Chet ellerdiki Uyghur résturanliri Uyghurlarni tonushturudighan köznekke aylanmaqta

Muxbirimiz gülchéhre
2022-02-10
Share
Chet ellerdiki Uyghur résturanliri Uyghurlarni tonushturudighan köznekke aylanmaqta Gollandiyening rottérdam sheher merkizide échilghan “Ürümchi” réstoranining xojayini zeynidin tursun ependi.
Photo: RFA

Yurtidin ayrilip musapir bolghan Uyghurlar meyli qaysiy dölette yashimisun, ular yenila özliri kichikidin yep kön'gen Uyghur ta'amlirini yaxshi köridu. Shungimu chet ellerdiki Uyghur jama'iti üchün özliri yashwatqan jayda birer Uyghur ashxanisi yaki réstoranining échilishi, ularni tolimu hayajan'gha salidu.

Meyli türkiyede bolsun yaki gérmaniye, fransiye, gollandiye qatarliq Uyghurlar birqeder köprek bolghan yawropa elliride bolsun, “Tarim” “Tengritagh”, “Yipek yoli”, “Idiqut” “Etles” “Ürümchi”, “Teklimakan” dégendek namlarda échilip tijaret qiliwatqan Uyghur résturanlirini uchratqili bolidu.

“Dolan” Uyghur réstoranining xojayini xemit kérim.
“Dolan” Uyghur réstoranining xojayini xemit kérim.

Yéqinqi yillardin buyan amérikaning bir qisim chong sheherliridimu Uyghur résturanliri arqa-arqidin échilmaqta. “Dolan” Uyghur réstorani amérikadiki Uyghurlar bir qeder merkezleshken paytext washin'gtonda 2018-yili échilghan. Yéqinqi birqanche yildin buyan, amérikadiki bezi metbu'atlarning Uyghurlar weziyitini tonushturghan xewerliridimu “Dolan” réstoranining nami tilgha élin'ghan.

“Dolan” réstorani jorji washin'gton unwérsitétida chiqidighan istudéntlar géziti GW Hatchet ning bu yilliq 7-féwral sanida mexsus tonushturulghan. “Washin'gtondiki Uyghur réstoranining ghojayini xitay hökümitining Uyghurlargha tutqan mu'amilisini anglatti” namliq mezkur xewerde, résturan ghojayini xemit kérimning ghuljadiki akisining xitay hüökümiti teripidin 20 yilliq, yenggisining 7 yilliq késiwétilgenliki bayan qilin'ghan. Mezkur xewerde xemit kérimning béshigha kelgen échinishliq qismetler arqiliq nöwette Uyghurlarning omumiyyüzlük halda xitay hökümitining irqiy qirghinchiliqigha uchrawatqanliqi yorutulghan.

“Dolan” Uyghur résturanining ghojayini xemid kérim bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, résturan'gha kéliwatqan xéridarlarlar arisida Uyghur mesilisige qiziqidighan kishilerning köpiyiwatqanliqini bildürdi.

U yene résturanning bézilishidin tartip, tamaq türlirigiche sap Uyghur medeniyet xasliqi we Uyghur puriqini ipadileshpke ehmiyet bériwatqanliqini tekitlidi. U yene résturan xizmetchilirini Uyghur medeniyiti we Uyghur weziyitidin xewerdar bolush sherti bilen qobul qiliwatqanliqini eskertip ötti. Xemit ependi yene “Dolan” résturanida xéridarlarni Uyghur ta'amliri bilen bir waqitta yene Uyghur medeniyiti bilen ozuqlandurup, ulargha Uyghurlarning nöwettiki weziyitini anglitiwatqanliqini, buningdin shexsen öziningmu teselliy we ilham tépiwatqanliqini éytti.

Melum bolushiche, ashxana we résturan achqan muhajirettiki Uyghur ghojayinlarning köpinchisi kespiy ashpez emes iken. 2015-Yili rottérdam sheher merkizide échilghan “Ürümchi” réstorani gollandiyede échilghan tunji Uyghur réstoranidur. Mezkur réstoranning ghojayini zeynidin tursun ependimu eslide kespiy ashpez bolmastin, belki chet eldiki aktip Uyghur pa'aliyetchilerning biri idi. Kéyinki yillarda uning résturanida köpligen xelq'araliq kishilik hoqoq pa'aliyetliri ötküzülgen, metbu'atlarda köplep tonushturulghan idi. Bu résturan yene yawropada Uyghurlar weziyitini tonushturushta ülgilik bir sorun bolup keldi.

Zeynidin ependi özining “Ürümchi” résturanini échishtiki tejribisi heqqide toxtilip, gerche hazirghiche Uyghur ta'amlirini yaxshi körmeydighan ademni uchritip baqmighan bolsimu, lékin résturanigha peqet Uyghur ta'amlirinila emes, Uyghurlarni chüshinish üchün kéliwatqanlarningmu köpiyiwatqanliqini bildürdi. U yene “Ürümchi” réstoranining peqet tamaq yeydighan bir ashxanila emes, belki bir janliq Uyghur muzéyigha ayliniwatqanliqini, özining her küni xéridarlargha yaxshi mulazimet qilghandin sirt yene Uyghurlarni tonushturushtek bir muhim wezipini ada qiliwatqanliqini tekitlep ötti.

Zeynidin ependi chet ellerde réstoran-ashxana échiwatqan Uyghur igilik tikligüchilerge Uyghurlarning milliy medeniyet we örp-adetlirini tonushturushta, bolupmu Uyghurlarning nöwettiki qiyin ehwalini anglitishta, Uyghur réstoranlarning muhim rol oynaydighanliqini ésidin chiqarmasliqni tekitlep ötti. U yene chet ellerde résturan-ashxana tijariti bilen shoghulliniwatqan Uyghur igilik tikligüchilerge yalghuz pul tépishtila emes, belki Uyghur ta'am medeniyitini tonushturush, Uyghurlarning özige xas yashash usuli we medeniyet shekillirini saqlashta bash tartip bolmaydighan wijdani mes'uliyitining barliqini tekitlep ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet