“уйғур сот коллегийәси” ниң иккинчи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғининиң тәйярлиқ хәзмәтлири җиддий елип берилмақта

Мухбиримиз нуриман
2021.08.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Хитай җан-җәһли билән қарилаватқан “уйғур сот коллегийәси” хәлқара таратқуларниң қизиқ нуқтисиға айланди Даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффирий найис башчилиқида әнглийә пайтәхти лондон шәһиридә қурулған “уйғур сот коллегийәси” ниң тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғининиң арилиқтики дәм елиш мәзгилидики екранда көрүнүши. 2021-Йили 4-июл.
Photo: RFA

Даңлиқ кишилик һоқуқ адвокати җеффирий найис башчилиқида әнглийә пайтәхти лондон шәһиридә қурулған “уйғур сот коллегийәси” ниң тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғини бу йил 4-июн күнидин 7-июн күнигичә мувәппәқийәтлик елип берилған иди. Төт күн давамлашқан бу йиғиниға нәқ мәйдан вә тордин болуп, җәмий 40 әтрапида гуваһчи вә мутәхәссисләр қатнашқан. Улар мәзкур сот коллегийәсини хитай һакимийитиниң уйғурларға қаратқан зулумлири һәққидә муһим дәлил-испатлар билән тәминлигән иди.

“уйғур сот коллегийәси” ниң мәзкур йиғин һәққидики баянатида көрситилишичә, “уйғур сот коллегийәси” ниң мәқсити хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә даир топланған дәлил-испатлар вә бу қетим өткүзүлидиған гуваһлиқ аңлаш йиғиндики гуваһчиларниң гуваһлиқиға асасән хитай һөкүмитиниң “ирқий қирғинчилиқ” җинайити үстидин қарар чиқириш икән.

“уйғур сот коллегийәси” йеқинда өзиниң рәсми тор бетидә иккинчи қетимлиқ төт күнлүк испат аңлаш йиғининиң 10-сентәбир башлинидиғанлиқини уқтурған вә гуваһлиқ аңлаш йиғининиң күнтәртипини елан қилған.

Йиғин күнтәртипигә қариғанда, бу қетимқи йиғинға қатнишидиған мутәхәссисләр вә тәтқиқатчиларниң сани көпрәк икән. Тунҗи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғиниға турсунай зиявудун, өмәр бекали қатарлиқ лагер шаһитлири қатнашқан вә наһайити муһим испатлар билән тәминлигән иди.

Дуня уйғур қурултийиниң рәис долқун әйса әпәнди бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, “уйғур сот коллегийәси” ниң тәйярлиқ хизмәтлири һәққидә қисқичә мәлумат бәрди.

Алдинқи қетимлиқ “уйғур сот коллегийәси” дә оттуриға қоюлған испатлар һәрхил тилдики хәлқаралиқ ахбарат васитилиридә баш бәттин орун алған иди. Хитайниң дөләтлик ахбарат қаналлири “уйғур сот коллегийәси” гә, шундақла бу гуваһлиқ аңлаш йиғиниға қатнашқан гуваһчилар вә мутәхәссисләргә қаттиқ һуҗум қилған иди. Иккинчи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғини башлинишқа аз қалған мушу күнләрдә иҗтимаий таратқуларда йәнә “уйғур сот коллегийәси” гә қарши һуҗумлар башланған.

Көзәткүчиләр, хәлқара җәмийәтниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан баштурушлирини “ирқий қирғинчилиқ” дәп қарар чиқиришида “уйғур сот коллегийәси” ниң наһайити муһим рол ойнайдиғанлиқини, шуниң үчүн хитай һөкүмитиниң бар күчи билән бу коллегийәгә қарши турудиғанлиқини тәкитләшкән.

Уйғур мәсилисини аңлитишта актип рол ойнаватқан кишилик һоқуқ паалийәтчиси вә журналист бәнедкит роҗирис әпәнди “уйғур сот коллегийәси” ниң муһимлиқидики сәвәбләр үстидә тохтилип мундақ деди: “мениңчә, ‛уйғур сот коллегийәси‚ наһайити муһим рол ойнайду. Буниңда мундақ үч сәвәп бар. Биринчидин, бу гуваһлиқ аңлаш йиғини слободан милошевични балқан урушида пәйда қилған паҗиәлири сәвәблик хәлқара җинайи ишлар сотида җавабкарлиққа тартилишида йетәкчилик рол ойниған даңлиқ әнгилийәлик сотчи, хәлқарадики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилилири вә шундақла инсанийәткә қарши ишлиниватқан җинайәтләр мәсилисидә мутәхәссиләшкән киши җеффирий найс тәрипидин йүритилиду. Һәмдә бу сот коллигейәси тәрәпсиз мутәхәссис вә адвокатлардин тәшкил тапқан мустәқил сот коллигейәси. Иккинчидин, гуваһлиқ аңлаш йиғинида уйғурларға қаритилған бастурушлар һәққидә кәң даирилик испатлар топланди. Һәрқайси һөкүмәтләрму бу испатлардин пайдилиналайду. Көпинчә испатлар алибурун ашкарилинип болған болсиму, лекин мәзкур коллегийә арқилиқ бир йәргә топланди. Үчнчидин, әгәр сотчилар топланған испатларни йетәрлик дәп қарап ‛ирқий қирғинчлиқ‚ дәп қарар чиқарса, һөкүмәтләрниң ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп қарар чиқиришиғиму наһайти чоң бесим болиду. Алдин бир немә демәк тәс. Әгәр сотчилар ‛ирқий қирғинчлиқ‚ дәп қарар чиқиришта ‛испатлар толуқ әмәс‚ дәп һөкүм чиқарған тәқдирдиму, топланған испатларға асасән наһайити иғир бастурушниң елип бириватқанлиқиға қарита күчлүк испат топланған болиду. Бу испатлар хәлқара җәмийәт вә һөкүмәтләрни һәрикәткә өтүшкә қайил қилишқа түрткә болиду.”

Сиясий паалийәтчиләр, көзәткүчиләр алдинқи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғини наһайити үнүмлүк болған болсиму, йәнила бәзи мәсииләрниң сақланғанлиқини әскәртишкән. Долқун әйса әпәнди алдинқи қетимлиқ гуваһлиқ аңлаш йиғинидин йәкүнлигән тәҗирибә-савақлириға асасән, гуваһлиқ бәргүчиләр вә тәрҗиманлар диққәт қилишқа тигишлик бир қанчә нуқтини тәкитләп өтти.

У мундақ деди: “гуваһлиқ бәргүчиләр вақитни утуш үчүн, сотчиларниң сориған суалиға удул, нәқ җаваб бериши керәк. Тәрҗиманлар чоқум гуваһчиларниң язма гуваһлиқини алдин көрүп, тәйярлиқни пухта қилиши керәк.”

Долқун әйса әпәнди “уйғур сот коллегийәси” вә уйғур тәшкилатлириниң бу қетимқи гуваһлиқ аңлаш йиғиниға наһайити пухта тәйярлиқ қиливатқанлиқини әскәртти.

“уйғур сот коллегийәси” ниң тор бетидә уқтурушичә, төт күнлүк гуваһлиқ аңлаш йиғини алдинқи қетимқисиға охшаш “уйғур сот коллегийәси” ниң ютуб қанилида нәқ мәйдандин тарқитилидикән.

Радийомизму алдинқи қетимқисиға охшаш “уйғур сот коллегийәси” ниң төт күнлүк гуваһлиқ аңлаш йиғинини нәқ мәйдандин улап тарқитиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.