йипәк йоли”, “идиқут” “әтләс” “үрүмчи”, “тәклимакан” дегәндәк намларда ечилип тиҗарәт қиливатқан уйғур рестуранлирини учратқили болиду.

“долан” уйғур рестораниниң хоҗайини хәмит керим.
“долан” уйғур рестораниниң хоҗайини хәмит керим.

Йеқинқи йиллардин буян американиң бир қисим чоң шәһәрлиридиму уйғур рестуранлири арқа-арқидин ечилмақта. “долан” уйғур ресторани америкадики уйғурлар бир қәдәр мәркәзләшкән пайтәхт вашингтонда 2018-йили ечилған. Йеқинқи бирқанчә йилдин буян, америкадики бәзи мәтбуатларниң уйғурлар вәзийитини тонуштурған хәвәрлиридиму “долан” рестораниниң нами тилға елинған.

“долан” ресторани җорҗи вашингтон унверситетида чиқидиған истудентлар гезити GW Hatchet ниң бу йиллиқ 7-феврал санида мәхсус тонуштурулған. “вашингтондики уйғур рестораниниң ғоҗайини хитай һөкүмитиниң уйғурларға тутқан муамилисини аңлатти” намлиқ мәзкур хәвәрдә, рестуран ғоҗайини хәмит керимниң ғулҗадики акисиниң хитай һүөкүмити тәрипидин 20 йиллиқ, йәңгисиниң 7 йиллиқ кесиветилгәнлики баян қилинған. Мәзкур хәвәрдә хәмит керимниң бешиға кәлгән ечинишлиқ қисмәтләр арқилиқ нөвәттә уйғурларниң омумиййүзлүк һалда хитай һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқиға учраватқанлиқи йорутулған.

“долан” уйғур рестураниниң ғоҗайини хәмид керим бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, рестуранға келиватқан херидарларлар арисида уйғур мәсилисигә қизиқидиған кишиләрниң көпийиватқанлиқини билдүрди.

У йәнә рестуранниң безилишидин тартип, тамақ түрлиригичә сап уйғур мәдәнийәт хаслиқи вә уйғур пуриқини ипадиләшпкә әһмийәт бериватқанлиқини тәкитлиди. У йәнә рестуран хизмәтчилирини уйғур мәдәнийити вә уйғур вәзийитидин хәвәрдар болуш шәрти билән қобул қиливатқанлиқини әскәртип өтти. Хәмит әпәнди йәнә “долан” рестуранида херидарларни уйғур таамлири билән бир вақитта йәнә уйғур мәдәнийити билән озуқландуруп, уларға уйғурларниң нөвәттики вәзийитини аңлитиватқанлиқини, буниңдин шәхсән өзиниңму тәсәллий вә илһам тепиватқанлиқини ейтти.

Мәлум болушичә, ашхана вә рестуран ачқан муһаҗирәттики уйғур ғоҗайинларниң көпинчиси кәспий ашпәз әмәс икән. 2015-Йили роттердам шәһәр мәркизидә ечилған “үрүмчи” ресторани голландийәдә ечилған тунҗи уйғур ресторанидур. Мәзкур ресторанниң ғоҗайини зәйнидин турсун әпәндиму әслидә кәспий ашпәз болмастин, бәлки чәт әлдики актип уйғур паалийәтчиләрниң бири иди. Кейинки йилларда униң рестуранида көплигән хәлқаралиқ кишилик һоқоқ паалийәтлири өткүзүлгән, мәтбуатларда көпләп тонуштурулған иди. Бу рестуран йәнә явропада уйғурлар вәзийитини тонуштурушта үлгилик бир сорун болуп кәлди.

Зәйнидин әпәнди өзиниң “үрүмчи” рестуранини ечиштики тәҗрибиси һәққидә тохтилип, гәрчә һазирғичә уйғур таамлирини яхши көрмәйдиған адәмни учритип бақмиған болсиму, лекин рестураниға пәқәт уйғур таамлиринила әмәс, уйғурларни чүшиниш үчүн келиватқанларниңму көпийиватқанлиқини билдүрди. У йәнә “үрүмчи” рестораниниң пәқәт тамақ йәйдиған бир ашханила әмәс, бәлки бир җанлиқ уйғур музейиға айлиниватқанлиқини, өзиниң һәр күни херидарларға яхши мулазимәт қилғандин сирт йәнә уйғурларни тонуштуруштәк бир муһим вәзипини ада қиливатқанлиқини тәкитләп өтти.

Зәйнидин әпәнди чәт әлләрдә ресторан-ашхана ечиватқан уйғур игилик тиклигүчиләргә уйғурларниң миллий мәдәнийәт вә өрп-адәтлирини тонуштурушта, болупму уйғурларниң нөвәттики қийин әһвалини аңлитишта, уйғур ресторанларниң муһим рол ойнайдиғанлиқини есидин чиқармаслиқни тәкитләп өтти. У йәнә чәт әлләрдә рестуран-ашхана тиҗарити билән шоғуллиниватқан уйғур игилик тиклигүчиләргә ялғуз пул тепиштила әмәс, бәлки уйғур таам мәдәнийитини тонуштуруш, уйғурларниң өзигә хас яшаш усули вә мәдәнийәт шәкиллирини сақлашта баш тартип болмайдиған виҗдани мәсулийитиниң барлиқини тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт